tur — evolutsiyaning asosiy bosqichi

DOCX 3.3 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1508090933_69317.docx tur — evolutsiyaning asosiy bosqichi reja: · tur mezonlari. · politipik turlar · darvin turlarning paydo bo‘lishi haqida · yangi turlarning paydo bo‘lish yo‘nalishlari. · simpatrik yo‘nalishdagi turning paydo bo‘lishi · poliploidiya yo‘nalishida turlarning paydo bo‘lishi · yangi turlarning duragaylash yo‘li bilan kelib chiqishi biologik tur haqida mulohaza yuritish uchun bu atamaning tub mohiyatini anglab olish darkor. hozirgi paytda biologiya fanida tur deyilganda morfofiziologik jihatdan nisbatan o‘xshash, kelib chiqishi bir, o‘ng‘aylik bilan o‘zaro chatishib nasl beradigan, ma’lum arealni egallagan organizmlar majmuasi tushuniladi. ushbu ta’rifning o‘ziga xos tomoni shundaki, u o‘zaro chatishib ko‘payadigan alohida organizmlar majmuasini tur sifatida talqin qiladi. lekin shuni unutmaslik kerakki, hamma organizmlar ham jinsiy yo‘l bilan ko‘payavermaydilar. tabiatda jinssiz yo‘l bilan ham ko‘paya oladigan organizmlar mavjud. bundan tashqari qadimgi eralarda yashab o‘lib ketgan turlar bor. bulardan ma’lum bo‘ladiki, barcha organizm turlarining o‘ziga xos belgi-xossalarini qamrab olgan tur ta’rifi biologiya fani da hali yaratilmagan. shuning uchun amaliyotda …

ofadosh turlar ma’lum. qiyofadosh turlar suvda hamda quruqlikda yashovchilar, reptiliyalar, qushlar, hatto sutemizuvchilarda ham aniqlangan. binobarin, morfologik mezonning o‘zigina turni farq qilish uchun yetarli emas. lekin morfologik mezon uzoq vaqt turlarni aniqlashda asosiy va yago- na hisoblangan (54-rasm). fiziologik mezon. bu turga kiruvchi individlarda hayotiy jarayonlar, ayniqsa, ko‘payishning o‘xshashligi bo‘ladi. har xil tur vakillari bir-biri bilan chatishmaydi, chatishsa ham nasl bermaydi. turlarning chatishmasligi jinsiy organlar tuzilishidagi farqlar, ko‘payish muddatlarining turlicha bo‘lishi va boshqa xossalari bilan izohlanadi. lekin tabiatda ayrim, masalan, kana- reyka, terak va tol, tovushqon turlar o‘zaro chatishishi va nasl berishi mumkin. bu o‘z-o‘zidan fiziologik mezon ham turlar- ning bir-biridan farq qilishi uchun yetarli emasligini ko‘rsatadi. biokimyoviy mezon. har xil turga kiruvchi organizmlar o‘zin ing kimyoviy tarkibi, oqsil, uglevod, peptidlar, nuklein kislotalar va boshqa organik moddalari bilan farq qiladi. lekin asosiy farq har bir tur uchun xos irsiy material dnk molekulalari va hujayradagi oqsillarning sifati va miqdorining o‘ziga xosligidadir. …

ni egallashi mumkin. bu esa o‘z navbatida geografik mezon boshqa mezonlar kabi turning o‘ziga xos belgisi bo‘la olmasligidan guvohlik beradi. ekologik mezon. mazkur mezon ostida har bir turga kiruv chi organizmlarning konkret muhit sharoitida yashashi, unga moslashganligini tushunish lozim. masalan, dalalar, o‘tloqzorlarda zaharli ayiqtovon, sernam yerlarda sudraluvchi ayiqtovon, daryo, ko‘lmak chetlarida, botqoqliklarda achishtiradigan ayiqtovon turlari uchraydi. genetik mezon. bu mezonda har bir turga xos xromosomalar soni, shakli, tuzilishi, maxsus bo‘yoqlar bilan bo‘yalishi tushuniladi. qora kalamushning ikkita qiyofadosh turining birida 38 ta, ikkinchisida 42 ta xromosoma bor. genetik mezon barqaror bo‘lsa-da, bu o‘xshashlik nisbiy sanaladi. chunki tur ichida xromosomalar soni va tuzilishida farq bo‘lishi, har xil turlarda esa xromosomalar soni teng bo‘lishi mumkin. yuqorida qayd qilingan mezonlardan birontasi ham har yoqlama hisoblanmaydi. shu bois turlarni aniqlashda ularning hammasidan yoki ko‘pchiligidan foydalanish talab qilinadi. politipik turlar har bir o‘simlik, hayvon turi bir-biridan ozmi-ko‘pmi tafovut qilgan individlardan tarkib topgan. g‘afurova ma’lumotlariga ko‘ra xumson …

larning paydo bo‘lishini tushuntirishda ikkita qiyinchilik uchraydi: ulardan biri tur paydo bo‘lishining uzoq muddatli ekanligi va tajribada o‘rganishning qiyinligi bo‘lsa, ikkinchisi — tur paydo bo‘lishining har xil organizmlarda turlicha bo‘lishi bilan izohlanadi. yashash sharoitining o‘zgarishi bilan tabiiy tanlanish tufayli bir turga mansub organizmlar individual farqlar tobora ortib borib, tur doirasida belgilarning tarqalishiga olib keladi. oqibatda bir tur doirasida bir-biridan belgi-xossalari bilan farq qiluvchi bir necha guruhlar hosil bo‘ladi. albatta, yashash uchun kurash ko‘pgina hollarda oraliq formalarining sekin-asta kamay ib, qirilib ketishiga, o‘zgargan muhitga moslashganlarining esa yashab qolishiga sababchi bo‘ladi. buning oqibatida tarixiy jarayonda bitta ajdod tur bir necha yangi turlarni vujudga keltir ishi mumkin. darvin ta’limotiga binoah yangi turlar tabiatda organizmlarda paydo bo‘lgan kichik o‘zgarishlarning bo‘g‘indan bo‘g‘inga irsiylanib, to‘planib bo- rishi hisobiga vujudga keladi. bir tur doirasidagi organizmning har xil sharoitga, muvofiqlashuvi natijasida bir necha turlar hosil bo‘ladi, 55-rasmda siz a turdan vaqt o‘tishi bilan uchta, b turdan ikkita yangi …

har qanday biologik tur politipik tuzilishga ega ekanligi, ya’ni bir-biridan ozmi-ko‘pmi morfologik, fiziologik, ekologik, genetik jihatdan farq qilgan individlardan tashkil topganligi yanada oydinlashdi. bundan tash qari turlar o‘zaro egallagan areali, populyatsiyalar soni bilan farqlan ishi ma’lum bo‘ldi. odatda keng arealda tarqalgan turlarda po pulyatsiyalar soni ko‘p, tarqoq arealdagilarda esa kam bo‘ladi. har qanday tur genofondi yagona, bir-biri bilan uzviy aloqada bo‘lgan genlar, xromosomalar majmuasidan 55-rasm. darvin ta’limoti bo‘yicha yangi turlarning paydo bo‘lishi — divergensiya. lotin alifbosidagi sxemada a—l bilan avlodga kiruvchi turlar, a7, m7, u7, z7, as, m8, u8, zs lar bilan tur-xillari, a10, f°, m10, z10 bilan yangi turlar ifodalangan. i—xi raqamlarining chiziqlar orasi har bir mingdan ortig‘i naslning taqdirini belgilaydi. 56-rasm. yangi turlar paydo bo‘lis hining filetik (1), dura gaylash (2), divergensiya (3) yo‘nalishlari. tuzilgan. u shu turga mansub organizmlarni tashqi muhitga mosla- nishini ta’minlaydi. yangi turning paydo bo‘lishi ajdod turning yagona, o‘zaro bog‘liq bo‘lgan genlar, xromosomalar majmuasini …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tur — evolutsiyaning asosiy bosqichi"

1508090933_69317.docx tur — evolutsiyaning asosiy bosqichi reja: · tur mezonlari. · politipik turlar · darvin turlarning paydo bo‘lishi haqida · yangi turlarning paydo bo‘lish yo‘nalishlari. · simpatrik yo‘nalishdagi turning paydo bo‘lishi · poliploidiya yo‘nalishida turlarning paydo bo‘lishi · yangi turlarning duragaylash yo‘li bilan kelib chiqishi biologik tur haqida mulohaza yuritish uchun bu atamaning tub mohiyatini anglab olish darkor. hozirgi paytda biologiya fanida tur deyilganda morfofiziologik jihatdan nisbatan o‘xshash, kelib chiqishi bir, o‘ng‘aylik bilan o‘zaro chatishib nasl beradigan, ma’lum arealni egallagan organizmlar majmuasi tushuniladi. ushbu ta’rifning o‘ziga xos tomoni shundaki, u o‘zaro chatishib ko‘payadigan alohida organizmlar majmuasini tur sifatida talqin qiladi....

DOCX format, 3.3 MB. To download "tur — evolutsiyaning asosiy bosqichi", click the Telegram button on the left.

Tags: tur — evolutsiyaning asosiy bos… DOCX Free download Telegram