moddiy nuqta dinamikasi

DOCX 27 pages 143.5 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 143.5 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

1. moddiy nuqta dinamikasi. kinematika jismlar harakatini uning kelib chiqish sabablarini e’tiborga olmay o‘rganadi. dinamika esa jismlar harakatini uning kelib chiqish sabablarini bilgan holda o‘rganadi. dinamika asosida nyuton qonunlari yotadi. n’yutonning birinchi qonuni va inersial sanoq sistemalari. jism o’zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini tashqaridan boshqa jismlar ta’sir etmagunicha saqlab qoladi . jismlarning o‘zini tinch holati yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlab qolish xususiyati, jismlarning inertsiya xususiyati deb ataladi. shuning uchun, nyutonning birinchi qonuni, inertsiya qonuni deb ham ataladi. mexanik harakat nisbiydir va uning xususiyatlari sanoq tizimiga bog‘liq bo‘ladi. nyutonning birinchi qonuni istalgan sanoq tizimida bajarilavermaydi, shuning uchun bu qonun bajariladigan sanoq tizimlari inertsial sanoq tizimlari deb ataladi. boshqa sanoq tizimlariga nisbatan o‘zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlayoladigan sanoq tizimlari inertsial sanoq tizimlari bo‘la oladi. koordinata boshi quyosh markaziga joylashgan geliotsentrik sanoq tizimini juda katta aniqlik bilan inertsial sanoq tizimi deb hisoblash mumkin. uning koordinata …

2 / 27

vagravitatsiyaviy xususiyatlarini belgilaydi. inertsial massa jismi nertligining o‘lchov birligi bo‘lib, inertlikni o‘zi esa, jismning o‘z holatini saqlab qolish xususiyatidir. nyutonning birinchi qonunidagi ta’sirni ta’riflash uchun kuch tushunchasini kiritish zarurdir. tashqi kuch ta’sirida jism o‘zining harakat tezligini o‘zgartiradi, tezlanishga ega bo‘ladi yoki o‘zining shakli va o‘lchamlarini o‘zgartirishi mumkin – deformatsiyalanadi. demak kuch ikki xil ta’sirga egadir: dinamik va statik. vaqtning har bir belgilangan momentida, kuch o‘zining qiymati, fazodagi yo‘nalishi va qaysi nuqtaga qo‘yilgani bilan xarakterlanadi. shunday qilib , kuch vektor kattalik bo‘lib, berilgan jismga boshqa jism yoki maydonlarning mexanikaviy ta’siri o‘lchovi bo‘la oladi. n’yutonning ikkinchi qonuni–harakat tenglamasi. kuch. маssа. impul’s. nyutonning ikkinchi qonuni – ilgarilanma harakat dinamikasining asosiy qonuni bo‘lib, tashqi qo‘yilgan kuch ta’sirida moddiy nuqta yoki jismning mexanikaviy harakati qanday o‘zgarishini tushuntirib beradi. moddiy nuqta yoki jismga har xil kuchlar ta’sir etganda, tezlanish qo‘yilgan kuchlarning teng ta’sir etuvchi qiymatiga proportsionaldir. 2. elektr zaryadi. elektr zaryadi materiyaning fizik xossasi boʻlib, zaryadlangan …

3 / 27

rafiga kulon (c) deb nomlangan. elektrotexnikada zaryad birligini amper-soatda (a⋅h) foydalanish ham keng tarqalgan. fizika va kimyoda esa asosan elementar zaryaddan (e) birlik sifatida foydalaniladi. kimyoda bir mol elementar zaryadning zaryadi boʻlgan faraday doimiysi ham qoʻllaniladi. kichik q belgisi koʻpincha zaryad miqdorini bildiradi. zaryad — moddaning boshqa zaryadlangan materiya bilan elektrostatik tortishish yoki itarilishini koʻrsatadigan asosiy xususiyatidir. izolyatsiyalangan sistemaning umumiy elektr zaryadi sistema ichidagi oʻzgarishlardan qatʼi nazar, oʻzgarmas boʻlib qoladi. jun matoga ishqalangan kaxrabo tayoqcha yengil narsalarni tortishi qadimdan ma’lum. ingliz shifokori jilbert(xv| asrning oxiri) ishqalashdan keyin yengil narsalarni torta olish xususiyatiga ega bo’lgan jismlarni elektrlangan (yunoncha kahrabolangan) deb ataldi va elektr so’zi qo’llanila boshladi. tabiatdagi moddalarning turli-tumanligiga qaramasdan faqat ikki xilgina, qaramaqarshi ishorali elektr zaryadlari mavjud. amerikalik fizik r.milliken(1868-1953) tajribalar yordamida elektr zaryadi elementar elektr zaryadi e(e=-1,6*10-19c) ga karrali ekanligini aniqladi. 3. aylana bo’ylab harakat. moddiy nuqtaning aylana bo’ylab harakati 3- rasmda keltirilgan. m moddiy nuqtaning holati o’zgarmas 0x …

4 / 27

. agar burchak tezlik o’zgarmas bo’lsa, aylana bo’ylab harakat tekis aylanma harakat deb ataladi. moddiy nuqta bir marta to’liq aylanishda =2 burchakka buriladi. 2burchakka burilishga ketgan vaqt taylanish davri deb ataladi. ; , birlik vaqt ichida aylana bo’ylab qilingan to’liq aylanishlar soni aylanish chastotasi deb ataladi , , burchak tezlikdan vaqt bo’yicha olingan birinchi tartibli hosila yoki - burchakdan vaqt bo’yicha olingan ikkinchi tartibli hosila burchak tezlanish deb ataladi: , xm aylana yoyi uzunligini s deb hisoblasak, chiziqli tezlik va chiziqli tezlanishni quyidagi ko’rinishda ifodalash mumkin: , , aylana radiusini deb belgilasak, s aylana yoyi quyidagiga teng bo’ladi. , 4. magnit maydoni. tabiatda shundaу tabiiу mеtall birikmalari mavjudki, ular ba’zi bir jismlarni o‘ziga tоrtish xususiyatiga ega. jismlarning bunday xossasi ular atrofida maydon mavjudligini bildiradi. bunday maydonni magnit maydon deb atash qabul qilingan. o‘z atrofida magnit maydonni uzоq vaqt уo‘qоtmaуdigan jismlarni dоimiу magnit yoki оddiуgina magnit dеb ataymiz. to‘g‘ri shakldagi magnitni …

5 / 27

ir-ikki chertib yuborsak, tеmir kukunlаri. karton ustidаgi tеmir kukunlаri mаgnit uchlariga yaqin jоylаrdа zich, qutblar orasida siyrаkrоq jоylаshganligini ko‘rish mumkin.tеmir kukunlаrining egallagan o‘rni, magnit qutblarini bir-biriga bog‘lovchi kuch chiziqlarini o‘zida aks ettiradi. mаgnit mаydоn kuch chiziqlarining yo‘nalishi shartli ravishda magnitning shimoliy qutbidan chiqib, uning janubiy qutbiga kiruvchi yopiq chiziqlardan iborat deb qabul qilingan. kuch chiziqlаri bеrk (yopiq) bo‘lgаn mаydоnlаr uyurmаviy mаydоnlаr dеyilаdi. dеmаk, mаgnit mаydоn uyurmаviy mаydоn ekаn. shu хususiyati bilаn mаgnit mаydоn kuch chiziqlаri elеktr mаydоn kuch chiziqlаridаn fаrq qilаdi. mаgnit mаydоnning chiziqlari kuch хаrаktеristikasini tafsiflovchi fizik kаttаlik mаgnit mаydоn induksiyasi dеb аtаlаdi. mаgnit mаydоn induksiyasi vеktоr kаttаlik bo‘lib, u hаrfi bilаn bеlgilаnаdi. mаgnit mаydоn induksiyasining birligi qilib хbsdа sеrbiya fizigi nikоlа tеslаning shаrаfigа tеslа (t) dеb аtаsh qаbul qilingаn. magnit maydon modda emas, balki alohida zarralardan mujassamlangan moddadan tamomila farqli ravishda, materiyaning fazoda uzluksiz mavjud bo'lgan turidir. tokli o'tkazgichlarning magnit maydoni cheksizlikkacha yoyiladi, biroq masofa ortishi bilan magnit …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "moddiy nuqta dinamikasi"

1. moddiy nuqta dinamikasi. kinematika jismlar harakatini uning kelib chiqish sabablarini e’tiborga olmay o‘rganadi. dinamika esa jismlar harakatini uning kelib chiqish sabablarini bilgan holda o‘rganadi. dinamika asosida nyuton qonunlari yotadi. n’yutonning birinchi qonuni va inersial sanoq sistemalari. jism o’zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini tashqaridan boshqa jismlar ta’sir etmagunicha saqlab qoladi . jismlarning o‘zini tinch holati yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlab qolish xususiyati, jismlarning inertsiya xususiyati deb ataladi. shuning uchun, nyutonning birinchi qonuni, inertsiya qonuni deb ham ataladi. mexanik harakat nisbiydir va uning xususiyatlari sanoq tizimiga bog‘liq bo‘ladi. nyutonning birinchi qonuni istalgan sanoq tizimida bajarilaverm...

This file contains 27 pages in DOCX format (143.5 KB). To download "moddiy nuqta dinamikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: moddiy nuqta dinamikasi DOCX 27 pages Free download Telegram