бухоро халқларининг истиқлолчилик ҳаракати

DOCX 23 pages 41.5 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.5 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

бухоро халқларининг истиқлолчилик ҳаракати бухоро халқларининг истиқлолчилик ҳаракати. режа: кириш 1. туркистонда истиқлолчилик ҳаракати ва унинг аҳамияти. 2. бухоро халқ республикасидаги қуролли мухолифат ҳаракати. 3. бухорода истиқлол учун курашганлар. 4. хулоса. кириш. буюк истиқлолимиз шарофати ила “биз тарихимиз, маданиятимизни ўзимиз учун ва бутун дунё учун ҳам қайта тиклаётган”[footnoteref:1] ҳозирги ўтиш босқичида ўзбекистон тарихи фанини ва уни миллий истиқлол мафкураси, миллий ғоя руҳида тадқиқ этиш ҳамда ўқитиш давлат сиёсати даражасига олиб чиқилди. боғчалардан тортиб олий ўқув юртларигача, ҳатто аспирантурагача бўлган таълим тизимида ватан тарихи ўқитилмоқда. [1: и. каримов. ўзбекистон буюк келажак сари. т. «шарқ” нашриёт-матбаа концерни бош таҳририяти. 1998. 308-бет.] 1917 йили туркистонда муҳим сиёсий ўзгаришлар юз берди. минтақа халқалри мустамалакачиликнинг 50 йиллик зулмига қарши миллий-озодлик курашини авж олдириб юбордилар. маърифатпарварлик ҳаракати сифатида вужудга келган жадидчилик туркистон тақдири ҳал қилинаётган пайтда ўзбек халқини ғоявий жиҳатдан бирлаштирувчи куч сифатида майдонга чиқди. шермуҳаммадбек, валидий тўғон, салим пошо, анвар пошо каби жадидлар истиқлол учун …

2 / 23

ни ҳам қизил армия сафига чақириш ҳақидаги талаблари большевиклар, айниқса, турккомиссия томонидан инобатга олинмади, сирасини айтганда, улар туб ерли аҳоли ваикллари қўлига қурол беришдан чўчидилар. натижада, истиқлолчилик курашининг биринчи босқичи, моҳият нуқтаи назаридан олганда, том маънодаги босқинчиларга қарши миллий истиқлол учун кураш бўлди. марказий ҳукумат раҳбарлари ва унинг туркистондаги таянчлари фақат 1920 йилнинг бошларидагина бу ҳақиқатни тушуниб етдилар. маҳаллий аҳоли вакилларидан қизил армия сафларига олиб, уларни истиқлолчиларга қарши қўйиш билан бу кураш моҳиятини ўзгартиришга, туркистон халқини россиядаги каби фуқаролар уруши гирдобига тортига ҳаракат қилдилар. шу мақсадда туркистон фронти қўмондони м.фрунзе 1920 йил 7 майда қизил армия сафларига маҳаллий миллат фуқароларидан 30 минг кишини олиш тўғрисида буйруқ чиқарди. лекин бу билан масала ўйланганидек ҳал бўлмади. қизил армия сафида истиқлолчиларга қарши жанг қилишни истамаган чақирув ёшидаги минглаб эркаклар истиқлолчилар сафини тўлдирдила. шу билан бирга, совет ҳукумати ташвиқотларига, большевикларнинг баландпарвоз ваъдаларига ишонган юзлаб маҳаллий аҳоли вакиллари қизил армия сафига кириб, истиқлолчиларга қарши курашадилар. …

3 / 23

ия ва туркфронт раҳбарлари истиқлолчиларга қарши кураш стратегияси ва тактикасини тубдан ўзгартириб, кечагина ўзлари эълон қилган сиёсий табдирлар, истиқлолчиларни тинчлик йўли билан ўз томонларига оғдириш каби нозик дипломатик ўйинлар бир чеккага йиғиштирилиб, «қурол кучи ҳамда зўравонлик билан” истиқлолчилик ҳаракатини бутунлай тор-мор қилиш тўғрисида қатъий қарорга келдилар. туркфронт қўмондонлигининг 1920 йил май ойи ўрталарида қабул қилинган бу тадбирлари истиқлолчиларнинг иродасини буколмади. 1920 йилнинг май ойидан бошлаб ўзининг янги палласига қадам қўйган истиқлолчилик ҳаракати кураш байроғини мадаминбек ўрнига кўтарган шермуҳуммадбек номи билан бевосита боғлиқдир. шермуҳаммадбек (1893- 1970) – фарғона водийсидаги истиқлолчилик ҳаракатининг таниқли арбоби. у фарғонадаги тошлоқ туманининг гарбобо (карбобо азизлар) қишлоғида беклар авлодидан бўлган қўшоқвой ҳожи хонадонида 1893 йилда туғилди. а. з. валидий тўғоннинг ёзишича, шермуҳаммадбек 1916 йилда чор россия томонидан мардикорликка олинган ва польша фронти ихтиёрида ишлаган. 1918 йилдан истиқлолчилар сафида турган. унинг асосий мақсади туркистонда ислом жумҳуриятини ташкил қилиш бўлган. у хорижда 1942 йилда тузилган туркистонлик муҳожирларнинг “ватанни озод …

4 / 23

иқлолчилик ҳаракати ва ўзи бошчилик қилган мужоҳидлар фаолияти ҳақида ўзининг хотираларини ёзиб қолдирган. 1920 йил май ойи бошида олтиариқ туманидаги ғарбиота қишлоғида фарғона водийси қўрбошиларининг навбатдаги қурултойи бшлди. қурултойда “туркистон мустақил ислом жумҳурияти”, яъни туркистон муваққат ҳукумати тузилди. ушбу қурултойда шермуҳаммадбек ҳукумат раиси ва ислом қўшинларининг олий бош қўмондони-“амир ал-муслимин” қилиб сайланди. туркистон муваққат ҳукумати фарғона водийсидаги озодлик курашига маълум даражада хизмат қила олади. заки валидийнинг ёзишича, ҳукумат таркибига шермуҳаммадбек-ҳукумат раиси ва бош қўмондон; муллажон қори – миршаблар бошлиғи; акбаржон эшон-шайхулислом; абдусалом қори- ҳукумат бош котиби; назиржон-молия директори; муллаҳожи ниёз-муҳим масалаларга маъсул қилиб киритилган. бундан ташқари, 14 кишидан иборат ҳарбий маслаҳатмаҳкамаси тузилган бўлиб, унда истиқлолчилик ҳаракатининг истиқболлари билан боғлиқ бўлган барча масалаларни кўриб чиқиш мўлжалланган эди. шермуҳаммадбек томонидан большевиклардан озод қилинган жойларда элликбошилик, мингбошилик лавозимлари қайтадан тикланди. аҳолидан солиқларни элликбошилар йиғиб, мингбошилар орқали қўрбошиларга етказишган. қўрбошилар эса бу тўловларни молия директори орқали ҳукумат хазинасига топширган. кўп ўринларда бадавлат кишилар ҳисобланган …

5 / 23

этилишича, “мадаминбек қўрбошилар ўртасида энг кучлиси бўлган бўлса, шермуҳаммадбек шубҳасиз энг хавфлиси эди”[footnoteref:2]. 1920 йил августининг охири ва сентябрнинг бошида тукрфронт қўмондони м.фрунзенинг буйруғига кўра, фарғонадаги қўшинларнинг катта қисми бухоро амирлигини тугатиш учун юборилди. ушбу имкониятдан фойдаланган истиқлолчилар ҳарбий ташаббусни ўз қўлларига олиб, ҳаракатни янада кучайтирдилар. фақат 1920 йил 10-27 сентябрда улар водил, гурунчмозор, чувол, урганжи қишлоқларини қўлга киритиб, ўш ва қўрғонтепа станцияларида турган қизил аскар гарнизонларига қақшатгич зарба бердилар[footnoteref:3]. ўш шаҳри вақтинчалик бўлсада, яна истиқлолчилар қўлига ўтди[footnoteref:4]. бухоро амирлиги қурол кучи билан тугатилган кун-1920 йил 2сентябрда туркистон қўмондони номига йўллаган мактубида «босмачилик фарғона вилояти ҳудудидан чиқиб, ҳатто тошкент уездининг 8 та волостини ўзига қамраб олди», деб ташвишланиб ёзилган эди.[footnoteref:5] [2: кувшинов в. фернаский район. «военная мқсль”. 1920. кн.i. с. 260.] [3: ргва, ф. 268. оп. 1.д. 129,л. 4-13; ф. 110, оп. 1,д. 182, л. 52.] [4: ргва, ф. 268. оп. 1.д. 129,л. 2.] [5: ўзр мда, 25-фонд. 1-рўйхат. 300-йиғма …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "бухоро халқларининг истиқлолчилик ҳаракати"

бухоро халқларининг истиқлолчилик ҳаракати бухоро халқларининг истиқлолчилик ҳаракати. режа: кириш 1. туркистонда истиқлолчилик ҳаракати ва унинг аҳамияти. 2. бухоро халқ республикасидаги қуролли мухолифат ҳаракати. 3. бухорода истиқлол учун курашганлар. 4. хулоса. кириш. буюк истиқлолимиз шарофати ила “биз тарихимиз, маданиятимизни ўзимиз учун ва бутун дунё учун ҳам қайта тиклаётган”[footnoteref:1] ҳозирги ўтиш босқичида ўзбекистон тарихи фанини ва уни миллий истиқлол мафкураси, миллий ғоя руҳида тадқиқ этиш ҳамда ўқитиш давлат сиёсати даражасига олиб чиқилди. боғчалардан тортиб олий ўқув юртларигача, ҳатто аспирантурагача бўлган таълим тизимида ватан тарихи ўқитилмоқда. [1: и. каримов. ўзбекистон буюк келажак сари. т. «шарқ” нашриёт-матбаа концерни бош таҳририяти. 1998. 308-бет.] 1917 йи...

This file contains 23 pages in DOCX format (41.5 KB). To download "бухоро халқларининг истиқлолчилик ҳаракати", click the Telegram button on the left.

Tags: бухоро халқларининг истиқлолчил… DOCX 23 pages Free download Telegram