nutqiy muloqatni rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlari

DOCX 41 pages 56.2 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 56.2 KB

File type DOCX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

nutqiy muloqatni rivojlantirishning o`ziga xos xususiyatlari mundarija asosiy qism kirish…………………………………………………………………………...3 1.nutq rivojlantirishning psixolingvistik va ta`limiy asoslari………………..……5 2. kichik, o`rta va katta maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini o`stirishning vazifalari, metodalari va vositalari…………………………………………………8 3. bolalar nutqini o`stirish bo`yicha ishlarni rejalashtirsh; maktabgacha tarbiya muassasalari va oilada nutq o`stirish bo`yicha metodik ish……………………....10 4. maktabgacha ta‘lim muassasasida nutqni rivojlantirish vositalari va usullari haqida ma‘lumot…………………………………………………………………..17 5. bolalarga dialogik nutqni o‘rgatish. dialogik nutqni shakllantirish shartlari…..22 xulosa…………………………………………………………………………33 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………….….35 kirish mavzuning dolzarbligi: maktabgacha davrdagi bolalik lingvistlarni shunisi bilan jalb qiladiki, bunda o‘rganilayotgan predmet (bola nutqi) lingvistik jihatdan ko‘p qirrali va qiziqarlidir. lingvist olimlar fikriga ko‘ra, bola nutqiga oid har bir fakt kamida ikki yo‘nalish bo‘yicha ko‘rib chiqilishi mumkin va shart: 1) «kattalar tili» tomon borishdagi vaqtincha nutq sifatida (agarda so‘z innovatsiya haqida borayotgan bo‘lsa); 2) bolaning avtonom til tizimi elementi sifatida, uning ichida bola muayyan funksional vazifaga ega bo‘ladi. bolalar nutqini rivojlantirishning metodik masalalarini ishonchli tarzda psixologo-lingvistik asoslash zamonaviy …

2 / 41

irish); kognitiv (til va nutq hodisalarini oddiy anglashni shakllantirish). «bola nutqini rivojlantirish» hodisasining o‘zini va uni boshqarish jarayonini tahlil qilish maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish sohasida ishlash uchun pedagoglar maxsus tayyorgarlikdan o‘tishlari zarur, degan xulosani keltirib chiqaradi. nutqqa oid zamonaviy tadqiqotlar tizimli yondashuvga ega, bu «u yaxlit bir tizim sifatida mavjud bo‘lgan ko‘plab tashqi va ichki munosabatlar» (b.f.lomov) hodisasini o‘rganishda namoyon bo‘ladi. nutq-til tizimi ko‘plab aloqalarga kirishadi, jumladan, ma'noni so‘zga aylantiradigan hamda inson ongi va his-hayajonlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan semantik axborot apparati, psixofizik hodisa (ya'ni, miya vazifasi, jismoniy tovushlar chiqaruvchi hamda ularni qabul qiluvchi va tabaqalashtiruvchi qurilma), muloqot va ijtimoiy aloqa vositasilari ularning asosiylari hisoblanadilar dastavval «nutq» tushunchasiga murojaat qilamiz. nutqqa nisbatan ilmiy tadqiqot ob'yekti sifatidagi umumiy yondashuvlarni tahlil qilish psixik rivojlanishning barcha jihatlarini tushunish uchun o‘rganilishi favqulodda muhim bo‘lgan ushbu hodisaning o‘ta murakkabligi va ko‘p qirraliligi haqida xulosa chiqarish imkonini beradi. «nutq o‘ziga xos faoliyat sifatida boshqa faoliyat …

3 / 41

ar ishlab chiqiladi. kurs ishining vazifalari: nutqiy muloqot tushunchasini aniqlash – uning mohiyati, tarkibiy qismlari va asosiy belgilari haqida ilmiy-nazariy ma’lumotlarni o‘rganish. nutqiy muloqotni rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillarni tahlil qilish – psixologik, pedagogik va lingvistik jihatlarni o‘rganish. samarali muloqot texnologiyalarini o‘rganish – zamonaviy usullar va vositalarni tadqiq qilish. amaliy tadqiqotlar o‘tkazish – nutqiy muloqotni rivojlantirishga doir tajribalarni tahlil qilish va natijalarini umumlashtirish. xulosa va tavsiyalar ishlab chiqish – nutqiy muloqotni rivojlantirishning samarali strategiyalarini taklif etish. asosiy qism 1. nutq rivojlantirishning psixolingvistik va ta`limiy asoslari nutq - bu psixik hodisa, kishilarning shaxslararo o‘zaro muayyan hamkorligi sharoitida rivojlanadigan, individual xususiyatlarga ega bo‘lgan shaxs mulkidir. u tildan farqli ravishda ijtimoiy-tarixiy sharoitlarda rivojlanadigan xalq ijtimoiy mulki hodisasidir. lingvistika, psixofiziologiyaga doir ishlar zamonaviy tadqiqotlarda nutq semantikasi masalasi birinchi o‘ringa qo‘yilishi (t.n.ushakova, a.m.shaxnorovich), ushbu muammolar bo‘yicha sinov ishlanmalariga qiziqish ortib borayotganligi haqida so‘z yuritish imkonini beradi. nutq vazifasi va shakli. kattalar bilan ko‘rgazmali vaziyatdan chetga chiqadigan …

4 / 41

umumlashtiruvchi nomlari bilan tanishtirish, qiyoslashda qarama-qarshi ma'noli (antonimlar) so‘zlardan foydalanishga, ko‘rgazmali vaziyatga tayanmasdan lug‘atdan foydalanishga undash. grammatik qurilish. yangi so‘zlarni grammatik jihatdan o‘zgartirishga va gapdagi so‘zlar bilan kelishtirishga undash. so‘zlar va ularning shakllarini mustaqil ravishda hosil qilish, nomlar o‘rtasidagi rasmiy-semantik aloqalarni tadqiq qilishning o‘ziga xos bolalarcha usuli sifatida so‘z ijodkorligidan foydalanish. narsalar va hodisalar o‘rtasidagi aloqalarga oid o‘z tushunchalarini murakkablashtirilgan gap tuzilmasi (yoyilmagan oddiy, bog‘langan qo‘shma gap va ergashgan qo‘shma gap) orqali aks ettirish[footnoteref:1]. [1: qodirova f.r., qodirova r.m. bolalar nutqini rivojlantirish nazariyasi va metodikasi. – toshkent: «istiqlol», 2021.] nutqning tovush madaniyati. fonematik qabul qilishni rivojlantirish (berilgan u yoki bu tovushni talaffuzda ajratish va so‘zda eshitish qobiliyati). artikulyatsiyani, unlilarni va oddiy undosh tovushlarni aniq talaffuz qilish, shovqin bilan chiquvchi va sonor tovushlarni to‘g‘ri talaffuz etishni o‘zlashtirish qobiliyatini takomillashtirish. nutqning ifoda jihatini, nutq sur'atini, ovoz kuchini, nutqiy nafasni erkin tartibga solish qobiliyatini rivojlantirishbolalarga ona tilini o‘rgatish va ularning nutqini rivojlantirishga doir …

5 / 41

rgatish; ravon nutqni rivojlantirish; badiiy so‘zga qiziqishni tarbiyalash; savod o‘rganishga tayyorlash. nutq va muloqot masalalarini, maktabgacha davrdagi bolalikning barcha yosh bosqichlarida ushbu yo‘nalishdagi pedagogik ishlardan ko‘zda tutilgan vazifalarni batafsil ko‘rib chiqamiz. go`daklik yoshi: 0 - 1 bola hayoti kattalar hayoti va faoliyatiga uyg‘unlashgan bo‘ladi. ayni paytda bolada unga ta'sir o‘tkazish uchun biron-bir o‘ziga xos insoniy vositaga mavjud bo‘lmaydi. bu mazkur rivojlanishning asosiy genetik vazifasi - kichkintoylarda katta odam bilan muloqotga kirishish qobiliyati va vositalarini shakllantirishdan iboratdir. emotsional-erkin muloqot - ushbu yoshdagi yetakchi faoliyat turi hisoblanadi. bolaning boshqalardan ajralib qolishi, kattalar bilan emotsional muloqotlarning yetishmasligi bola hayotining dastlabki oylaridan boshlab uning yetarli darajada rivojlanmasligiga olib kelishi mumkin. bolaning kattalar bilan muloqotining dastlabki belgilari «jonlanish kompleksi», ya'ni bolaning kattalarga nisbatan emotsional-ijobiy munosabati ko‘rinishida paydo bo‘ladi. 2-2,5 oydan boshlab kichkintoy muloqotga kirishishni faol talab qila boshlaydi. muloqotning birinchi shakli - emotsional-erkin (vaziyat-shaxs) shakldir. bu boshqaodamga bo‘lgan qiziqish, unga nisbatan emotsional munosabat bilan tavsiflanadi. …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqiy muloqatni rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlari"

nutqiy muloqatni rivojlantirishning o`ziga xos xususiyatlari mundarija asosiy qism kirish…………………………………………………………………………...3 1.nutq rivojlantirishning psixolingvistik va ta`limiy asoslari………………..……5 2. kichik, o`rta va katta maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini o`stirishning vazifalari, metodalari va vositalari…………………………………………………8 3. bolalar nutqini o`stirish bo`yicha ishlarni rejalashtirsh; maktabgacha tarbiya muassasalari va oilada nutq o`stirish bo`yicha metodik ish……………………....10 4. maktabgacha ta‘lim muassasasida nutqni rivojlantirish vositalari va usullari haqida ma‘lumot…………………………………………………………………..17 5. bolalarga dialogik nutqni o‘rgatish. dialogik nutqni shakllantirish shartlari…..22 xulosa…………………………………………………………………………33 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………….….35 kirish mavzuning dolza...

This file contains 41 pages in DOCX format (56.2 KB). To download "nutqiy muloqatni rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqiy muloqatni rivojlantirish… DOCX 41 pages Free download Telegram