суғориладиган майдонларда кузги буғдойнинг биоэколгик хусусиятлари

DOC 190,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

майдо.doc мавзу: суғориладиган майдонларда кузги буғдойнинг биоэколгик хусусиятлари i боб ибтидоий деҳқончиликнинг вужудга келиши олимлар орасида деҳқончилик, ибтидоий деҳқончиликнинг келиб чиқиши ориняк-салютр1 даврида пайдо бўла бошлаган деган фикрлар мавжуд. албатта деҳқончиликнинг ориняк-самотр даврида пайдо бўлган дейиш мулоҳазадан бошқа нарса эмас. хўжаликнинг бу мураккаб соҳаси кишилик жамиятининг анча кейинги босқичида ўтган яъни вужудга келган. фанда деҳқончилик билан дастлаб аёллар шуғулланганлар деган фикр кенг тарқалган. ҳақиқатдан ҳам шундай бўлиши мумкин. чунки уруғчилик тузумининг дастлабки босқичларида аёлларнинг асосий қисми термачилик билан шуғулланганлар. улар истеъмол қилиб бўладиган ёввойи ўсимликларни териб келиб парваришлаганлар ва уларни кўпайтириш учун ҳаракат қилганлар. ёввойи ўсимликларни ўсиш шароитини ва пишиб етишишини кўпроқ аёллар кузатган бўлса керак. бу кузатувчанлик эса оқибат натижада маданий деҳқончиликнинг келишига сабаб бўлди. шунинг учун ҳам мутахассислар орасида аёллар деҳқончиликни кашф этган, деган фикр кенг тарқалган. юксак даражада ривожланган термачилик, ёки эндигина шаклланаётган деҳқончилик мезолит даврига тўғри келади. шу даврда яъни 11-8 минг йилликларга мансуб бўлган юксак …

эмаслиги ҳаммага аён. ер очиш, деҳқончилик қилиш кишилардан катта меҳнат, маҳорат ва анчагина билимни, тажрибани талаб қилади. шунинг учун бу ишларни анчагина ривож топган уруғчилик тузуми шароитида бажариш ҳам мумкин эди. бу ишда эркаклар ҳам аёллар ҳам, эркаклар яъни қариялар ҳам, болалар ҳам иштирок этганлар. шу жиҳатдан олиб қараганда ибтидоий деҳқончиликнинг вужудга келиши неолит даврига тўғри келади. деҳқончиликнинг энг дастлабки ўчоғи олд оёсий бўлиб, хўжаликнинг бу янги тармоғи мазкур жойдан шимолий шарқий африкага, жанубий осиёга, океанияга, марказий ва жанубий америкага тарқалган. лекин бу фикр ҳақиқатга тўғри келмайди, ҳақиқатдан ҳам сўнгги ва ҳозирги вақтда тўпланган далиллар монотсентристларнинг фикри нотўғри эканлигини исбот қилиб берди. тўпланган палеоботаник ва археологик далиллар ҳар томонлама асосланган памоцентрик назарияни вужудга келишига сабаб бўлди. полицентрик назарияга мувофиқ ибтидоий деҳқончиликнинг марказлари бир ерда бўлмай, балки субтропик иқлимли ўлкаларнинг бир неча жойида турли даврларида мустақил тарзда вужудга келган деган мантиқий фикр ҳам тўғридир. полицентрик назарияга мувофиқ ибтидоий деҳқончиликнинг илк марказлари …

жада ибтидоий деҳқонлар ибтидоий жамият тузумининг охирларига келиб ҳозир бизга маълум бўлган қишлоқ хўжалик экинларининг асосий қисмини маданийлаштириб бўлган эдилар. кейинги даврда яшаган кишилар эса бу соҳага жуда кам хисса қўшдилар, десак ҳам бўлади. бу жиҳатдан деҳқонларнинг оламшумул аҳамиятга эга бўлган кашфиётлари биз учун ҳам келгуси авлод учун ҳам чексиз қийматга эга бўлди. шундай қадимий тарихга эга бўлган деҳқончиликлардан бири буғдойчиликдир. бизнинг битирув малакавий ишимизнинг асосиний мақсади буғдойчиликка қаратилганлиги учун ҳам бунинг тарихига алоҳида тўхталмоқчимиз. буғдойчилик тарихи буғдой инсоният учун энг муҳим озиқ-овқат экини ҳисобланади ва ер курраси аҳолисининг асосий қисми (70%) буғдой унидан тайёрланган маҳсулотларни истеъмол қилади. ундан тайёрланган озиқ-овқат маҳсулотларни истеъмол қилади. ундан тайёрланган озиқ-овқат маҳсулотлари сер витамин, мазали, тўйимли, яхши ҳазм бўлади. буғдой экини инсониятга 10 минг йилдан бери маълум, европада бу экин 4-5 минг йиллардан бери экилмоқда, жанубий америкага xvi асрнинг бошларида келтирилган. бизда эрамиздан 4-5 минг йил аввал қадимий моворауннаҳр жойлашган ерларда экилиб келинган. буғдой …

3000-4000 метр баландликда ҳам ҳанузгача буғдой етиштирилади. ҳозирги вақтда буғдой бутун жаҳонда ўзининг экин майдони бўйича бошқа экинлар орасида биринчи ўринда туради, у экин майдонининг 208,8 млн, гектарини (фао, 2004) ташкил қилади. буғдой етиштирилаётган қитъалар европадан бошлаб то австралия, африканинг жануб нуқтасигача ва бутун жанубий америкага тарқалган. буғдойни баланд тоғларда ҳам етиштирилиши исботланган, масалан. бугунги кунда буғдой етиштириш билан дунёнинг 80 дан ортиқ мамлакатлари шуғулланади ва жаҳон деҳқончилигида майдони ва ишлаб чиқариш ҳажми бўйича бу зироат биринчи ўринда туради. буғдой экин сифатида ақш, канада, австарлия, аргентина, испания, туркия, хитой, франция, ҳиндистон, германия, россия ва бошқа мамлакатларда катта майдонларда экилади. буғдой донида 11-20% оқсил, 65-75% крахмал, 2% ёғ ва шунча миқдорда ёғочлик ва кул бўлади. тарихий манбалар кўрсатишича, ҳозирги ўзбекистон ҳудудида буғдойчилик маданияти эрамиздан икки-уч минг йиллар аввал юзага келган. зарафшон водийсида олиб борилган археологик қазишмалар вақтида топилган буғдой дони, сомони, бошоқни янчадиган тош қуроллари ва ўроқ солиб қўядиган асбоблар (хинлар) …

тон чегараларидан топилган буғдой қолдиқларини умумлаштириб, анализ қилиб ўзбекистонда энг қадим замонларда кўпроқ думалоқ донли буғдойлар тури – т.компоктум хост экилиб келинган, эрамиздан олдинги 1000-йиллардан бошлаб эса юмшоқ буғдой (т.аестивум л.) турига оид навлар экила бошлаган деган хулосага келди. ўзбекистон буғдойлари xix асрга келибгина илмий жиҳатлан кенг ўрганила бошлади. 1841-1942 йиллари к.бутенев томонидан ташкил этилган геология экспедицияси билан биргаликда ўзбекистонга келган а.леман ўзбекистон буғдойларини ботаник жиҳатдан таърифлаган биринчи ботаник олимдир. а.леман ўлкамизда ўсадиган кўпгина бегона ўсимликларни чуқур таҳлил қилиб ботаник жиҳатдан таърифлаб чиқди. маданий ўсимликларнинг фақат умумий хусусиятларини, белгиларини таърифлади холос. у зарафшон водийсида бухоро билан самарқанд оралиғида катта майдонда обикор буғдойзорлар, каттақўрғон, самарқанд туманлари, адирлари, самарқанднинг жанубий тоғ ёнбағирликларида эса лалмикор буғдойзорлар барқ уриб ястаниб ётганлигини қайд этади. леман ўлка деҳқончилигини ўрганиш натижасида бу ерда асосий ғалла (у ўрганган туманларда) экини ҳисобланганлигини маҳаллий аҳоли асосан уч хил буғдой нави – “сурхқитлиқ” (қилтиқли, қизил, бошоқли ва қизил донли), “сафедқилтиқ” ёки …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"суғориладиган майдонларда кузги буғдойнинг биоэколгик хусусиятлари" haqida

майдо.doc мавзу: суғориладиган майдонларда кузги буғдойнинг биоэколгик хусусиятлари i боб ибтидоий деҳқончиликнинг вужудга келиши олимлар орасида деҳқончилик, ибтидоий деҳқончиликнинг келиб чиқиши ориняк-салютр1 даврида пайдо бўла бошлаган деган фикрлар мавжуд. албатта деҳқончиликнинг ориняк-самотр даврида пайдо бўлган дейиш мулоҳазадан бошқа нарса эмас. хўжаликнинг бу мураккаб соҳаси кишилик жамиятининг анча кейинги босқичида ўтган яъни вужудга келган. фанда деҳқончилик билан дастлаб аёллар шуғулланганлар деган фикр кенг тарқалган. ҳақиқатдан ҳам шундай бўлиши мумкин. чунки уруғчилик тузумининг дастлабки босқичларида аёлларнинг асосий қисми термачилик билан шуғулланганлар. улар истеъмол қилиб бўладиган ёввойи ўсимликларни териб келиб парваришлаганлар ва уларни кўпайтириш учун ҳаракат қилг...

DOC format, 190,5 KB. "суғориладиган майдонларда кузги буғдойнинг биоэколгик хусусиятлари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: суғориладиган майдонларда кузги… DOC Bepul yuklash Telegram