badiiy adabiyot ijtimoiy ong sohasi

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662756434.doc αζαρ reja: 1. inson faoliyati tushunchasi. 2. ruhiy faoliyat. 3. ijtimoiy ong tushunchasi. 4. badiiy adabiyotning ijtimoiy ong shakllari orasidagi o`rni va o`ziga xosligi. 5. badiiy adabiyotning jamiyat hayotidagi o`rni va vazifalari. badiiy adabiyotning ikkiyoqlama mohiyati, uning bir tarafdan san`at hodisasi, ikkinchi tomondan ijtimoiy ong shakllaridan biri ekanligini aytib o`tdik. endi nima uchun badiiy adabiyot ijtimoiy ong sohasiga mansub deyilishi, uning ijtimoiy ong shakli sifatidagi o`ziga xosligini ko`rib chiqish darkor. taniqli rus adabiyotshunosi a.potebnya badiiy adabiyot haqidagi ma`ruzalarini "eng umumiy tushuncha — inson faoliyati" degan so`zlar bilan boshlagan edi. bu bejiz emas, albatta. zero, inson tomonidan yaratilgan narsalarning bari - faoliyat mahsuli, demak, birinchi galda "faoliyat" tushunchasiga to`xtalishimiz zarur bo`ladi. inson faoliyati juda keng va serqirra bo`lib, quyida uning eng muhimlariga to`xtalib o`tamiz. mavjud jonzotlar ichida qadim ajdodlarimizgina tabiatda tayyor holda mavjud narsalarning, shart–sharoitlarning o`zi bilangina qanoatlanib yashamadilar. jonivorlardan farqli o`laroq, ular tabiatni, mavjud narsalarni o`z talab–ehtiyojlariga muvofiq o`zgartirib …

— amaliy(mehnat) va nazariy(ruhiy) faoliyat turlariga ajrala borgan. aslida bu ikki faoliyat turi bir-biriga bog`liq va har qanday insonda ular baqamti (faqat nisbati turlicha) kechadi. biroq kishilik jamiyati taraqqiyoti davomida, mehnatning bo`linishi natijasida hozirgi zamon kishisi haqida, uning faoliyati haqida gapirganda biz ko`pincha "jismoniy mehnat" va "aqliy mehnat" degan faoliyat turlarini ajratamiz. holbuki, bu o`rinda "ruhiy faoliyat" atamasining ishlatilgani ma`qul, chunki "aqliy mehnat" deb ataganimiz ruhiy faoliyatning bir qirrasi, xolos. haqiqatda ruhiy faoliyatning o`zi "aqliy" va "hissiy" qirralarga ega bo`lib, bu ikkisi tanganing ikki tomonidek, har vaqt bir–birini taqozo etadi. zero, inson dunyoni bilishga intilarkan unga(konkret narsa-hodisaga) muayyan hissiy munosabatda bo`ladi, o`z navbatida dunyo uning hislariga ta`sir qiladi. ikkinchi tomondan, ijtimoiy mahluq sifatida inson muloqot ehtiyojini, o`z hislarini ifodalash ehtiyojini tuyadi. ya`ni, bu ehtiyoj ahamiyati jihatidan yashash va nasl qoldirish uchun tabiatni o`zgartirish ehtiyojidan aslo kam bo`lmagan tabiiy ehtiyojdir. inson o`zining tabiat bilan munosabatlari natijasi o`laroq yuzaga kelgan eng ibtidoiy …

anadi. ya`ni, amaliy faoliyat jarayonida faoliyat yo`naltirilgan narsa o`zgarishga uchraydi. ruhiy faoliyat davomida esa o`zgarish faqat ongda, tasavvurdagina yuz beradi. agar shu xil o`zgartirish bo`lmaganida edi, ruhiy faoliyatni "faoliyat" deb atashlik mumkin bo`lmagan bo`lur edi. badiiy adabiyot — insonning ruhiy faoliyati mahsuli. badiiy adabiyotni ruhiy faoliyat turlaridan biri deb atashga imkon beradigan narsa shuki, ijodkor o`zining "faoliyati" yo`naltirilgan predmetni (keng ma`noda borliqni) o`z ongida o`zgartiradi va badiiy obrazda aks ettiradi. demak, "adabiyot dunyoni o`zgartiradi", degan gapni aynan tushunishimiz xato bo`ladi. zero, adabiyot real voqelikni bevosita emas, bilvosita — dunyoni o`zgartiruvchini, insonni o`zgartirish orqali amalga oshiradi. yuqorida aytilganidek, ruhiy faoliyatning o`zi "aqliy" va "hissiy" qirralariga ega bo`lib, bu ikkisi har vaqt bir–birini taqozo etadi. insonning borliq bilan munosabatini o`zaro aloqa sifatida tushunish to`g`riroq bo`ladi. chunki borliqni bilish jarayonida inson unga muayyan hissiy munosabatda bo`ladi va, o`z navbatida, borliq ham uning hislariga ta`sir qiladi. shuningdek, konkret masalani aqlan idrok etishga ojiz kishi …

— hammasi ko`ngulda har xil rangda, har xil kayfiyatda to`lub yotqon adabiyot xosasindan sanalur". cho`lpon "ko`ngul" deb atayotgan narsa aslida ong osti qatlamlari(podsoznatelnoye)dan boshqa narsa emas. yosh shoirning talqinicha, insonni umr bo`yi bezovta qiladigan va adabiyotning «xosa»si sanaladigan narsalar uning o`ziga sezilmagan holda ko`nglida o`rinlashib qoladi. tuyqus xayolimizga kelib qolgan fikr, xulosani biz g`aybdan deb o`ylashimiz mumkin. aslida esa u qachondir nimaningdir ta`sirida tug`ilgan va ongimizning olis burchaklarida mudroq holda yashab kelgan, endilikda, muayyan bir vaziyatda anglangan o`z fikrimiz, o`z xulosamizdir. ijod jarayonini, ijod onlarida san`atkorning o`zi kutmagan kashfiyotlarga duch kelishini yoki o`zi qilgan kashfiyotni anglayolmay qolishini tush ko`rishga mengzash mumkin. inson tushida o`zini kutayotgan narsani oldindan ko`rishi mumkin, ko`pincha bu narsalar ramzlar tarzida ko`rinadi, ularning mag`zini chaqishga urinamiz. holbuki, o`sha ramzlarning hosil bo`lishiga asos bo`lgan voqealar ishtirokchisi bo`lganmiz, o`y–fikrlarni ongdan, his–kechinmalarni qalbdan o`tkarganmiz. endi esa, uxlagan chog`imizda ong ostki qatlami ishlagan, harakatga kelgan. inson — ijtimoiy mahluq deganlari bejiz …

bosqichida o`sha jamiyat a`zolarining ongida mavjud bo`lgan borliq (olam, odam, jamiyat) haqidagi bilimlar, tasavvurlarning jami tushuniladi. ijtimoiy ong bevosita jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy, ma`rifiy taraqqiy darajasi bilan bog`liq bo`ladi. aytaylik, ibtidoiy jamiyat kishisi bilan hozirgi zamon kishilari ongidagi olam va odam haqidagi bilimlar orasidagi farq yer bilan osmoncha. ijtimoiy ongni, ya`ni, dunyo haqidagi bilim va tasavvurlarni hosil qilish, boyitishga xizmat qiluvchi sohalarning bari ijtimoiy ong shakllari deb yuritiladi. din, ilm-fan, san`at, badiiy adabiyot, axloq, huquq, siyosat, — bular bari ijtimoiy ong shakllari sanaladi. kishilik jamiyati taraqqiyotining ma`lum bir bosqichida bu sohalarning qaysidir bittasi yetakchi mavqega ega bo`lishi, keyin yetakchiik boshqasiga o`tishi mumkin. masalan, kishilik jamiyatining tongida insonlarning tabiat hodisalarini anglashga intilishi natijasida yuzaga kelgan miflar yetakchi mavqega ega edi (aniqrog`i, miflar u davrda ijtimoiy ongning asosiy shakli edi). dunyoning, inson va boshqa jonzotlarning paydo bo`lishi, hayot va o`lim sirlari, tabiat hodisalarining sodir bo`lishi kabi inson bilishga qiziqqan masalalar miflarda o`z ifodasini topgan. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy adabiyot ijtimoiy ong sohasi"

1662756434.doc αζαρ reja: 1. inson faoliyati tushunchasi. 2. ruhiy faoliyat. 3. ijtimoiy ong tushunchasi. 4. badiiy adabiyotning ijtimoiy ong shakllari orasidagi o`rni va o`ziga xosligi. 5. badiiy adabiyotning jamiyat hayotidagi o`rni va vazifalari. badiiy adabiyotning ikkiyoqlama mohiyati, uning bir tarafdan san`at hodisasi, ikkinchi tomondan ijtimoiy ong shakllaridan biri ekanligini aytib o`tdik. endi nima uchun badiiy adabiyot ijtimoiy ong sohasiga mansub deyilishi, uning ijtimoiy ong shakli sifatidagi o`ziga xosligini ko`rib chiqish darkor. taniqli rus adabiyotshunosi a.potebnya badiiy adabiyot haqidagi ma`ruzalarini "eng umumiy tushuncha — inson faoliyati" degan so`zlar bilan boshlagan edi. bu bejiz emas, albatta. zero, inson tomonidan yaratilgan narsalarning bari - faoliyat mahsuli, ...

DOC format, 2.0 MB. To download "badiiy adabiyot ijtimoiy ong sohasi", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy adabiyot ijtimoiy ong so… DOC Free download Telegram