yopiq urug`lilar — angiospermae

DOC 48.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363269611_42205.doc www.arxiv.uz reja: 1. yopiq urug`lilar va ochiq urug`lilarning o`xshashlik va farqli belgilari. 2. yopiq urug`lilarning kelib chiqishi haqidagi nazariyalar. 3. yopiq urug`lilarning tasniflanishi. tayanch so`z va iboralar: embrion xaltasi, qo`sh otalanish, urug`chi tumshuqchasi, aktinomorf, zigomorf, metamorfoz. yopiq urug`lilar tipi eng katta o`simliklar tipi bo`lib, xozirgacha ma`lum o`simlik turlarining yarmidan ko`prog`ini o`z ichiga oladi. bu tip o`ziga xos bir qancha xususiyatlari bilan boshqa tiplardan ajralib turadi. bu o`simliklarda urug`chi borligi hammadan xarakterlidir, urug`chi bir yoki bir necha meva barglaridan (makro- yoki megasporofillardan) vujudga keladi, meva barglarining chetlari bir-biriga qo`shilib ketgan bo`ladi, shunga ko`ra, urug`chining pastki qismida kamgak joy, ya`ni urug`kurtak (makro- yoki megasporangiy) rivojlanadigan tuguncha yuzaga keladi. otalanishdan keyin tuguncha o`sib, mevaga aylanadi, meva ichida urug`kurtakdan yuzaga kelgan urug`lar (yoki bitta urug`) bo`ladi; bu o`simliklar ochiq urug`lilardan ajratilib, yopiq urug`lilar deb atalishi ham shunga bog`liq (ochiq urug`lilarning urug`i o`sib, kattalashgan megasporofillarda ochiq holda turadi). bundan tashqari, yopiq urug`lilarga: sakkiz yadroli …

yopiq urug`lilarning hammadan qadimgi va juda uzuq-yuluq qazilma qoldiqlari (changi, yog`ochi) yura geologik qatlamlaridan topilgan. pastki bo`r qatlamlaridan yopiq urug`lilarning kamdan-kam ba`zi qoldiqlari topilgan, o`rta bo`r qatlamlarida esa yopiq urug`lilar birdan ko`plab uchraydi, uchraganda ham ancha xilma-xil formalari uchrab, bu formalarning hammasi hozir o`sadigan har xil oilalarga, hatto avlodlarga kiradi (magnoliyadoshlar, lavrlar, buklar, tollar, tutlar va boshqalar). o`simliklar sistematikasining quyi darajasida turgan har xil gruppalar — keytoniyalar, urug`li qirqquloqlar, bennetitlar, gnetumlar (jumladan, gnetum yoki efedra) yopiq urug`lilarning ajdodi bo`lgan deb gumon qilinar edi. keytoniyalarda tuguncha, tumshuqcha bor edi-yu, lekin ularda tuguncha yopiq urug`lilardagidan boshqacharoq bo`lardi; ularda bir nav gulga o`xshagan narsa ham bo`lmay, sporofillari oddiy tuzilgan edi, shunga ko`ra bu o`simliklar, chamasi evolyutsiyaning tumtoq bir shoxidir. bennetitlarda o`ziga xos ikki jinsli gullari bo`lgani bilan urug`chisi yo`q edi, ularning urug`lari megasporofillardan yuzaga kelgan meva ichida turmay, bepusht tangachalar orasida yashiringan edi, xolos. urug`li qirqquloqlarda gul bo`lmagan, urug`lar ham ochiq turgan. yopiq …

biriga qo`shilmagan) yaproqchalari, mikrosporofillar (changchilar) va megasporofillar (meva bargchalari) spiral holda joylashgan edi. ochiq urug`lilar sistemasida bu gruppa past bir joyda, urug`li qirqquloqlar va bennettitlar hamda sagovniklar orasida turishi kerak. urug`larning yopiq bo`lishi urug`kurtaklar bilan rivojlanib kelayotgan urug`larni tashqi muhitning noqulay ta`sirlaridan, birinchi navbatda havoning quruqligidan saqlashda shubhasiz katta rol o`ynadi. biroq, yopiq urug`lilarning tez ko`payib, yerda ilgaridan ustunlik qilib kelayotgan arxegonial o`simliklarni siqib chiqarganligini urug`larining yopiq bo`lishi bilangina tushuntirish qiyin. yashash uchun kurashda yopiq urug`lilarning qanday sabablarga ko`ra g`olib chiqqanligi to`g`risida rus botanigi m. i. golenkin (1927 yil) qiziq gipotezani o`rtaga qo`ydi. u, bo`r davrining o`rtalarida qandaydir umumiy kosmogonik sabablarga ko`ra butun yer yuzida yorug`lik va havo namligi keskin o`zgardi deb taxmin qiladi. ilgari yerni doim o`rab turadigan qalin bulutlar tarqalib, ravshan quyosh nurlari yerga tushadigan bo`lib qoldi, shu munosabat bilan havo ancha quridi. o`sha vaqtdagi yuqori darajali arxegonial o`simliklarning ko`pchiligi ravshan yorug`lik bilan quruq havoga moslashgan emas edi …

ldi; bu o`zgarish hasharotlar, xasharotxo`r, sut emizuvchi va qushlarning, keyinchalik esa yirtqich va mevaxo`r hayvonlarning tez evolyutsiya qilishiga sabab bo`lishi kerak edi. o`z navbatida yopiq urug`lilarda ham shakl, ximizm va funktsiyalar evolyutsiya protsessida moslanish tomoniga qarab necha martalab asta-sekii o`zgarib bordi. o`simliklar bilan hayvonot olami o`rtasidagi murakkab va xilma-xil o`zaro munosabatlar shunga sabab bo`ldi. yopiq urug`lilarning g`olib chiqishi, yer yuzidagi tiriklik olamining taqdirida burilish davri, zo`r revolyutsiya bo`ldi. yopiq urug`lilar dastlab qaerda paydo bo`lgan degan savol to`g`risida har xil farazlar bor. ba`zilarning fikricha, yopiq urug`lilar dastlab amerika, osiyo va avstraliya orasida joylashgan, keyinchalik tinch okean suvlariga cho`kkan gipotetik tropik materikda paydo bo`lgan. ba`zilar yopiq urug`lilarning dastlab paydo bo`lgan joyi arktika materigidir deb hisoblasa, boshqalar subtropiklar va shimoliy yarim sharning o`rtacha issiq zonalaridagi tog`lardir deb hisoblaydi. hozir ko`pchilik botaniklar dastlabki yopiq urug`lilarni monopodial tipda bir nechta yo`g`on shox chiqargan kalta tanali daraxtlar bo`lgan deb hisoblaydi. simpodial tipda shoxlanib, bir talay yo`g`on …

ar gulining evolyutsiyasi (bu o`simliklarning sistematikasida asosan gul tuzilishiga ahamiyat beriladi) sodda qilib, umuman aytganda, uzun (qubba tipida) gul o`rni bor, aktinomorf, ikki jinsli gullardan, a`zolari son jihatdan notayin bo`lib, erkin holda (bir-biriga qo`shilmay) spiral joylashgan, ustki tugunchasi bilan bir talay urug`kurtaklari bo`lgan gullardan — bir jinsli, siklik, zigomorf gullarga, yassi gul o`rnidagi a`zolari son jihatdan juda tayinli bo`lib, ma`lum darajada bir-biriga qo`shilgan hamda bir uyali pastki tugunchasi bilan bitta yoki bir nechta urug`kurtagi bo`lgan gullar tomoniga qarab borgan. yopiq urug`lilar gulining shu evolyutsiyasi har xil evolyutsion qatorlarda bir-biriga bog`lanmagan holda mustaqil davom etgan. yopiq urug`lilar xamma yerda, o`simliklar dunyosining deyarli eng chetki chegarasida ham tarqalgan bo`lib, ninabarglilar o`rmoni, torfli botqoqliklar va ba`zi tundralarni aytmaganda, hamma joyning manzarasi yopiq urug`lilarga bog`liq. odamning hayotida va xo`jalik faoliyatida yopiq urug`lilar boshqa o`simlik gruppalariga qaraganda beqiyos darajada katta rol o`ynaydi. oziq-ovqat, kiyim-kechak, yem-xashak, dorivorlar, xo`shbo`y moddalar, narkotiklar, dori-darmonlar, oshlovchi moddalar, kauchuk, guttapercha, po`kak …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yopiq urug`lilar — angiospermae"

1363269611_42205.doc www.arxiv.uz reja: 1. yopiq urug`lilar va ochiq urug`lilarning o`xshashlik va farqli belgilari. 2. yopiq urug`lilarning kelib chiqishi haqidagi nazariyalar. 3. yopiq urug`lilarning tasniflanishi. tayanch so`z va iboralar: embrion xaltasi, qo`sh otalanish, urug`chi tumshuqchasi, aktinomorf, zigomorf, metamorfoz. yopiq urug`lilar tipi eng katta o`simliklar tipi bo`lib, xozirgacha ma`lum o`simlik turlarining yarmidan ko`prog`ini o`z ichiga oladi. bu tip o`ziga xos bir qancha xususiyatlari bilan boshqa tiplardan ajralib turadi. bu o`simliklarda urug`chi borligi hammadan xarakterlidir, urug`chi bir yoki bir necha meva barglaridan (makro- yoki megasporofillardan) vujudga keladi, meva barglarining chetlari bir-biriga qo`shilib ketgan bo`ladi, shunga ko`ra, urug`chining pastki...

DOC format, 48.0 KB. To download "yopiq urug`lilar — angiospermae", click the Telegram button on the left.

Tags: yopiq urug`lilar — angiospermae DOC Free download Telegram