aksiologiya - qadriyatlar falsafasi

DOCX 30 pages 55.7 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.7 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

aksiologiya - qadriyatlar falsafasi aksiologiya - qadriyatlar falsafasi reja: 1. qadriyatlarning tabiati va mohiyatini tushunishga nisbatan yondoshuvlar. 2. qadriyatlarning turlari. 3 jamiyat va inson hayotida qadriyatlarning roli. atrof borliqda odamlar e'tiboridan chetda qoladigan, ular qadriyat sifatida qaramaydigan hodisalar juda kam. shu sababli qadriyatlar tabiat hodisalari, jamiyatdagi jarayonlar, insoniy xatti-harakatlar va tuyg‘ular kabi ko‘pdir. ammo bu fikr biz ayrim insonni emas, balki butun insoniyatni nazarda tutgan taqdirdagina o‘rinlidir. ayrim insonda qadriyatlar, ya'ni uni qiziqtirgan hodisalar doirasi juda tor, cheklangan bo‘lishi ham mumkin. inson shaxsiyatining torligi uning hayot qadriyatlari, qiziqishlari sonining ozligi va ularning xususiyatida namoyon bo‘ladi. jamiyatda mavjud qadriyatlarning rang-barangligi ularni tasniflash zaruriyatini belgilaydi. shuni qayd etish lozimki, hozirgi zamon aksiologiyasida bu muammoni yechishga nisbatan yagona yondashuv mavjud emas. shu sababli, turli konsetsiyalar doirasida ilgari surilgan bu muammoni yechishga nisbatan yondashuvlarni umumlashtirib, qadriyatlarni ijtimoiy hayot sohalariga ko‘ra; qadriyatlarning sub'ektlari yoki manbalariga ko‘ra; qadriyatlarning jamiyatdagi roliga ko‘ra tasniflash mumkin. quyida ularni tahlil …

2 / 30

driyatlarni tasniflashga harakat qilganlar. xususan, moniy zulmat va ziyo dunyosi mavjud, birinchi dunyoda adolatsizlik, zulm, zo‘ravonlik, ikkinchisida esa abadiy, yengilmas doimiy qadriyatlar hukm suradi deb xisoblaydi aristotel o‘ziga to‘q qadriyatlarni (ular jumlasiga faylasuf inson, baxt, adolatni kiritgan) va anglab yetish imkoniyati insonning oqilligiga bog‘liq bo‘lgan nisbiy qadriyatlarni farqlaydi. turli falsafiy davrlar va ularda mavjud bo‘lgan falsafiy maktablar qadriyatlar tushunchasining shakllanishiga o‘z hissasini qo‘shgan. masalan, o‘rta asrlarda g‘arbda ham sharqda ham qadriyatlar diniy xususiyat kasb etgan va ilohiy mohiyat bilan bog‘langan. uyg‘onish davrida a.navoiy, a.jomiy, rumiy, leonardo da vinche ijodida insonparvarlik va hurfikrlilik qadriyatlari birinchi o‘ringa chiqqan. jumladan a.navoiyning odil jamiyat qurish haqidagi g‘oyasida umuminsoniy qadriyatlar tizimi, komil inson ta'limotida esa eng yetuk inson qiyofasiga xos shaxsiy qadriyatlar tizimi ifodalangan. yangi davrda qadriyatlar haqidagi ta'limotga nisbatan yondashuvlar ratsionalizm nuqtai nazaridan tavsiflana boshlanganki, bu hol fanning rivojlanishi va yangi ijtimoiy munosabatlarning shakllanishi bilan izohlanadi. bu davrda qadriyatlar va ularning mezonlari muammosi rene …

3 / 30

sh jarayonida tub burilish yasadi. kant mavjudlik va joizlik, voqyelik va ideal, borliq va yaxshilik tushunchalarini birinchi bo‘lib farqladi, erkinlik sifatidagi axloqiylik muammosini zaruriyat qonuni ta'siri ostida bo‘lgan tabiat sohasiga qarama-qarshi qo‘ydi va h.k. qadriyatlar nazariyasi falsafiy bilimlarning ilmiy tizimi sifatida xix asrning ikkinchi yarmida vilgelm vindelband, rudolf lotse, german kogen, genrix rikkert kabi nemis faylasuflarining asarlarida shakllana boshladi. ayni shu davrda r. lotse va g.kogen ob'ekt ma'nosidagi qadriyat tushunchasiga ilk bor falsafiy ta'rif berdi. xx asrning boshida fransuz faylasufi p.lapi qadriyatlar nazariyasini ifodalash uchun «aksiologiya» (yunon. axios - qadriyat, logos – fan, ta'limot) atamasini muomalaga kiritdi. keyinchalik aksiologiya muammolari fenomenologiya, germenevtika, ekzistensializm va boshqa falsafiy yo‘nalishlarning vakillari tomonidan tadqiq etildi. mamlakatimizda aksiologiya qadriyatlar haqidagi fan sifatida sho‘ro davrida, uning nazariy asosini idealistik falsafa tashkil qilgani uchun rad etildi. xx asrning 80-yillaridan e'tiboran bu nazariya rivojlana boshladi. bu dastlab x. shayxova, q. nazarov ijodida milliy qadriyatlarning asosiy shakllari, inson qadri …

4 / 30

rsaning atributimi yoki u shaxs va jamiyat ehtiyojlari bilan belgilangan baholash mahsulimi, degan masala atrofida turli falsafiy maktablar va yo‘nalishlarning vakillari o‘rtasida muhokama qilingan va u hozir ham davom etmoqda. birinchi holda qadriyat insondan qat'iy nazar mavjud bo‘lgan ob'ektiv narsa yoki hodisa sifatida talqin qilinadi. ikkinchi holda qadriyat tushunchasi erkin xususiyatga ega bo‘lgan sub'ektiv nisbiy mulohazalar bilan bog‘lanadi. qadriyatlar mazmuni ob'ektlardan emas, balki insonning ehtiyojlaridan kelib chiqadi. bu ikki qarama-qarshi nuqtai nazar qadriyat tushunchasining ba'zi bir xususiyatlarini aks ettiradi, lekin u haqda aniq tasavvur hosil qilish imkonini bermaydi. qadriyat voqyelikning, ya'ni tabiat, jamiyat yoki madaniyat hodisalarining xossasi, degan fikrga qo‘shilsak, haqiqat va qadriyatning ayniylashtirilishi muqarrardir. ammo aksiologiyaning: «baxt-saodat nima?», degan asosiy masalasini birinchi bo‘lib ta'riflagan suqrot haqiqat va qadriyat o‘rtasida jiddiy farqlarni ko‘rsatib bergan. bilim baxt-saodatga erishishning muhim sharti, lekin u mazkur qadriyatga erishishning birdan-bir sharti emas. bu hol shu bilan izohlanadiki, tabiat va jamiyat predmetlari va hodisalari o‘ziga xos …

5 / 30

ida jihatini namoyon etadi. ular inson faoliyati, jamiyat va madaniyatning o‘ziga xos xususiyatlarini yanada teranroq anglab yetish imkonini beradi. qadriyatlar inson va jamiyat hayotida muhim o‘rin egallaydi, chunki insonning hayot tarzini, uning hayvonot dunyosidan ajralish darajasini aynan qadriyatlar tavsiflaydi. qadriyatlar shaxsning hayot faoliyatida fundamental ahamiyat kasb etadi. qadriyatlar odamlarni jipslashtirish, ularni hamjamiyatlarga birlashtirishning muhim omili hisoblanadi. umumiy qadriyatlarning mavjudligi fuqarolar, ijtimoiy birliklar va guruhlarning tinch-totuvligini ta'minlaydi. qadriyatlar muammosi jamiyat rivojlanishining o‘tish davrlarida, tub ijtimoiy o‘zgarishlar jamiyatda mavjud bo‘lgan qadriyatlar tizimlarida o‘zgarishlar yasab, odamlarni yo o‘zlari ko‘nikkan eski qadriyatlarni saqlash, yo turli partiyalar, jamoat birlashmalari, diniy tashkilotlar, harakatlarning vakillari tomonidan taklif qilinayotgan, hatto majburiy tarqatilayotgan yangi qadriyatlarga moslashishga majbur etuvchi davrlarda alohida ahamiyat kasb etadi. qadriyatlar va mo‘ljallarni yo‘qotish yoki vujudga kelgan qadriyatlar tizimidan voz kechish esa muqarrar tarzda jamiyatning tanazzulga yuz tutishi va parchalanishiga olib keladi. qadriyatlar – madaniyatning tizim yaratuvchi muhim omili. qadriyatlar mazmuniga qarab butun jamiyat haqida hukm …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aksiologiya - qadriyatlar falsafasi"

aksiologiya - qadriyatlar falsafasi aksiologiya - qadriyatlar falsafasi reja: 1. qadriyatlarning tabiati va mohiyatini tushunishga nisbatan yondoshuvlar. 2. qadriyatlarning turlari. 3 jamiyat va inson hayotida qadriyatlarning roli. atrof borliqda odamlar e'tiboridan chetda qoladigan, ular qadriyat sifatida qaramaydigan hodisalar juda kam. shu sababli qadriyatlar tabiat hodisalari, jamiyatdagi jarayonlar, insoniy xatti-harakatlar va tuyg‘ular kabi ko‘pdir. ammo bu fikr biz ayrim insonni emas, balki butun insoniyatni nazarda tutgan taqdirdagina o‘rinlidir. ayrim insonda qadriyatlar, ya'ni uni qiziqtirgan hodisalar doirasi juda tor, cheklangan bo‘lishi ham mumkin. inson shaxsiyatining torligi uning hayot qadriyatlari, qiziqishlari sonining ozligi va ularning xususiyatida namoyon bo‘ladi. jami...

This file contains 30 pages in DOCX format (55.7 KB). To download "aksiologiya - qadriyatlar falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: aksiologiya - qadriyatlar falsa… DOCX 30 pages Free download Telegram