бугунги ҳикояларнинг ўзига хослиги ва тараққиёт хусусиятлари

DOC 111,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1407838599_58565.doc бугунги ҳикояларнинг ўзига хослиги ва тараққиёт хусусиятлари режа 1. ҳаётнинг моҳиятини, инсоннинг ҳаётидаги ўрни, яшашдан мақсади каби масалалар моҳиятини очиб берувчи ҳикоялар. 2. маънавий-ахлоқий масалалар инсоннинг рухий дунёси орқали очиб берилган ҳикоялар. 3. инсон қадр-қиммати масаласи яратилган, тоталитар жамият иллатлари фош қилинган, мутелик психологиясининг туб моҳияти инкишоф қилинган психологик ҳикоялар. 4. тарихий воқелик тўғри ёритилган, тарихий шахслар фаолиятига тўтри позицияда бўлган тарихий мавзудаги ҳикоялар кейинги йилларда ўзбек ҳикоячилигида ўзига хос уйғониш, янгиланиш жараёни кечмоқда. маълумки, бадиий ижодда муайян йўналишнинг вужудга келиши тасодифан рўй бермайди, балки ҳар қандай тамойилнинг вужудга келиш тарихи, қўлами, миқёси ва истиқболи бўлади. бадиий адабиётдаги тамойилларининг вужудга келиши бадиий тафаккурдаги ўзгаришлар жараёнидан бошланади. шундай ўзгаришни истиқбол берди. албатта янгича тафаккурнинг самараси янгича қарашдаги ижоддир. шундай ижоднинг бири асқад мухторнинг «фано ва бақо» ҳикоясидир. ҳикоя 1992 йилда тоталитар жамият мафкурасидан ҳоли мустақиллик туғдирган имконият туфайли шарқ фалсафаси тамойилида ёзилган. унда инсоннинг икки дунёси - фано ва бақо …

анда ўртада шундай гап кечади: «тўғри-ю, лекин ҳамма ёмонликни шу дунёдаўргандик, шу ерда орттирдик барини. одам боласи дунёга соф келади, бу ерда орттирган жамики қабихликларни, жинояту пасткашликларни ташлаб соф кетиш керак эмасми? — бу гапингиз тўғри. тирикчидик - асли тирриқчилик. у дунёга ишонмийди-да, кўплар. шунинг учун қўрқмай кирдикорларини қилаверади. —боқий дунёнинг борлиги, унинг остонасига келганимиздагина ёдимизга тушади. инсон унинг борлигига бир умр иймон келтирса, каптар келиб.қузгун кетмайди....дорилбақо... остонасида турган киши учун фанонинг ўзи ҳам, у туғдирган мудҳиш гуноҳлар ҳам ҳеч нима эмас. фақат уларни бу дунёга ташлаб кетиш керак.. - ташлаб кетиб бўлар эканми... - деди очил, эсанкираб. -бўлади,-деди холхужа ...кимгадир ёрилиш керак. ёриладиганинг бўлмаса ёмон ичингда кетади. хайрият мана... бу уларни бақо дунё олдида тавба қилишлари эди. лекин улар бу фано' дунёда ўз ҳаётларини имонсизлик асосига кўрганликлари туфайли ўлим чекингач, яна аввалгидек фосиқлигини давом эттиришади. чунки уларнинг хамири социалистик жамиятнинг ўзидан, яъни диёнатсизлик ва имонсизликдан қорилган. асқад мухтор ҳикоя …

да табиийлик билан сохталикни қиёслаш, ҳаётда тўғриликни, яхшиликни тасдиқлаш билан кимларнидир соясида паноҳ топиб, унга мумкин қадар ёқиш йўлини излаш, шу туфайли у босган йўлдан унинг ярим даражасига эришишни ийкор қилиш ва мана шу типдаги кишиларни фош қилиш масаласи ўз ифодасини топган. омон /аниев ўзини сақдаз ва зариф усмоновлардан кам истеъдодга эгалигини билади. лекин у ўрни келганда вазиятга мослашади, бироқ мунофиқ эмас. шундан у қалбан қийналади. /ани неъматов, латипов каби ўзганинг фожиасидан бошқаларга суюнчи тилаб уларга яқинлашиб олмайди, ундайлардан жирканади. у ёзувчи омон /аниев хотираси борасидан сайдаз образини ёритади. бу образ омон /аниев характеридан тамом фарқ қилади. сайдазнинг болалиги қийинчиликда кечган. дарсдан кейин ҳам бошқалар каби ўйнаб кулмаган, унга вақти бўлмаган, тирикчиликдан. бунинг устига доим усти юпун эди. лекин у мағрур ва фавқулодда қобилиятга эга эди: омон ёш математика ўқитувчисига, унинг хотинини кўзига ёмон кўриниб, билиб олган нарсасини сайдаз бир зумда ҳал қиларди. сайдазнинг ҳаёти аянчли бўлишига қарамай, мактабда аъло …

сўрайди. у гапни айлантиргач, дўсти характеридаги заифликни ҳис қилади. бу заифлик ўзининг қандай одамлигини кўрсатишга бўлган интилиш эди. мана шу гап туфайли у дўстининг тантанасига келмаган эди. биз буларнинг барчасини омон /аниевнинг ички изтиробларидан англаймиз. ҳикояни ўқиш давомида сайдаз-сайдазим кўзимизга улуғвор кўрина бошлайди, гарчи у ҳаётда оддий одам бўлишига қарамай. унинг улугворлиги софлигида, ҳар қанақа вазиятда ҳақиқатни айтишида ва ўз принципидан чекланмаслигидадир. омон /аниевнинг ўз ҳаёти фаолиятида виждонига қарши тескари иш тутганлигини эслаб ўкиниши, ўзидан сайдазни устун қўйиши софлик ва ҳақиқатнинг ҳаётдаги тантанасидир. алишер ибодиновнинг ҳикояларида ўзгача бир тенденция кўзга ташланади. бу аввало, ҳикоядаги лиризмнинг кучлилигидир. унинг ҳикоялари шунчалик туйғуларга, ҳиссиётга бойки, асар финалига етгач, киши ўша сеҳрли гўзал бир оламдан ажралиб қолганига надомат қилади, ҳикояни яна бир ўқишга киришади, иккинчи ўқиш давомида бу гўзал оламнинг замирида ётган чин моҳиятни англаб, ўз қалбида ҳам қандайдир ўзгача, киши сўз билан англатиб бўлмайдиган бир туйғудан фикр уммонигағарқ бўлади. бу жиҳатдан унинг «бир …

лан тугайди. яъни кўими-озми она таъсирига берилиши, тезроқ машинага эришиш иштиёқида ҳамма нарсани унутиш даражасига етган эри ражаббекнинг шафқатсизлик билан қилган муомаласи гўзаллик, эзгулик, нафосатлик, туйғунлик ниҳолини юлиб ташлади. бу билан ўша муҳитда, яъни маъсума яшаётган қишлоқда ҳаётни, яшашни фақат меҳнат қилиш,,- у, бола боқиш деб биладиган, дунёқараши, ҳиссиёти ҳамма, ҳаммаси ўзи яшаётган муҳитга мослашиб кетган кишиларнинг сонни яна биттага орттирди. ёзувчи маъсуманинг ҳолатини, кайфиятини қисқа, лўнда, зарбдор жумлаларда беради. бу биринчидан конкретлик ҳосил қилса, иккинчидан, шеърий бир форма, тўғрироги оқ теър шакллини юзага келтирган. мана тасвирга ва жумлалар тузилишига эътибор беринг: «у кўрпа устида ётолмай тўлғонди, ичи қизиди. нимадир юрагини кавлаб, ҳол-жонига қўймасди. кўнглини бўшатгиси келар эди. урнидан туриб, шеър дафтарини одди. ёстиққа кўкрагини бериб ёза бошлади. ниҳоят кўнгли ёришди, ўзини пардай енгил ҳис қилди. вужудини ширин титроқ босди. қоронғи кучадан визиллаб ўтган машинанинг ёрути тушди. маъсума пастки, лабини тишлаб, кўзларини шўх ўйнатди-да,. бир варақ қоғозга ёзди: қирларда лолалар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "бугунги ҳикояларнинг ўзига хослиги ва тараққиёт хусусиятлари"

1407838599_58565.doc бугунги ҳикояларнинг ўзига хослиги ва тараққиёт хусусиятлари режа 1. ҳаётнинг моҳиятини, инсоннинг ҳаётидаги ўрни, яшашдан мақсади каби масалалар моҳиятини очиб берувчи ҳикоялар. 2. маънавий-ахлоқий масалалар инсоннинг рухий дунёси орқали очиб берилган ҳикоялар. 3. инсон қадр-қиммати масаласи яратилган, тоталитар жамият иллатлари фош қилинган, мутелик психологиясининг туб моҳияти инкишоф қилинган психологик ҳикоялар. 4. тарихий воқелик тўғри ёритилган, тарихий шахслар фаолиятига тўтри позицияда бўлган тарихий мавзудаги ҳикоялар кейинги йилларда ўзбек ҳикоячилигида ўзига хос уйғониш, янгиланиш жараёни кечмоқда. маълумки, бадиий ижодда муайян йўналишнинг вужудга келиши тасодифан рўй бермайди, балки ҳар қандай тамойилнинг вужудга келиш тарихи, қўлами, миқёси ва истиқболи ...

Формат DOC, 111,5 КБ. Чтобы скачать "бугунги ҳикояларнинг ўзига хослиги ва тараққиёт хусусиятлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: бугунги ҳикояларнинг ўзига хосл… DOC Бесплатная загрузка Telegram