haydash va rektifikatsiya

DOCX 17 pages 926.3 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 926.3 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари haydash va rektifikatsiya 5.14. umumiy tushunchalar ikki va undan ortiq uchuvchan komponentlardan tarkib topgan bir jinsli suyuqlik aralashmalarini ajratish uchun qo`llaniladigan usullardan eng keng tarqalganlari haydash va rektifikatsiyadir. haydash va rektifikatsiya jarayonlari kimyo, oziq-ovqat va boshqa sanoatlarda juda keng ko`lamda ishlatiladi. masalan, texnik va oziq-ovqat etil spirtlarini, aromatik moddalar ishlab chiqarishda, hamda aralashmalarni dag`al ajratish uchun qo`llaniladi. juda to`la ajratish uchun rektifikatsiya jarayonidan foydalaniladi. haydash va rektifikatsiya jarayonlari bir xil temperaturada aralashma komponentlarining turli uchuvchanligiga asoslangandir. yuqori uchuvchanlikka ega komponent engil uchuvchan, past uchuvchanlikka ega komponent qiyin uchuvchan deb nomlanadi. demak, engil uchuvchan komponent qiyin uchuvchanga qaraganda pastroq temperaturada qaynaydi. shuning uchun ham, ular past va yuqori temperaturada qaynaydigan komponentlar deb ataladi. haydash yoki rektifikatsiya jarayonida boshlang`ich aralashma engil uchuvchan komponenti bilan boyitilgan distillyat va qiyin uchuvchan komponent bilan boyitilgan kub qoldig`iga ajraladi. haydash jarayonida hosil bo`lgan bug` kondensator - deflegmatorga kondensastiyalash natijasida distillyat …

2 / 17

ari o`zlarining fizik-kimyoviy xarakteristikalari bo`yicha katta farq qiladi. komponentlarning o`zaro erishiga qarab, binar aralashmalarni 3 guruhga bo`lish mumkin: - komponentlari cheksiz eruvchan aralashmalar; - komponentlari o`zaro erimaydigan aralashmalar; - komponentlari qisman eruvchan aralashmalar. komponentlari cheksiz eruvchan aralashmalar o`z navbatida ideal va haqiqiy eritmalarga bo`linadi. ideal aralashmalar deb eritma tarkibidagi komponent olinishi natijasida issiqlik ajrab chiqmaydigan yoki yutilmaydigan va hajmi o`zgarmaydigan aralashmalarga aytiladi. engil uchuvchan a va qiyin uchuvchan v komponentli binar, suyuq aralashmani ko`rib chiqamiz. a va v toza komponentlar to`yingan bug`larining bosimini ra va rv deb belgilaymiz. malumki, ideal aralashmalar raul qonuniga bo`ysinadi. ushbu qonunga binoan, suyuqlik ustidagi toza komponentning bug` bosimi uning suyuqlikdagi mol ulushiga proporstionaldir: (5.115) bu erda ra, rv - a va v komponentlarning parstial bosimi; x, (1-x) - suyuq aralashmadagi a va v komponentlarning mol ulush. dalton qonuniga binoan sistemadagi umumiy bosim, parstial bosimlar yig`indisiga teng: (5.116) bundan (5.115) va (5.116) tenglamalardan ko`rinib turibdiki, bir …

3 / 17

nent mol ulushiga proporstionaldir: (5.117) bu erda r - sistema umumiy bosim; u, (1-u) - bug` aralashmasidagi a va v komponentlar mol ulushi. muvozanat sharoiti uchun: (5.118) bundan yoki (5.119) odatda, haydash va rektifikatsiya jarayonlari izobarik jarayonda o`tkaziladi. shuning uchun, r = const bo`lgan holatdagi binar aralashmani ko`rib chiqamiz. bunda muvozanat chizig`ini t - x, y yoki y - x koordinatlarda tasvirlash mumkin. agar, temperatura ma’lum bo`lsa va x, u kattaliklari hisoblab topilsa, sistemadagi muvozanatni ifodalovchi diagrammani qurish mumkin. diagrammadagi pastki chiziq (5.30b-rasm) suyuq aralashmaning qaynash temperaturasini, yuqori chiziq esa - bug` aralashmani kondensastiyalash temperaturasini ifodalaydi. x = 0 va x = 1,0 da ordinata o`qlaridagi kesmalar, qiyin va engil uchuvchan komponentlar qaynash temperaturasini ko`rsatadi. suyuqlikning ma’lum tarkibi x1 bo`yicha bug` tarkibini aniqlash uchun suyuqlik konstentrastiyasiga tegishli absstissa o`qidagi nuqtadan qaynash chizig`i bilan kesishguncha vertikal chiziq o`tkaziladi. so`ng esa, kesilish nuqtasidan bug` kondensastiyalanish chizig`i bilan kesishguncha gorizontal chiziq o`tkaziladi. kesilish …

4 / 17

$ulaydir (5.30v-rasm). um = f(x) funkstiya quyidagi tenglamaga mos keladi mschya\yoe (5.120) hamda, suyuq va bug` fazalar muvozanat tarkiblari orasidagi bog`liqlikni ifodalaydi. komponentlar nisbiy uchuvchanligi: ma’lum bo`lsa, ideal aralashmalar muvozanat chizig`ini hisoblash va qurish mumkin. (5.121) faqat engil uchuvchan komponentlardan tarkib topgan suyuqlik bilan shu komponentdan tarkib topgan bug` muvozanat holatida bo`ladi. muvozanat chizig`ining eng chetki nuqtalari kvadratning qarama - qarshi burchaklarida joylashgan. kvadrat diagonali va muvozanat egri chizig`i suyuq va bug` fazalarning mavjud bo`lish sohalarini chegaralaydi. haqiqiy suyuqlik aralashmalari. bunday aralashmalardan komponentlar ajratib olinganda issiqlik ajrab chiqadi, hajmi o`zgaradi va ko`pchilik hollarda raul qonuniga bo`ysunmaydi. undan tashqari, bu aralashmalar bug` fazasining molekulalari o`zaro tortishish kuchlarini, ularning hajmlarini va boshqalarni hisobga olish zarur. raul qonuniga nisbatan og`ish manfiy yoki musbat bo`lishi mumkin. agar, og`ish musbat bo`lsa, eritma ustida umumiy bosim raul qonuni bo`yicha ideal eritma uchun hisoblangandan katta, manfiy og`ishida esa - kichik bo`ladi. musbat og`ishda umumiy bosim chizig`i ideal …$

5 / 17

lishi mumkin. azeotrop eritmalar tarkibi bosim (temperatura) ga bog`liq bo`ladi. biror sistemada bosim o`zgarishi bilan uning muvozanat holati o`zgaradi. bu esa, o`z navbatida bug` fazasi tarkibining o`zgarishiga olib keladi. ushbu o`zgarishlar mexanizmini bilish uchun m.s.vrevskiy tomonidan quyidagi qonunlar yaratilgan: a) ikki komponentli eritmaning qaynash temperaturasi (yoki bosimi) ortganda, bug`lar tarkibida bug`lanishi uchun katta energiya talab etuvchi komponentning nisbiy miqdori oshadi; b) bug` uchuvchanligi maksimumga ega bo`lgan eritmalarning temperaturasi (yoki bosimi) oshirilganda, azeotrop eritmalarda bug`lanishi uchun katta energiya talab etuvchi komponentning nisbiy qiymati ortadi. bug`ning uchuvchanligi minumum bo`lganda, eritmaning qaynash temperaturasi oshirilganda azeotrop eritmada bug`lanishi uchun kam energiya talab qiluvchi komponentning nisbiy miqdori ko`payadi. vrevskiy qonuniga binoan, azeotrop eritmalarni ajratish uchun bosimni o`zgartirib haydash yoki rektifikatsiya qilish jarayonlaridan foydalanish mumkin. bir-birida erimaydigan yoki qisman eriydigan suyuqlik aralashmalari. agar, a va v komponentlar bir-birida to`liq erisa, komponentlar molekulalarining o`zaro tortishish kuchlari nolga teng bo`ladi. bunda, har bir komponent o`zini mustaqil tutadi va …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "haydash va rektifikatsiya"

кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари haydash va rektifikatsiya 5.14. umumiy tushunchalar ikki va undan ortiq uchuvchan komponentlardan tarkib topgan bir jinsli suyuqlik aralashmalarini ajratish uchun qo`llaniladigan usullardan eng keng tarqalganlari haydash va rektifikatsiyadir. haydash va rektifikatsiya jarayonlari kimyo, oziq-ovqat va boshqa sanoatlarda juda keng ko`lamda ishlatiladi. masalan, texnik va oziq-ovqat etil spirtlarini, aromatik moddalar ishlab chiqarishda, hamda aralashmalarni dag`al ajratish uchun qo`llaniladi. juda to`la ajratish uchun rektifikatsiya jarayonidan foydalaniladi. haydash va rektifikatsiya jarayonlari bir xil temperaturada aralashma komponentlarining turli uchuvchanligiga asoslangandir. yuqori uchuvchanlikka ega komponent engil uchuvchan, past uchuv...

This file contains 17 pages in DOCX format (926.3 KB). To download "haydash va rektifikatsiya", click the Telegram button on the left.

Tags: haydash va rektifikatsiya DOCX 17 pages Free download Telegram