algebra fanining otasi muhammad ibn muso al-xorazmiy

PPTX 31 sahifa 6,0 MB Bepul yuklash

31 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 6,0 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 31

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 31

bajardi: bekinova yu 17 – 13 guruh tekshirdi: ________ muhammad ibn muso al-xorazmiy nasriddin tusiy jamshid g'iyosiddin al koshiy ulug'bek asarida arifmetikaning rivojlanish haqida ta'limot muhammad ibn muso al-xorazmiy muhammad ibn muso al-xorazmiy jahon madaniyati taraqqiyotiga g’oyat katta hissa qo’shgan, fanning bir necha tarmoqlariga asos solgan buyuk qomusiy olimdir. al-xorazmiy algebra fanining asoschisi. uning “al-kitob al muxtasar fi hisob al-jabr va al muqobala” asaridagi “al-jabr” so’zi lotincha transkripsiyada “algebra” ni anglatib, al-xorazmiy asos solgan yangi fanning nomidir. muhammad ibn muso al-xorazmiy (taxminan 783- 850-yillar) asli xiva shahridan bo'iib, matematika. astronomiya, geografiya va boshqa fanlar sohasida barakali ijod qildi hamda "aljabr" (algebra) fani va "algoritm" tushunchasiga asos soldi. "algebra* so'zining o'zi esa uning "kitab al-jabr val-muqobala" (tiklash va qiyoslash kitobi) degan risolasi nomidan olingan. uning arifmetikaga oid risolasi hind raqamlariga asoslangan bo'iib, hozirgi kunda biz foydalanadigan o'nlik pozitsion hisoblash tizimi va shu tizimdagi amallarning yevropada tarqalishiga sabab bo'ldi. olinining "al-xorazmiy" nisbasi …

2 / 31

z (akademiya) bilan bog'liq bo'iib, hozirgi kunda uning 8 asari bizga ma'lum fanga abadiy kirdi. buyuk faylasuf, qomusiy olim abu nasr ai-farobiy (873-950-yillar) sirdaryoqirg'og'idagi farob degan joyda tug'ilib, farob, toshkent, buxoro va samar-qandda o'qidi. keyinroq bag'dod va damashqda yashab o'z ma'lumotini oshirib, umrim ilmga baxshida etdi. u fanning barcha sohalarini qamragan 160 dan ortiq asarlar yozgan va ayrim ma'lumotlarga ko'ra 70 dan ortiq tilni bilgan. al-xorazmiy al-farobiy barcha ilmlar rivojiga katta hissa qo'sh-ganligi, xususan, yunon falsafasini sharhlab, dunyoga tanishtirganligi iichun sharq mamlakatlarida "ikkinchi aristotei" deb ulug'langan. o'rta asrning buyuk qomusiy olimi abu rayhon beruniy (973-1048-yillar) xorazmning qadimgi poytaxti kot shahrida tug'ildi. uning ilmiy merosi turli fan sohalariga doir 150 dan ortiq asardan iborat bo'hb, ulardan faqat 30 tasi bizgacha yetib keigan. beruniy fanning turli sohalarida yangi fikrlar va kashfiyotlarni olg'a suradiki, bu kashfiyotlar o'rta asr sharqida uzoq vaqtgacha fan taraqqiyotini belgilab berganligidan g'oyat katta ahamiyatga ega bo'ldi. algebra' so'zini qayerdan …

3 / 31

damida koinot sirlarini va yer kurrasini o'rgandi. al-xorazmiy va al-farg'oniy boshchiligidagi olimlar 1000 dan ortiq yulduzlarni tekshirdilar hamda ularning joylanish haritasini tuzdilar. yer kurrasining aylana uzunligini aniqladilar . xorazmiy "surat al-arz" ("yer suvrati") nomli kitobida afrika, osiyo va yevropa qit'alarini aniq tavsiflagan. koinot sirlarini o'rganishga oid ijodlari uning "ziji" ("astranomiya") kitobida bayin etilgan. muhammad al-xorazmiy bog'dodda vafot etdi. algebra fanining otasi sifatida shuhrat qozongan vatandoshimiz muhammad ibn muso al-xorazmiy tarix sohasida sharqda ilk asarlardan birini yaratgan. uning "kitob at-tarix" asari bizgacha turli mualliflarning asarlari tarkibida etib kelgan. buyuk ajdodi ilmiy merosini mukammal o`rgangan beruniy ham bu sohada "xorazmning mashhur kishilari" yoki "xorazm tarixi" asarini yaratib qoldirgan. bu kitob ham to`liq holda saqlanmagan. al-xorazmiy algebra fanining asoschisi. uning “al-kitob al muxtasar fi hisob al-jabr va al muqobala” asaridagi “al-jabr” so’zi lotincha transkripsiyada “algebra” ni anglatib, al-xorazmiy asos solgan yangi fanning nomidir. olimning “al-xorazmiy” nomi esa, “algoritm” shaklida fanda abadiy saqlanib qolgan. …

4 / 31

da lotin tiliga tarjima qilingan bo’lib, ko’p vaqt davomida matematika bo’yicha asosiy darsliklar bo’lib xizmat qilgan. al–xorazmiyning taxallusi sal shakli o’zgargan holida «algoritm» so’ziga aylanib, avvaliga o’n xonali o’rinlar belgilangan arifmetikaning butun tizimini anglatgan. keyinchalik bu atama matematikada ma’lum amallarni muayyan tartibda bajarish ketma-ketligi ning qoidasi kabi kengroq ma’noga ega bo’ldi. shunday qilib, «al-jabr» va «al-muqobala» amallari hozirda qo’llanadigan tenglama hadlarining tenglamaning bir qismidan boshqasiga ko’chirilishi va o’xshash hadlarning keltirilishi amallarining o’rnida qo’llangan. ushbu ikkita amal al–xorazmiyga birinchi va ikkinchi darajali har qanday algebraik tenglamani namunaviy shakllardan biriga keltirishga imkon berdi, bunday shakllar al–xorazmiyning ta’limotida oltita. kvadrat tenglamalarni yechishning faqat geometrik usullaridan foydalangan yunonlardan farqli ravishda, al–xorazmiy faqat o’zining og’zaki ritorik yechimining to’g’riligini isbotlash uchungina chizmalardan foydalanadi. bu tangalar al-xorazmiyning tug’ilgan kunini nishonlashganda al-xorazmiyning rasmi tushirilgan tangalar ishlab chiqarildi markaziy osiyo xalqlari uzoq tarixga egadir. bu davrda u qadimgi sug`d, xorazm, farg`ona. usrushana, chag`oniyon kabi o`lkalardan iborat bo`lib, g`arb bilan …

5 / 31

gi shoh ma'mun ibn ma'mun abul abbos boshchiligidagi ilmiy jamoa – akademiya muhim rol o`ynadi. ma'mun i ning dahshatli, qonli harbiy voqealar, uzoq-uzoq mamlakatlarga qilingan yurishlar va murakkab siyosiy fitnalar bilan to`lib-toshgan podsholik davri tugagach, bir oz vaqt uning to`ng`ich o`g`li hukmronlik qiladi, shundan keyin xorazm tarixida yorqin davr – ma'mun i ning o`g`illaridan bo`lmish ma'mun ibn ma'munning davri boshlanadi. bu haqda keyinroq batafsil ma'lumot beramiz. xorazmshohlar davlati “bayt ul-hikma”dagi ilm-fan va ilmiy yo`nalishlar. “bayt ul-hikma”da asosan riyoziyot, tibbiyot, ilmi-nujum, jo`g`rofiya, astrologiya, handasa va shunga o`xshash boshqa fanlar o`rgatilgan. olimlardan muhammad al-xorazmiy, ahmad al-farg`oniy, javhariy, sobit ibn qurra, abu abdulla muhammad ibn yusuf xorazmiy, al-xo`jandiy, as-sijiziy va boshqa olimlar ishlagan. bag`dodda tashkil qilingan akademiya to`g`risida yuqorida aytib o`tgan edik. nemis fan tarixchisi x.zuter o`zining matematika va astronomiya tarixiga bag`ishlangan asarida ix-x asrlarda bag`doddagi “bayt ul-hikma”da faoliyat olib borgan 500 dan ortiq olimlarning ro`yxatini keltiradi. chex olimi yu.rushkaning tadqiqoticha, bu olimlarning …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 31 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"algebra fanining otasi muhammad ibn muso al-xorazmiy" haqida

bajardi: bekinova yu 17 – 13 guruh tekshirdi: ________ muhammad ibn muso al-xorazmiy nasriddin tusiy jamshid g'iyosiddin al koshiy ulug'bek asarida arifmetikaning rivojlanish haqida ta'limot muhammad ibn muso al-xorazmiy muhammad ibn muso al-xorazmiy jahon madaniyati taraqqiyotiga g’oyat katta hissa qo’shgan, fanning bir necha tarmoqlariga asos solgan buyuk qomusiy olimdir. al-xorazmiy algebra fanining asoschisi. uning “al-kitob al muxtasar fi hisob al-jabr va al muqobala” asaridagi “al-jabr” so’zi lotincha transkripsiyada “algebra” ni anglatib, al-xorazmiy asos solgan yangi fanning nomidir. muhammad ibn muso al-xorazmiy (taxminan 783- 850-yillar) asli xiva shahridan bo'iib, matematika. astronomiya, geografiya va boshqa fanlar sohasida barakali ijod qildi hamda "aljabr" (algebra) fani va "...

Bu fayl PPTX formatida 31 sahifadan iborat (6,0 MB). "algebra fanining otasi muhammad ibn muso al-xorazmiy"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: algebra fanining otasi muhammad… PPTX 31 sahifa Bepul yuklash Telegram

algebra fanining otasi muhammad ibn muso al-xorazmiy

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

"algebra fanining otasi muhammad ibn muso al-xorazmiy" haqida

O'xshash fayllar