o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi

DOCX 21,1 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1671116467.docx o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi referat o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi reja: · o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi · taksonomik birliklar · yuksak o’simliklar dunyosi o’simliklar sistematikasi biologiyadagi eng qadimgi sohalardan biridir. albatta bu soha zaruriyat tufayli vujudga kelgan. hozirgi zamon o’simliklari tizimi (sistemasi) uzoq davom etgan tekshirishlar, kuzatishlar va paleobotanik dalillar asosida shakllangan. shuni ham aytish kerakki, o’simliklar sistematikasining tizimini dastlab kishilar turlicha tushungan. ya’ni, o’simliklar ahamiyatia qarab turli guruhlarga bo’lib o’rganilgan. masalan: oziq-ovqat, dorivor, em-xashak, zaharli, bo’yoqbop va boshkalar. o’simliklar bilan dastlab mashhur yunon olimi aristotel (eramizdan oldingi 384-322 yillar) shug’ullanadi. aristotelning «o’simliklar nazariyasi» nomli asari bizning davrimizgacha etib kelmagan. u o’z davrida 100 dan ortiq o’simliklarga tavsif bergan. lekin uning hayvonlar tizimi (sistemasi) haqidagi ishlari fanga ma’lum. o’simliklar sistematikasiga aristotelning shogirdi teofrast (eramizdan avvalgi 371-285 yillar) asos solgan. u o’simliklarni atroflicha o’rganib, 10 tomlik «o’simliklarning tabiiy tarixi» nomli asarini yozadi va 450 ga yaqin o’simliklarga tavsif …

sif beradi. ayniqsa, bu asarda dorivor o’simliklarga keng o’rin berilgan. pliniy starshiy bilan deyarli bir davrda yashagan yunon vrachi dioskarid «dorivor moddalar» mavzusida yozgan asarida 600 ga yaqin tur dorivor o’simlikka tavsif bergan. dioskarid asarlari o’simliklarni tasniflash (klassifikatsiya) da prinsipial masalalarni yoritishda muhim ahamiyatga ega bo’lmasa ham 15 asr davomida eng muhim qo’llanma bo’lib keldi. o’simliklar to’g’risidagi ma’lumotlar o’rta osiyoda yashagan olimlar asarlarida ham keng bayon etilgan. muhammad al-xorazmiy (782-847) 847 yilda «kitob surat al-arz» nomli asarini yozadi. unda dunyo okeanlari, qit’alar, qutblar, ekvator chizig’i, gullar, tog’lar, daryolar, o’rmonlar, ko’llar, o’simliklar haqida ma’lumotlar beradi. abu bakr ar-roziy (865-925) tabiat haqida 33 ta, tabobat bo’yicha 56 ta asar yozgan. roziy «al xoviy» asari hajmi jihatdan, tib qonunlaridan katta bo’lgan, uni 15 yilda yozib tugatolmagan, bu asarini uning vafotidan keyin shogirdlari nihoyasiga etkazgan. abu nasr farobiy (870-950) 180 ta asar yozgan. shulardan 11 tasi tabiatga oid bo’lgan. abu rayxon beruniy (973-1048) o’zining …

imliklarga bag’ishlangan asarlar - giyohnomalar paydo bo’la boshlagan. giyohnomalarda asosan dorivor o’simliklar tasvirlanib, ularning mahalliy nomlari va ulardan foydalanish yo’llari yoritila boshlandi. xv asrga kelib, asarlar bilan bir qatorda botanika bog’lari ham barpo qilina boshlandi. dastlab universitetlarda dorivor o’simliklar bog’i tashkil etildi. shunday botanika bog’lari italiya, germaniya, fransiya, gollandiya, angliya, rossiyada tashkil etildi. petr i ning farmoni bilan moskvada 1706 yilda dorivor o’simliklar kolleksiyasi tashkil qilinadi. 1805 yilda u botanika bog’iga aylantirildi. 1714 yilda sankt-peterburgda dorivor o’simliklar kolleksiyasi tashkil etilib, keyinchalik botanika bog’iga aylantiriladi. o’zbekistan fanlar akademiyasining botanika bog’i 1921 yilda barpo etiladi. dastlabki ilmiy tizimga (sistemaga) italiyalik botanik-vrach a. sezalpin (1519-1603) asos soladi. u 1000 tur o’simlikni aniqlab, uni fanga kiritgan. uning «o’simliklar haqida» (1583), asarida butun o’simliklar dunyosi 2 ta bo’limga: 1) daraxt va buta, 2) yarim buta va o’tlarga ajratadi. bu bilimlarni meva tuzilishi va ulardagi uyacha hamda urug’larga qarab 15 ta sinfga bo’ladi. a. sezalpin x-sinfga …

u butun o’simliklarni 33 sinfga bo’ladi. fransuz olimi i. turnefor (1656-1708), ko’p mamlakatlarga (janubiy evropa, shimoliy afrika, kichik osiyoga) sayohatga chiqib, u yerlardagi o’simliklarni o’rganadi va o’zining yangi tizimini yaratishda guldagi tojbarglarga alohida e’tibor beradi. u butun o’simliklar dunyosini daraxt va o’tlarga bo’ladi hamda xviii sinfga ajratadi. i. turnefor birinchi bo’lib, turkum (tushunchasini fanga kiritadi). o’simliklar sistematikasining rivojlanishida shved olimi (tabiatshunosi) karl linney (1707-1778) ning xizmati benihoya katta bo’lgan. u «o’simliklar turlari» nomli asarida (1753), o’z tizimi (sistemasi) ni ko’payish organlari asosida yaratadi. u barcha o’simliklarni guli (androtsey) ga qarab, 24 ta sinfga bo’ladi. i-x sinflarga kiritilgan o’simliklarning changchisi birdan 10 tagacha bo’lgan, xi-xii sinflarga 12 dan 20 ta gacha changchilari bo’lgan, xiii sinfga changchisi 20 dan ortiq o’simliklar kiritilgan. xiv va xv sinflarga turlicha uzunlikdagi changchilar kiritilgan. xxi-xxiii sinflarga bir, ikki va ko’p uyli o’simliklar kiritilgan. oxirgi xxiv sinf yashirin urug’lanuvchi “gulsiz” o’simliklarni o’z ichiga olgan. k. linney sinflarni …

n tabiiy tizimning asoschisi antuan jyusse (1748-1936) hisoblanadi. a. jyusse (1789) «o’simliklar turkumlari» nomli asarida o’simliklar dunyosini 3 ta qatorga ajratadi: 1. urug’pallasizlar 2. bir urug’pallalilar 3. ikki urug’pallalilar shuningdek u o’simliklarni 15 ta sinf va 100 ta oilaga bo’lib o’rganishni tavsiya qiladi. a. jyusse tizimi tabiiy tizimni yaratishga qo’shilgan katta hissa bo’lgan. bu sohada ko’p izlanishlar olib borildi. masalan, dekandol o’z tizimida o’simliklarning anatomik tuzilishiga alohida e’tibor beradi va o’simliklarni 161 oilaga bo’ladi. ta’kidlash joizki, bunday tizimlar ko’plab tuzilgan. birgina gulli o’simliklarning 20 dan ortiq tizimlari mavjud. tabiiy tizimning takomillashishiga j.b. lamark (1744-1829) o’zining katta hissasini qo’shdi. u evolyutsion nazariyaning birinchi muallifi sifatida maydonga chiqdi. mashhur nemis botanigi a. engler (1844-1930) butun dunyo tan olgan filogenetik tizimni maydonga tashlagan. bu tizim englerning 1887 yilda nashr etilgan asarida bayon etiladi. bu asar 12 marta nashr etilgan. engler tizimida barcha o’simliklar dunyosi 17 ta bo’limga ajratiladi shundan 13 bo’limi tuban o’simliklarga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi"

1671116467.docx o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi referat o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi reja: · o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi · taksonomik birliklar · yuksak o’simliklar dunyosi o’simliklar sistematikasi biologiyadagi eng qadimgi sohalardan biridir. albatta bu soha zaruriyat tufayli vujudga kelgan. hozirgi zamon o’simliklari tizimi (sistemasi) uzoq davom etgan tekshirishlar, kuzatishlar va paleobotanik dalillar asosida shakllangan. shuni ham aytish kerakki, o’simliklar sistematikasining tizimini dastlab kishilar turlicha tushungan. ya’ni, o’simliklar ahamiyatia qarab turli guruhlarga bo’lib o’rganilgan. masalan: oziq-ovqat, dorivor, em-xashak, zaharli, bo’yoqbop va boshkalar. o’simliklar bilan dastlab mashhur y...

Формат DOCX, 21,1 КБ. Чтобы скачать "o’simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’simliklar sistematikasining q… DOCX Бесплатная загрузка Telegram