buddizm adabiyoti

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662756182.doc αζαρ buddizm adabiyoti reja: 1 buddizm maktablari va ularning hind adabiyotiga ta`siir 2. «jataka» 3. qadimgi hind ertak va masallari 4. ashvagxosha ( ashvaghosha) 5. eramizning birinchi ming yilligi adabiyoti hindiston subkontinentida eramizdan avvalgi vi-ii asrlarda hind jamiyatida g`oyaviy o`zgarishlar sodir bo`ldi. bu davrga kelib hukmron diniy g`oya bo`lmish braxmanizm jamiyatda o`z mavqeini yo`qota bordi. braxmanizmning eskirib qolgan, hind jamiyatini ishonchini oqlamay qolgan g`oyalarining o`rniga yangi, o`sha davr talablariga javob bera oladigan, taraqqiyparvar g`oyalar shakllana boshladi. braxmanizm, ma`lumki, hind jamiyatidagi eng yuqori tabaqa bo`lmish braxmanlarning manfaatini ko`zlovchi g`oyalardan iborat bo`lib, jamiyatning feodal-aristokratlari ham braxmanizm dini g`oyalariga, uning qonun qoidalariga amal qilar edilar. chunki uning mazmuni oddiy xalqni o`ziga tobe qilish uchun qulay bo`lgan qonun-qoidalar majmuasidan iborat edi. braxmanizm g`oyasiga ko`ra faqat braxman kastasi vakillarigina jamiyatdagi bor imtiyozlardan foydalanish huquqiga ega edilar. vaqt o`tishi bilan bu g`oyalar ham braxmanlarga bo`lgan ishonch ham o`z ahamiyatini yo`qota bordi. hind jamiyati ong jihatdan …

«dharm» ( «din» degan ma`nolarni anglatadi. mazkur atama g`arb tillariga buddizm deb tarjima qilingan. buddizm butunlay yangi din deyish xato bo`lgan bo`lar edi, chunki u hinduizm asosida, undagi inson ongi taraqqiyoti yo`lida to`sqinlik qilib kelayotgan holatlarni qayta ishlagan holda shakllangan. buddizm birinchi bo`lib jamiyatda tengsizlikning sababchisi bo`lgan hinduizmning kastachilik tizimiga qarshi qaqshatqich zarba berdi. buddizmning yangi g`oyasi shundan iborat ediki, inson hayotidagi har bir yutuq va kamchiliklarga, azob-uqubatlarga o`zi sababchi va u dunyoning turli muammolaridan qutulishi uchun aqlini rasolashi kerakligini va bunga har bir inson, u qaysi kasta vakili bo`lishidan qat`iy nazar, erisha olishi mumkin ekanligini isbotlab berdi. buddizm ilgari surgan yangi g`oya quyidagicha tavsiflanadi: bu dunyo azobining mavjudligi. azobning kelib chiqish sabablari. azobdan qutulish mumkinligi va uning zarurligi. buning yagona yo`li istaklardan voz kechish ekanligi. mana shu g`oyalarga asoslangan holda buddizm dini insonni aqlni rasolashga, bu dunyoning aldamchi orzu-umidlariga, nafsga berilishdan o`zini to`xtatishi zarurligi va bu jarayonda esa inson …

lda rivojlana boshladi. hinayananing ma`nosi «kichik g`ildirak» bo`lsa mahayana esa «katta g`ildirak» deb tarjima qilinadi. hinayana maktabi g`oyasi avval shakllangan bo`lsa-da uning nomi mahayana maktabi shakllanganidan keyin vujudga kelgan. chunki hinayana maktabi g`oyalari buddizm g`oyalarini chegaralab, uni har bir inson uchun foydali qilib emas, aksincha insonlarni yana ajratishga olib keluvchi g`oyalarni targ`ib qila boshlaydi. hinayana maktabi g`oyasiga ko`ra buddizm ta`limotidagi «nirvana», ya`ni «ruhiy ozodlik»ga har bir inson erisha olmas ekan. buning uchun inson albatta ma`lum bir ilmlarni hosil qilishi va jamiyatning yuqori ilmli vakili bo`lishi shart deb hisoblaganlar. hinayana maktabi vakillari har bir insonning faqat o`zigina arxatga, ya`ni ozodlikka erishishi lozim va bu yo`lda bir birini qo`llab quvvatlashni noto`g`ri deb hisoblaganlar. bu g`oya buddizmda boddxisatva, ya`ni «haqqa intilgan inson» tushunchasidir. bu g`oyalarni hinayana, ya`ni «kichik gildirak» deb nomlanishi ham bejiz emas, chunki uning g`oyalari chegaralangan, keng jamiyat ahli manfaatini qamrab ololmaganlar. shu sabab bu maktabga qarshi mahayana maktabi shakllangan. mahayana …

tarqala boshladi. bu g`oyalar tarafdori bo`lgan ko`pgina hinduizm dini vakillari buddizm dinini qabul qila boshladilar. ular orasida turli kasta vakillari mavjud edi. ashvagxosha ham shular jumlasidan bo`lib, buddizm dinini qabul qilgan hind braxmanidir. u ham shoir, ham yozuvchi, ham dramaturg bo`lgan. «jataka» «jataka» jataka buddaning qayta tug`ilishi haqidagi hikoyalar to`plamidan iborat. jataka hikoyalari soniga ko`ra buddaning qayta tug`ilishi 546 marta deb hisoblaniladi, shunga ko`ra jatakadan ham 546 ta hikoya mavjud. bu hikoyalar o`z vaqtida buddizmning muqaddas kitobi «tripitaka» («uch savat») tarkibiga kiritilgan. jataka hikoyalari eramizdan oldingi iii-ii asrlarda yaratilgan degan taxmin bor. jataka o`sha davr xalq tillaridan biri bo`lmish pali tilida yaratilgan. buddizm g`oyalarini oddiy xalq orasida targ`ib qilish maqsadida o`sha davr xalq tillaridan biri pali tanlangan. bu davrga kelib buddizm hindiston va seylonda ancha keng tarqalgan dinga aylanib bo`lgan edi. jataka hindiston xalqlarining meloddan avvalgi birinchi ming yilliklar hayotini o`zida aks ettiruvchi asardir. asar uch qismdan iborat: birinchi, kirish …

tarzida berilgan. hikoyalarda budda turli obrazlarda ishtirok etadi. ayrim hikoyalarda donishmand sifatida, ayrimlarida ustoz va yana boshqalarida suyak o`yinchisi, maslahatchi yoki daraxtning ruhi sifatida ishtirok etadi. agar jataka asarida taxminan 546 ta hikoya bo`lsa, demak buddaning besh yuzdan ortiq turli xil obrazlari yaratilgan desak xato bo`lmaydi. jataka tarkibiga kiritilgan buddaning hayotini tasvirlovchi hikoyalardan birining qisqacha mazmuni quyidagicha: maymunlar shohi haqida jataka (57- jataka) bu hikoyani ustoz budda veluvanda bo`lganida devadattaga hikoya qilib bergan edi. devadatta uning joniga qasd qilmoqchi bo`lgandi. lekin buni sezgan budda uning niyatini amalga oshishiga yo`l qo`ymaydi. u deydi: «devadatta faqat bugun emas bundan oldin ham meni jonimni olishga harakat qilgan edi, lekin uning niyati u safar ham amalga oshmagan edi» ( deb o`sha voqeani so`zlab beradi. qadim zamonlarda varanasida braxmadatta shohlik qilgan davrda boddxisattva maymun qiyofasida dunyoga kelgan edi. u katta bo`lganida juda kuchli va zukko bo`lib yetishadi. u daryoning bo`yida yashar edi. daryo o`rtasida bir …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "buddizm adabiyoti"

1662756182.doc αζαρ buddizm adabiyoti reja: 1 buddizm maktablari va ularning hind adabiyotiga ta`siir 2. «jataka» 3. qadimgi hind ertak va masallari 4. ashvagxosha ( ashvaghosha) 5. eramizning birinchi ming yilligi adabiyoti hindiston subkontinentida eramizdan avvalgi vi-ii asrlarda hind jamiyatida g`oyaviy o`zgarishlar sodir bo`ldi. bu davrga kelib hukmron diniy g`oya bo`lmish braxmanizm jamiyatda o`z mavqeini yo`qota bordi. braxmanizmning eskirib qolgan, hind jamiyatini ishonchini oqlamay qolgan g`oyalarining o`rniga yangi, o`sha davr talablariga javob bera oladigan, taraqqiyparvar g`oyalar shakllana boshladi. braxmanizm, ma`lumki, hind jamiyatidagi eng yuqori tabaqa bo`lmish braxmanlarning manfaatini ko`zlovchi g`oyalardan iborat bo`lib, jamiyatning feodal-aristokratlari ham braxmanizm ...

DOC format, 2.0 MB. To download "buddizm adabiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: buddizm adabiyoti DOC Free download Telegram