tur evolyutsiyasi

PPT 32 pages 5.1 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.1 MB

File type PPT

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

tur – evolyutsion jarayonning asosiy bosqichi tur – evolyutsion jarayonning asosiy bosqichi reja tur tushunchasining ta’rifi. tur mezonlari. tur tarkibi. tur ichidagi munosabatlar. tur xosil bo’lish jarayoni. tur deyilganda morfofiziologik jihatdan nisbatan o‘xshash, kelib chiqishi bir, o‘ng‘aylik bilan o‘zaro chatishib nasl beradigan, ma’lum arealni egallagan organizmlar majmuasi tushuniladi. turni ta’riflashda ikki xil konsepsiyalar mavjud. tipologik konsepsiya sof nazariy evolyutsion konsepsiya tur tipologik konsepsiya turning tipologik konsepsiyasida asosiy maqsad bir turni boshqa turdan ajratish hisoblanadi. sof nazariy evolyutsion konsepsiya evolyutsion nuqtai nazardan turga ta’rif berishda, tur hayotning mavjud asosiy formasi ekanligi va unda ma’lum darajada evolyutsiya jarayoni ro`y berishi diqqat-markazida turadi. turga berilgan bu ikki xil ta’rifdagi o`zaro qarama-qarshilik shundan iboratki, turni bilish uchun qo`llanilgan tipologik konsepsiyada uniig turg`un belgi-xossalari, ya’ni statikligi e’tiborga olinadi. turga berilgan ta’rifning evolyutsion konsepsiyasida esa uning dinamik xarakteristikasi diqqat markazida bo`ladi. sistematiklar tomonidan turga berilgan ta’riflar ichida umumiy va ayrim organizmlar guruhi (masalan, mikroorganizmlar, suvo`tlar, zamburug`lar, …

2 / 32

`liq qo`llash mumkin. partenogenez yo`li bilan ko`payuvchi yoki o`z-o`zidan changlanuvchi organizmlarga nisbatan esa to`liq qo`llash juda qiyin. bunday organizmlarda ma’lum territoriyada tarqalgan umumiy evolyutsion qismat bilan bog`liq bo`lgan yaqin biotiplar sistemasi jinsiy ko`payuvchi, chetdan urug`lanuvchi organizmlardagi tur tushunchasiga teng keladi. tur turga mos belgi-xossalari yig‘indisi tur mezonlari deb ataladi. morfologik mezon. fiziologik mezon biokimyoviy mezon geografik mezon ekologik mezon genetik mezon tur mezonlari. * morfologik mezon bir turga kiruvchi individlarning tashqi va ichki tomonidan o‘xshashligini ifodalaydi. qora qarg‘a va ola qarg‘a har xil turlarga mansub. ularni siz tashqi tomondan farqlay olasiz. bir turga kiruvchi organizmlar ham ba’zi belgi-xossalari bilan o‘zaro farq qiladi. lekin ulardagi farq har xil turga kiruvchi organizmlar farqiga nisbatan juda kam bo‘ladi. shu bilan bir qatorda tashqi tomondan bir-biriga juda o‘xshash, lekin o‘zaro chatishmaydigan turlar ham uchraydi. ular qiyofadosh turlar deyiladi. masalan, drozofilada 2 ta, bezgak chivinida va qora kalamushda ham 2 ta qiyofadosh turlar ma’lum. qiyofadosh …

3 / 32

o chatishishi va nasl berishi mumkin. bu o‘z-o‘zidan fiziologik mezon ham turlarning bir-biridan farq qilishi uchun yetarli emasligini ko‘rsatadi. fiziologik mezon har xil turga kiruvchi organizmlar o‘zining kimyoviy tarkibi, oqsil, uglevod, peptidlar, nuklein kislotalar va boshqa organik moddalari bilan farq qiladi. lekin asosiy farq har bir tur uchun xos irsiy material dnk molekulalari va hujayradagi oqsillarning sifati va miqdorining o‘ziga hosligidadir. organizmlarning qaysi turga kirishini aniqlash uchun ulardagi nuklein kislotalari farqini belgilash hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin. biokimyoviy mezon geografik mezon tur tarqalgan hudud katta yoki kichik, har joyda yoki yoppasiga bo‘lishi mumkin. ba’zan esa ikki, uch turning areali o‘xshash bo‘lishi yoki ba’zi turlarning ishg‘ol qilgan areali nihoyatda keng maydonni egallashi mumkin. bu esa o‘z navbatida geografik mezon boshqa mezonlar kabi turning o‘ziga xos belgisi bo‘la olmasligidan guvohlik beradi. ekologik mezon mazkur mezon ostida har bir turga kiruvchi organizmlarning konkret muhit sharoitida yashashi, unga moslashganligini tushunish lozim. masalan, dalalar, …

4 / 32

logik: 1—dehqon chumchug‘i; 2—bog‘ dehqon chumchug‘i; g) biokimyoviy: 1—ko‘p bargli lyupin; 2—sariq lyupin. d) ekologik: 1—zaharli ayiqtovon; 2—o‘rmalovchi ayiqtovon. e) geografik dala, nam o‘tloqzor; 1—yevropa qoraqarag‘ayi, 2— sibir qoraqarag‘ayi. * tur tarkibi zavadskiy ko`proq o`simlik turlarini o`rganish sohasidagi ma’lumotlarni xulosalab, tur ichida quyidagi birlik sistemalari borligini ta’kidladi: yarim tur — deyarli yosh tur holatiga etgan geografik va ekologik irqlar. kenja tur — shakllangan geografik va ekologik irqlar. dastlab kenja tur tushunchasi xviii asrdan boshlab qo`llanilib, u tur xili tushunchasining o`rnida ishlatildi, kenja tur ma’lum arealda tarqalgan, fenotipik jihatdan o`xshash bo`lgan, muayyan turning boshqa populyatsiyalaridan taksonomik jihatdan farq qilgan organizmlar populyatsiyasidan iborat. albatta, kenja turning bu ta’rifi bir oz nisbiy hisoblanadi. lekin o`zgaruvchan turlarni boshqa geografik, ekologik populyatsiyalardan farq qilishda u ma’lum qulaylikka ega. ekotip — mahalliy ekologik irq bo`lib, uning belgilar hayot sharoiti bilan ifodalanadi (masalan, har xil botqoq, sho`r tuproq, shimol va janub yonbag`irlar ekotipi va hokazo). bu tushuncha …

5 / 32

o`ladi. ular o`ziga o`xshash organizmlar guruhidan bir yoki bir necha mutatsiya bilan farq qiladi. tur ichidagi munosabatlarni keng ma’noda tushunish lozim. chunki u organizmlarning turli yosh bosqichlari (gametalar, zigotalar, murtaklar, lichinkalar va har xil yoshli organizmlar)ni o`zida birlashtiradi. xarakter jihatdan u turg`un, davriy va epizodik bo`lib, individual, gruppa ichida, gruppalararo munosabatlarni o`zida mujassamlashtiradi. tur ichidagi munosabatlar turg`un hamda o`zgaruvchan bo`ladi. turg`un munosabatlar nasldan-naslga o`tadigan irsiy jihatdan mustahkam munosabatlardir. o`zgaruvchan munosabatlar esa qisqa vaqt ichida vujudga keladi. tur ichidagi munosabatlar evolyutsion ahamiyatga ko`ra bir-biridan keskin farq qiladi. ulardan ba’zilari turning bir butunligini ta’minlagani holda, boshqalari uning evolyutsiya jihatdan o`zgarishiga qaratiladi. tur ichidagi munosabatlar. tur ichidagi munosabatlarning takomillashishi tufayli bir turga mansub organizmlarning bir-biriga nisbatan xilma-xil moslanishlari vujudga keladi. masalan, qushlarda qo`yilgan tuxum soni, sut emizuvchilarda yangi tug`ilgan bolalarning soni tabiiy tanlanish ta’siri bilan oziq miqdoriga qarab ma’lum darajada saqlanadi. bu hodisa koloniya bo`lib yashaydigan hasharotlarga ham xos. chunonchi, termitlarda ko`payishning birinchi …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tur evolyutsiyasi"

tur – evolyutsion jarayonning asosiy bosqichi tur – evolyutsion jarayonning asosiy bosqichi reja tur tushunchasining ta’rifi. tur mezonlari. tur tarkibi. tur ichidagi munosabatlar. tur xosil bo’lish jarayoni. tur deyilganda morfofiziologik jihatdan nisbatan o‘xshash, kelib chiqishi bir, o‘ng‘aylik bilan o‘zaro chatishib nasl beradigan, ma’lum arealni egallagan organizmlar majmuasi tushuniladi. turni ta’riflashda ikki xil konsepsiyalar mavjud. tipologik konsepsiya sof nazariy evolyutsion konsepsiya tur tipologik konsepsiya turning tipologik konsepsiyasida asosiy maqsad bir turni boshqa turdan ajratish hisoblanadi. sof nazariy evolyutsion konsepsiya evolyutsion nuqtai nazardan turga ta’rif berishda, tur hayotning mavjud asosiy formasi ekanligi va unda ma’lum darajada evolyutsiya jarayoni ro`...

This file contains 32 pages in PPT format (5.1 MB). To download "tur evolyutsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tur evolyutsiyasi PPT 32 pages Free download Telegram