литосфера таркиби, тог жинслари ва минералларнинг нураши

DOC 458,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1363190619_42144.doc литосфера таркиби, тог жинслари ва минералларнинг нураши www.arxiv.uz режа: 1.литосфера таркиби. 2. тог жинслари ва минералларнинг нураши. нураш жараёни ва нураш тўгрисида маълумотлар. 3. нураш турлари: физик, кимёвий ва биологик нурашлар. 1.тупрок физик нуктаи назардан уч фазали система хисобланади, яъни каттик, суюк (тупрок эритмаси) ва газсимон (тупрокдаги хаво) фазалардан таркиб топган. тупрокнинг каттик фазаси-кисми минерал хамда органик моддалардан иборатдир. тупрокнинг минерал кисми курукликнинг юза катламидаги тог жинсларининг нураши натижасида пайдо бўлади. ернинг каттик кобиги - литосфера хар хил минерал ва магматик (зич-кристал), чўкинди ва метаморфик тог жинслардан ташкил топган (1 – расм). 1-расм. геосфералар схемаси. минераллар табиатда кварц (si02) ва кальций карбонат (сасо3) сингари каттик, нефть (сnнn), сув (н2о) каби суюк хамда карбонат ангидрид (co2) сингари газ холида учрайди. минерал жинслар турли мураккаб жараёнлар натижасида пайдо бўлади. уларнинг кўпчилиги узок муддат давом этган, геокимёвий жараёнлар натижасида пайдо бўлиб, улар анорганик минерал жинслар, биокимёвий жараёнлар натижасида пайдо бўлганлари эса органик-минерал …
2
феранинг маълум кисмида кўп жойни эгаллаган бир ёки бир нечта минерал тўпламидан (агрегатидан) иборат табиий жисмларга тог жинси дейилади. масалан: гранит, сиенит, мармар, кум ва шагал тог жинсларидир. барча тог жинслари уч группага, яъни магматик (откинди), чўкинди ва метаморфик тог жинсларига бўлинади. литосферанинг кўп кисми магматик ва метафорфик тог жинсларидан ташкил топган бўлиб, факат юпка юза катлами чўкинди тог жинслари билан копланган. курукликнинг юза катламида (асосан текисликларда) чўкинди тог жинслари 75 фоизни, магматик ва метафорфик тог жинслари эса 25 фоизни ташкил этади. магматик (откинди) тог жинслари ер кобигининг ички кисмидаги юкори даражали температура шароитида эриган магма (силикатли масса) нинг совиб котиши натижасида пайдо бўлган интрузив (ёки ички чукурлик) жинслар (гранит, диорит, сиенит каби тўла кристалланган тог жинслари), эффузив - отилиб чиккан, оддий температурада тез совиган жинслар обсидиан, (вулкон ойнаси), базальт сингари жинслардир. магматик тог жинслари литосферани ташкил этадиганжинслар умумий массасининг 95 фоизини ташкил этади. чўкинди тог жинслари нураш туфайли содир …
3
ларнинг оксид ёки туз холида чўкиши натижасида пайдо бўлади. кимёвий чўкиндилар таркибига кўра кремнийли, карбонатли, темирли ва тузли группаларга бўлинади. аморф холдаги кремнеземдан иборат бўлган кремнийли туф (говак ва зич ковушмали тог жинси бўлиб, курилиш материали сифатида ишлатилади) ва кремнезем билан лойка аралашмасидан иборат бўлган опока, охакли туфларнинг хамма турлари ва темирли туфлар хамда кўл ва боткокликлар тагида тўпланган марганец, темир оксидлари кимёвий чўкиндилар хисобланади. табиатда туз холидаги кимёвий чўкиндилардан галит (nacl), сильвин (kcl), гипс (caso4·2н2о) ва карналит (mgcl2 kcl 6н2о) тузлар кўпрок таркалган. органик чўкинди тог жинслари ёки биолитлар ўсимлик ва хайвонот оламининг колдикларидан пайдо бўлиб, улардан охактош (сасо3) ва доломит (сасо3, мgсо3) табиатда жуда кўп таркалгандир. сув ўтлари колдигидан пайдо бўлган трепел ва диатомит сингари органик чўкиндилар охактошларга нисбатан анча камрок учрайди. кимёвий ва органик тог жинсларидан тупрок она жинси пайдо бўлишида карбонатли (охактош, доломитли) жинслар катта ахамиятга эга. метаморфик тог жинслари. бу группадаги тог жинслари ер кобигининг …
4
ва биологик процесслар таъсирида ўзгара бориб уларда янги хусусиятлар юзага келади ва табиий мустакил жинс холдаги тупрокка айланади. 2. тог жинслари ва минералларнинг нураши. литосферанинг устки катламидаги каттик, зич ва яхлит холдаги магматик, метаморфик ва бошка турдаги тог жинслари ва улар таркибидаги минераллар узок даврлар давомида хар хил табиий факторлар таъсирида ўзгаради ва парчаланади. температуранинг ўзгариши, сув, хаво ва организмлар таъсирида тог жинслари ва минералларнинг майдаланиш ходисасига нураш дейилади. (2,3,4,5 - расмлар) 2-расм. лесснинг нураши. 3-расм. эффузив тог жинслариниг нураши. 4-расм. гранитнинг нураши. 5-расм. магматик тог жинсларининг нураши. литосферанинг нураш жараёни давом этаётган устки-юза катламига нураш кобиги дейилади. бунда 2 зона ажратилади: устки ёки хозирги замон нураш зонаси ва чукурлик ёки кадимги замон нураш зонаси. тупрок пайдо бўлиш жараёни содир бўладиган хозирги замон нураш зонасининг калинлиги бир неча сантиметрдан 2-10 м гача бўлиши мумкин. ер юзида таркалган хар хил тош, шагал., кум, чанг ва лойкалар сингари говак жинслар узок вактлардан …
5
анит, мономинерал тог жинси мармарга нисбатан тезрок парчаланади ва майдаланади, чунки гранитдаги минералларнинг иссиклик таъсиридаги хажмий кенгайиш коэффициенти турлича. масалан, гранитни ташкил этадиган кварцнинг хажмий кенгайиш коэффициенти (0,000310) ортоклаздан (0,000170) 2 баробар, роговая обманканинг (магний кальций силикат) (0,000280) хажми эса ортоклазга нисбатан 1/3 баробар кўпрок кенгаяди. натижада гранит таркибидаги минераллар иссиклик ва совуклик таъсирида бир-биридан тезрок ажралиб яхлит ва зич холдаги катлам юзаси ёрила бошлайди. куёш нури таъсирида кундузи тог жинслари ва минералларнинг сиртки кисми анча тез кизиб, хажми кенгайганлигидан жинснинг кизиган устки кисми ички совук ва хажми унча ўзгармаган кисмидан ажрала бошлайди, кечаси аксинча, тог жинси ва минералларнинг сирти ички кисмига караганда тезрок совийди ва хажми кичраяди. бу хилдаги ходисаларнинг кўп марта такрорланиши сабабли тог жинслари ва уларнинг таркибидаги минераллар орасида ёрилиш тезлашади ва кучайиб боради. натижада каттик, зич ва яхлит холатдаги жинслар парчаланиб майдаланади ва уваланади. одатда тез кизийдиган кора рангли тог жинсларда оч тусли жинсларга нисбатан физикавий …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "литосфера таркиби, тог жинслари ва минералларнинг нураши"

1363190619_42144.doc литосфера таркиби, тог жинслари ва минералларнинг нураши www.arxiv.uz режа: 1.литосфера таркиби. 2. тог жинслари ва минералларнинг нураши. нураш жараёни ва нураш тўгрисида маълумотлар. 3. нураш турлари: физик, кимёвий ва биологик нурашлар. 1.тупрок физик нуктаи назардан уч фазали система хисобланади, яъни каттик, суюк (тупрок эритмаси) ва газсимон (тупрокдаги хаво) фазалардан таркиб топган. тупрокнинг каттик фазаси-кисми минерал хамда органик моддалардан иборатдир. тупрокнинг минерал кисми курукликнинг юза катламидаги тог жинсларининг нураши натижасида пайдо бўлади. ернинг каттик кобиги - литосфера хар хил минерал ва магматик (зич-кристал), чўкинди ва метаморфик тог жинслардан ташкил топган (1 – расм). 1-расм. геосфералар схемаси. минераллар табиатда кварц (si02) ва ка...

Формат DOC, 458,5 КБ. Чтобы скачать "литосфера таркиби, тог жинслари ва минералларнинг нураши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: литосфера таркиби, тог жинслари… DOC Бесплатная загрузка Telegram