nuklein kislotalar. dnk va rnk ning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha

PPTX 2,2 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1701890237.pptx /docprops/thumbnail.jpeg nuklein kislotalar. dnk va rnkning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha mavzu:nuklein kislotalar. dnk va rnkning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha mavzu: nuklein kislotalar. dnk va rnkning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha nuklein kislotalar, xususan, dnk hayotning davomiyligi uchun muhim makromolekula hisoblanadi. dnk ota-onadan farzandlarga irsiylanadigan axborotni oʻzida saqlaydi, qurilish uchun sarflanadigan oqsil hosil boʻlishini boshqaradi va toʻqima, hujayra hamda organizm funksiyasining bir maromda kechishini taʼminlaydi. dnkning bu maʼlumotlarni qanday qilib tashishi hamda bu maʼlumotlarning hujayra va organizmlar tomonidan qanday qilib harakatga aylantirilishi murakkab, qiziqarli va aql bovar qilmaydigan jarayon boʻlib, uni molekulyar biologiya qismida batafsil oʻrganamiz. bu yerda esa makromolekulyar nuqtayi nazardan nuklein kislotalar bilan tanishib chiqamiz. hujayralarda dnk va rnkning ahamiyati nuklein kislotalar nukleotid deb nomlangan birliklardan tashkil topgan makromolekula boʻlib, tabiiy ravishda ikkita turda uchraydi: dezoksiribonuklein kislota (dnk) va ribonuklein kislota (rnk). dnk bir hujayrali bakteriyalardan tortib siz va men kabi juda koʻp hujayrali sutemizuvchilarga qadar barcha tirik organizmlarda …

akteriyalar kabi prokariotlarda esa xromosomalar juda kichik va koʻpincha aylana (halqa) shaklida boʻladi. xromosoma oʻn minglab genlardan iborat boʻlishi mumkin, ularning har biri hujayra tomonidan zarur boʻlgan maʼlum mahsulotni ishlab chiqarish boʻyicha koʻrsatmalar beradi. dnkdan rnkga va rnkdan oqsilga koʻpchilik genlar oqsil moddalarini kodlaydi, yaʼni ular maʼlum bir oqsilni hosil qilish uchun ishlatiladigan aminokislotalar ketma-ketligini belgilaydi. dnkdagi ushbu maʼlumot oqsil sintezi uchun ishlatilishidan oldin, avvalo, genning rnk nusxasi (transkripti) yaratilishi kerak. rnkning ushbu turi informatsion rnk (irnk) deb ataladi. chunki irnk molekulasi dnk va ribosoma (irnk ketma-ketligini oʻqib, uning asosida oqsil sintez qiluvchi uskuna) oʻrtasida maʼlumot tashuvchi vazifasini bajaradi. dnkdan rnkga va rnkdan oqsilga aylanish jarayoni molekulyar biologiyaning “markaziy dogmasi” deyiladi. eng muhimi, barcha genlar ham oqsil mahsulotlarini kodlamaydi. misol uchun, ayrim genlar ribosomalarning tuzilish tarkibiy qismlari sifatida xizmat qiluvchi ribosomal rnk (rrnk) yoki transport rnk (trnk)ni kodlaydi. trnk beda bargi shaklidagi rnk molekulasi boʻlib, oqsil sintezi davomida aminokislotalarni ribosomaga …

oʻz navbatida nukleotidning har bir qismini koʻrib chiqamiz. uglevod (dezoksiriboza yoki riboza), fosfat guruhi va azot asosi tutgan dnk va rnk zanjiri tarkibiy qismlari keltirilgan rasm. azot asoslaridan pirimidin asoslari (bitta halqali sitozin, dnkda timin va rnkda uratsil) va purin asoslari (ikkita halqali adenin va guanin) mavjud. fosfat guruhi 5ʼ uglerodiga birikkan. riboza molekulasidagi 2ʼ uglerodi gidroksil guruhi tutadi, ammo dezoksiriboza molekulasida 2ʼ uglerodda gikroksil guruhi mavjud emas (vodorod tutadi). azot asoslari nukleotidlarning azot asoslari azot saqlovchi halqadan (uglerod-asosli) iborat molekulalardir. nima uchun u asos deb ataladi? dnkdagi har bir nukleotid toʻrtta azot asosdan bittasiga ega: adenin (a), guanin (g), sitozin (s) va timin (t). adenin va guanin purinlar boʻlib, ularning tarkibida ikkita uglerod-azot saqlovchi halqa mavjud. sitozin va timin esa pirimidinlar hisoblanib, bitta uglerod-azot halqasiga ega. rnk nukleotidlari ham adenin, guanin va sitozin asoslariga ega, ammo timin oʻrniga ularda uratsil (u) deb ataladigan boshqa pirimidin asosi mavjud. yuqoridagi rasmda …

raqamlangan: 1ʼ, 2ʼ, 3ʼ, 4ʼ va 5ʼ (1ʼ “bir shtrix” deb oʻqiladi). nukleotidda uglevod molekulasi markaziy holatni egallaydi, azot asosi 1ʼ uglerodga va fosfat guruhi (yoki guruhlari) esa 5ʼ uglerodga biriktirilgan. fosfat nukleotidda uglevod molekulasining 5ʼ uglerodiga birikkan bitta fosfat guruhi yoki uchtagacha fosfat guruhlari boʻlishi mumkin. ayrim manbalarda bitta fosfat guruhi tutgan molekula “nukleotid” deb keltirilgan, ammo molekulyar biologiyada keng doiradagi atama umumiy qabul qilingan^11start superscript, 1, end superscript zanjir oxiriga qoʻshiladigan yangi nukleotid oʻzida uchta fosfat guruhini tutadi. oʻsib borayotgan dnk yoki rnk zanjiriga qoʻshilgan nukleotid ikkita fosfat guruhini yoʻqotadi. shu sababli dnk yoki rnk zanjiridagi har bir nukleotid faqat bitta fosfat guruhiga ega. polinukleotid zanjirlar nukleotidlar ketma-ketligi yoʻnalganlikka ega boʻlgan polinukleotid zanjir tuzilishiga ega, yaʼni zanjir bir-biridan farq qiluvchi ikkita turlicha oxir (uch)larga ega. 5ʼ oxiri yoki zanjirning boshlanishida birinchi nukleotidning 5ʼ fosfat guruhi joylashadi. 3ʼ oxiri deb nomlangan boshqa tomonida esa oxirgi nukleotidning 3ʼ gidroksil guruhi …

lashgan boʻlib, juftlashganda xuddi narvonning zinapoyalariga oʻxshash tuzilishni oladi. azot asoslari oʻzaro vodorod bogʻi orqali bogʻlanadi. dnk qoʻsh spirali tuzilishining modeli. spiralning ikkita zanjiri bir-biriga qarama-qarshi yoʻnalishga ega, yaʼni bir zanjirning 5ʼ oxiri ikkinchi (mos keluvchi) zanjirning 3ʼ oxiri bilan juftlashadi. (bu antiparallel joylashuv deb ataladi va dnk nusxasini olishda muhim ahamiyatga ega.) demak, qoʻsh spiral tarkibidagi ikkita qarama-qarshi har qanday asos oʻzaro juft hosil qilishi mumkin, shundaymi? javob: bunday boʻlishi mumkin emas. asoslarning oʻlchami va ular tutgan funksional guruhlarga koʻra juft hosil qilish yuqori darajada spetsifik xarakterga ega: a faqat t bilan va g faqat s bilan (yuqorida keltirilgani kabi) juft hosil qiladi. bu qoʻsh spiralning ikkita zanjiri yuqori darajada bir-biriga mos kelishi kerakligini anglatadi. ikkita dnk ketma-ketligi shu tarzda mos kelganda, ular bir-biriga antiparallel holatda bogʻlanadi va spiral hosil qiladi. bu zanjirlar bir-biriga komplementar deyiladi. dnk zanjiridagi komplementar asoslar oʻrtasida shakllangan vodorod bogʻi qoʻsh spiral tarkibidagi ikkita antiparallel …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nuklein kislotalar. dnk va rnk ning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha"

1701890237.pptx /docprops/thumbnail.jpeg nuklein kislotalar. dnk va rnkning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha mavzu:nuklein kislotalar. dnk va rnkning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha mavzu: nuklein kislotalar. dnk va rnkning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha nuklein kislotalar, xususan, dnk hayotning davomiyligi uchun muhim makromolekula hisoblanadi. dnk ota-onadan farzandlarga irsiylanadigan axborotni oʻzida saqlaydi, qurilish uchun sarflanadigan oqsil hosil boʻlishini boshqaradi va toʻqima, hujayra hamda organizm funksiyasining bir maromda kechishini taʼminlaydi. dnkning bu maʼlumotlarni qanday qilib tashishi hamda bu maʼlumotlarning hujayra va organizmlar tomonidan qanday qilib harakatga aylantirilishi murakkab, qiziqarli va aql bovar qilmaydigan jarayon boʻlib, u...

Формат PPTX, 2,2 МБ. Чтобы скачать "nuklein kislotalar. dnk va rnk ning ahamiyati. nukleotidlar haqida tushuncha", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nuklein kislotalar. dnk va rnk … PPTX Бесплатная загрузка Telegram