biokimyoviy jarayonlar

DOCX 12 pages 1014.9 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1014.9 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари 6-bob. biokimyoviy jarayonlar ■ 6.1. umumiy tushunchalar mikroorganizmlarning hayot faoliyatiga yo`naltirilgan jarayonlar biokimyoviy jarayonlar deyiladi. bu jarayonlar ma’lum tezlikka ega bo`lib, ular mikroorganizmlar biomassasining yoki muhitda to`plangan metabolit mahsulotlar massasining o`sishi bilan aniqlaniladi. hozirgi zamonda ko`proq diqqat e’tibor tirik organizmlarning hayot-faoliyatiga suyanib olib boriladigan sanoat jarayonlariga qaratilmoqda va ular biotexnologik jarayonlar deb ataladi. biotexnologiyaning gurkirab rivojlanishi oxirgi 40 yillarga to`g`ri kelib, biologiya fanining yutuqlari, genetika va hujayra injeneriyasi texnologiyalarining ishlanmalarini yuzaga kelishi, hamda tabiiy resurslarni kamayishi (yoki qimmatlashishi), an’anaviy texnologiyalarning inqirozga uchrashi bilan bog`liqdir. biotexnologiyaning rivojlanishi kelajakda iqtisodiy va ekologik manfaatdorlikka olib keladi. biotexnologiyaning keng ma’nodagi umumiy tushunchasi deganda texnologik jarayonlarda mikroorganizmlardan, mikrob hujayralari va to`qimalaridan foydalangan holda, biokimyo, molekulyar biologiya va amaliy fanlarni, integrastiyalagan holda qo`llash tushuniladi. 6.1-rasmda an’anaviy biotexnologik tizimni tuzilishi va uning asosiy tarkibiy qismlari keltirilgan. biologik ob'ekt jarayonni amalga oshiruvchi qurilmalar tehnologiya mahsulot substrat 6.1-rasm. biotexnologik tizimning asosiy komponentlari. biotexnologiyaning …

2 / 12

rganizm populyastiyalarini va ko`zlangan maqsadga muvofiq ularni hayot faoliyatini boshqargan holda mahsulot olishni (talab darajasidagi aniqlikda) uslub va tartiblarini nazariy va amaliy jihatdan asoslab berishdan iborat. £onuniyatlarni o`rganish asosida olingan natijalar mikrobiologik ishlab chiqarishda, maxsus jihozlar, uskunalar va avtomatlashtirilgan tizimni yaratishda asos bo`lib, xizmat qiladi. mikrobiologik sintez jarayonlari quyidagi hollarda qo`llaniladi: 1. mikrob biomassasini (achitqilar, tuban suv o`tlari, oqsil – vitamin kompleksi va h.) olishda. 2. o`stirish jarayonida mikroorganizmlardan ajraluvchi murakkab tuzilishga ega bo`lgan biokimyoviy mahsulotlarni olishda (antibiotiklar, vitaminlar, organik kislotalar, fermentlar, spirtlar va x.). 3. mikroorganizmlar fermentini va ularning komponentlarini qo`llash orqali o`zgarish natijasida kimyoviy mahsulotlar olishda (6–aminopenistillin kislotasi va x.). 4. keraksiz komponentlardan tozalangan muhit olishda (tozalangan oqava suvlar, parafinsizlashtirilgan neft va boshqalar). 5. rudalardan metallarni mikrobiologik ishqorlash yo`li bilan noyob metallar olishda. mikroorganizmlarni o`stirish uchun fermentatsiyalash jarayoni amalga oshiriladi. jarayon davomida mikroorganizmlar nafas oladi, o`sadi, ko`payadi, muhitga gazsimon va suyuq holdagi metabolizm mahsulotlarini ajratadi, natijada muhitda biomassa …

3 / 12

bunday mikroorganizmlardan, ular to`plagan metabolit mahsulotni olish uchun mikroorganizmlar hujayrasi parchalanib, so`ngra ajratib olinadi. o`zga xil mikroorganizmlarda metobolizm mahsulotlari hujaylarida sintezlanib massa almashinish jarayoni hisobiga u o`sayotgan muhitga chiqadi. biomassa qancha ko`paysa, metobolit mahsulot miqdori ham shuncha ko`p bo`ladi. mikrobiologik sintezdan, odatda juda muhim mahsulotlar olishda foydalaniladi, chunki bunday mahsulotlarni kimyoviy texnologiya usulida olib bo`lmaydi yoki uning iqtisodiy samaradorligi juda past bo`ladi. jumladan, fermentlarni, bakterial preparatlarni, oqsillarni, antibiotiklarni, va ko`pgina vitaminlarni ishlab chiqarishda faqat mikrobiologik sintez usulidan foydalaniladi. sanoat miqyosida shunday sohalar borki, ularda joriy qilingan texnologiyalar asosan mikroorganizmlar faoliyatiga asoslangan: masalan, oziq-ovqat sanoatidagi bijg`ish mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxona (pivo qaynatish, sharobchilik, ozuqaviy spirt ishlab chiqarish, limon, sut va sirka kislotalarini olish, achitqi tayyorlash, qishloq xo`jalik xom-ashyosini qayta ishlash va hokazo) lar bunga misol bo`la oladi. achitqi ishlab chiqarish juda katta miqdordagi mikroorganizm biomassasini to`plash orqali amalga oshiriladi. achitqilar va boshqa organik kislotalarni olishda, mikroorganizmlarni nordon muhitda, chuqur fermentatsiyalash usulida …

4 / 12

ekin, bakteriologik preparatlarni va fiziologik faol moddalarni, jumladan, antibiotiklarni, ferment preparatlarni, vitaminlarni, aminokislotalarni, gormonal preparatlarni olishda, ozuqa muhitini ifloslanishlardan muhofaza qilish katta ahamiyatga ega. shuning uchun, ishchi ozuqa muhiti va fermentatsiya bosqichlarini doimiy nazorat qilish talab etiladi. ishchi ozuqa muhiti odatda, havo orqali yot mikroorganizmlar bilan ifloslanadi. u fermentatorga quyilgan vaqtda, fermentatorning germetik ravishda yopilmasligi yoki fermentatorning yaxshi sterilizastiya qilinmaganligi ham fermentatorda begona mikroorganizmlarning o`sishiga sabab bo`ladi. shuning uchun fermentatorga va ishchi ozuqa muhitiga juda ehtiyotkorlik bilan yondoshish lozim. maqsadga muvofiq mahsulot olishda mikroorganizmlarning turlariga katta ahamiyat beriladi. bir turdagi mikroorganizmlar (maxsus tanlangan mikrob turi) fermentatorda ko`paytiriladi. agar fermentatorda texnologik jarayon davomida yot mikroorganizimlar o`sa boshlasa, bu uskunalarning yomon sterilizastiyalanganligi yoki ularning germetikligi buzulganligidan dalolat beradi. oqibatda, maqsad asosida o`stirilayotgan mikroorganizm butunlay halok bo`ladi yoki olinayotgan metabolizm mahsuloti keskin kamayib ketadi. mikroorganizmlarning hayot jarayoni metabolik mahsulotlarni sintezlanishi maxsus qurilmalarda – fermentatorlarda - amalga oshiriladi. shu sababli bunday jarayonlarni amalga oshirishda …

5 / 12

xilma-xildir va ulardan eng keng tarqalgani: purkash, sublimastiyalash, vakuum ostida va mavhum qaynash qatlamida quritish jarayonlaridir. 6.2. fermentatsiya jarayoni kinetikasi sanoatdagi qo`llaniladigan ko`pchilik mikroorganizmlar geterotroflardir, ya’ni ular o`zlarining hayot faoliyoti uchun uglerodning organik manbalaridan foydalanadilar. mikroorganizmlar o`zlarining hayoti jarayonida o`z hujayralaridagi murakkab tuzilmalarni jalb qilgan holda, turli xil vazifalarni amalga oshiradilar. hujayra devori, stitoplazmatik membrana, stitoplazma va uning kiritmalari, hamda yadrodan iborat. hujayra mikroorganizmlarning hayoti davomida ham miqdor, ham sifat o`zgarishlarini o`z boshidan kechiradi: o`sadi, kimyoviy tarkibi, morfologiyasi o`zgaradi, ko`payadi, spora hosil qiladi va nihoyat o`ladi. mikroorganizmlarning o`sishini ko`rsatuvchi an’anaviy egri chiziq 6.3-rasmda keltirilgan. chizmadagi birinchi faza – lag-faza (logarifmik faza) deyiladi, ya’ni bu fazada hujayralar o`smaydi. ushbu fazada (i bosqich) ekilgan mikroorganizmlar tashqi muhitga moslashadi va muhitga o`zidan fermentlar ajratadi. bu fermentlar joriy ozuqaviy muhitda hujayralarni o`sishiga yordam beradi. ii bosqich eksponenstial faza deb ataladi. ushbu fazada hujayralar imkoni boricha maksimal yuqori tezlikda ko`paya boshlaydi. bu fazaning davomiyligi muhitdagi …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biokimyoviy jarayonlar"

кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари 6-bob. biokimyoviy jarayonlar ■ 6.1. umumiy tushunchalar mikroorganizmlarning hayot faoliyatiga yo`naltirilgan jarayonlar biokimyoviy jarayonlar deyiladi. bu jarayonlar ma’lum tezlikka ega bo`lib, ular mikroorganizmlar biomassasining yoki muhitda to`plangan metabolit mahsulotlar massasining o`sishi bilan aniqlaniladi. hozirgi zamonda ko`proq diqqat e’tibor tirik organizmlarning hayot-faoliyatiga suyanib olib boriladigan sanoat jarayonlariga qaratilmoqda va ular biotexnologik jarayonlar deb ataladi. biotexnologiyaning gurkirab rivojlanishi oxirgi 40 yillarga to`g`ri kelib, biologiya fanining yutuqlari, genetika va hujayra injeneriyasi texnologiyalarining ishlanmalarini yuzaga kelishi, hamda tabiiy resurslarni kamayishi (yoki qimmatlashishi), a...

This file contains 12 pages in DOCX format (1014.9 KB). To download "biokimyoviy jarayonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: biokimyoviy jarayonlar DOCX 12 pages Free download Telegram