abu abdulloh muhammad ibn musa al xorazmiy didaktikalari

DOCX 9 pages 19.7 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.7 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

abu abdulloh muhammad ibn musa al xorazmiy didaktikalari reja: 1. sharq uyg‘onish davrida ilm-fan va madaniyat 2. muhammad ibn muso al-xorazmiyning ilmiy merosi 3. muso al-xorazmiyning didaktik g’oyalari qomusiy olimlar o’z ilmiy merosida ta’limiy-axloqiy asarlar yaratishga ham katta e’tibor berib, bu asarlarda ilgari surilgan g‘oyalar insonning ham aqliy, ham axloqiy, estetik va jismoniy jihatdan kamol topishida, pedagogik fikr taraqqiyotida katta ahamiyatga ega bo’ldi.shuningdek, sharq uyg’onish davrida sof pedagogik asarlar ham yaratilib, ta’lim-tarbiyada inson takomilining xususiy va umumiy metodlari haqida o’lmas ta’limoti bilan nom qoldirgan tarbiyashunos olimlar ham maydonga chiqdi. xorazmiy o‘z davrigacha bo‘lgan qadimiy matematika fani rivojlangan mamlakatlar bobil, yunoniston hindiston, xitoy, misrdagi deyarli barcha matematiklarning kashfiyotlarini o‘rgandi. o’zi hayotiy talablar nuqtayi nazarida ulardan farq etuvchi yangi kashfiyot yaratdi. xorazmning asl farzandi, ilm ahlining bobokoloni abu abdulloh (abu ja’far) muhammad ibn muso al-xorazmiy, al-majusiy al-qatrabbuliy xorazmning madaniy markazlaridan biri bo’lmish xiva shahrida 783 yilda otashparast mug’lar oilasida dunyoga keldi. muhammad …

2 / 9

ematikaga oid “sindihin” nomli qoilanmasini o‘qib, uning yanglish va qiyin tomonlarini qayta tikladi, uning mundarijasiga yangi boblami qo‘shdi va bu asami “qisqargan sindihind” (“algorizmi hind hisobi haqida”) deb atadi. mazkur asar faqat sharqdagina emas, yevropada ham qo’llanma sifatida shuhrat taratdi. u hindistonda kashf etilgan raqamlami soddalashtirdi va birinchi marta arab tilida bayon etdi. ungacha ancha qo‘pol sanoq usullaridan foydalanib kelingan. o'nlik tizimining kashf etilishi fan olamida sanoq tizimida inqilobiy o‘zgarish deb ta’riflanadi. yevropaga 1,2.3,4,5,6,7,8,9 raqamlaridan foydalanish va nol yordamida eng katta sonlarni yozish va joylami aniq ko‘rsatish x-xl asrlarda arablardan kirib kelgan. didaktika pedagogikaning ta’lim va o‘qitish nazariyasini ishlab chiqadigan tarmogidir. didaktika yunoncha “didaktikos” so‘zidan kelib chiqqan boiib, o‘qitish, o‘rganish ma’nosini bildiradi. yaqin va o‘rta sharqda al-xorazmiy, kindiy, abu nasir forobiy, al- beruniy, ibn sino, umar hayyom kabi mutafakkirlar ilmiy didaktikaga asos solgan boisalar, amos komenskiy, shveysariya- lik pedagog i. g. pestalossi, nemis pedagogi a. disterveglar yevropada didaktikaning rivojlanishi ga …

3 / 9

-xorazmiy ham ko‘rgazmali tajriba metodlari, bilim berishning turli vositalari, savol-javob, malaka va ko‘nikmalarni shakllantirish metodlari, bilimlarni sinash metodlaridan foydalangan. allomaning arifmetikaga oid risolalari tafakkumi rivojlantirish uchun bilimlarni izchil bayon etishga e’tibor berganligini ko‘rsatadi. “men arifmetikaning oddiy va murakkab masalalarini o‘z ichiga oluvchi “aljabr val-muqobala hisobi haqida qisqacha kitob”ni taklif qildim, chunki meros taqsim qilishda, vasiyatnoma tuzishda, mol taqsimlashda va adliya ishlarida, savdoda va har qanday bitimlarda, shuningdek, yer o‘lchashda, kanallar o‘tkazishda, geometriyada va boshqa shunga o‘xshash turlicha ishlarda kishilar uchun zarurdir”1 .muhammad al- xorazmiy bilishni sezgidan mantiqiy tasawur orqali farq qilish haqida fikr bayon etgan: “sezgi” orqali bihsh bu qisman bilish boisa, mantiqiy bilish esa haqiqiy bilimning muhim tomonini namoyon etadi. u birinchilardan boiib, sinov-kuzatish va sinov metod- lariga asos soldi (samoviy obyektlaming harakatini aks ettiruvchi jadval asosida matematik masalalaming algoritm metodida yechishni ishlab chiqdi). u matematik g‘oyalar asosida odam- laming hayotiy zarurati yotishini, ilmiy kashfiyotlar odamlaming amaliy talablari asosida …

4 / 9

bilan amaliy faoliyat o‘rtasidagi munosabatlarga qiziqqanlar. al-xorazmiy shaxsning uzluksiz kamol topishi nazariyasini rivojlantirish borasida muhim xizmat qildi, induktiv va deduktiv tafakkurdagi alohidalik hamda umumiylikning birligi prinsipini muayyanlashtirdi. xorazm fan olamiga ko’pgina mutafakkirlarni etkazib bera olgan diyor bo’lib, bu haqida xorazmshunos olim s.p.tolstov shunday deydi: “qadimiy xorazm fanining sharq fani tarixidagi o’rni juda muhim. xorazmning islomgacha bo’lgan antik va afrig’iy davrini ozgina bilamiz. ammo madaniy va moddiy yodgorliklarni astoydir tahlil qilib ayta olamizki, xorazmda aniq fanlar – geometriya, tirigonometriya, astronomiya, topografiya, ximiya, minerologiya va tabiy fanlar o’sha davrdayoq yuksak darajada taraqqiy etgan... xorazm keyinchalik arab xalifaligi tarkibiga kiritilgach, xorazmlik olimlar tez orada shuhrat qozonganlar va “arab fani” deb atalgan fanning yaratuvchilari orasida eng ilg’or o’rinni egallaganlar”. bo’lg’usi olim bolalik va o’smirlik yillarida boshlang’ich ta’limni vatanida olib, arab, fors, hind va yunon tillarini qunt bilan o’rgandi, bu tillardagi kitoblarni mutolaa qildi va el nazariga tushib olim bo’lib etishdi. bag’dod xalifasi horun ar-rashid …

5 / 9

boshlagan xayrli ishlaridan biri “donishmandlik uyi” (“bayt ul-hikma”)ni qayta tashkil qilish va kengaytirishga katta e’tibor berdi. bu ilmiy markaz qoshida ulkan kutubxona mavjud bo’lib, unga xalifalikning hamma joyidan faqat arab tilidagi qo’lyozmalar emas, balki yunon, fors, hind, suryoniy va boshqa tillarda yozilgan qo’lyozmalar ham keltirilar edi. xalifa al-ma’munning tirishqoqligi va olimlarning say’i-harakatlari bilan ularni asosiy qismi arab tiliga tarjima qilindi va yirik rasadxona qurilishi boshlab yuborildi. dunyoning turli burchaklariga ilmiy ekspeditsiyalar tashkil qilindi, al-ma’mun bu ilmiy markazda va xalifalikdagi barcha fanlar rahbari qilib vatandoshimiz muhammad ibn muso al-xorazmiyni tayinladi. viii-ix asrlarda arab xalifaligining poytaxti bag’dod –tarixiy madinat as-salom obodonlashgan, yuksalgan va savdo-sotiq rivojlangan shahar hisoblangan. al-xorazmiyning ilmiy faoliyati ana shu bag’dod shahrida va bag’dod xalifalari –al- ma’mun (813-833), al-mu’tasim (833-842) hamda al-vosiq (842-847) davrlariga to’g’ri keladi. “bayt al-hikma”da al-xorazmiy bilan birga markaziy osiyolik mashhur olimlar al-farg’oniy, habash al-hasib, xolid ibn abdumalik al- marvarrudiy, yahyo ibn abu mansur, abbos ibn sayid …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu abdulloh muhammad ibn musa al xorazmiy didaktikalari"

abu abdulloh muhammad ibn musa al xorazmiy didaktikalari reja: 1. sharq uyg‘onish davrida ilm-fan va madaniyat 2. muhammad ibn muso al-xorazmiyning ilmiy merosi 3. muso al-xorazmiyning didaktik g’oyalari qomusiy olimlar o’z ilmiy merosida ta’limiy-axloqiy asarlar yaratishga ham katta e’tibor berib, bu asarlarda ilgari surilgan g‘oyalar insonning ham aqliy, ham axloqiy, estetik va jismoniy jihatdan kamol topishida, pedagogik fikr taraqqiyotida katta ahamiyatga ega bo’ldi.shuningdek, sharq uyg’onish davrida sof pedagogik asarlar ham yaratilib, ta’lim-tarbiyada inson takomilining xususiy va umumiy metodlari haqida o’lmas ta’limoti bilan nom qoldirgan tarbiyashunos olimlar ham maydonga chiqdi. xorazmiy o‘z davrigacha bo‘lgan qadimiy matematika fani rivojlangan mamlakatlar bobil, yunoniston hin...

This file contains 9 pages in DOCX format (19.7 KB). To download "abu abdulloh muhammad ibn musa al xorazmiy didaktikalari", click the Telegram button on the left.

Tags: abu abdulloh muhammad ibn musa … DOCX 9 pages Free download Telegram