тупроқшунослик фани

DOC 31 стр. 787,0 КБ Бесплатная загрузка

31 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 787,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 31

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 31

2-мавзу: тупроқшунослик фани аҳамияти, вазифалари ва тоғ жинсларининг нураши. режа: 1. тупроқшунослик фани ва унинг вазифалари. 2. тупроқшуносликни ривожлантириш тарихи. 3. нураш жараёни ва унинг йўналишлари. 4. тупроқ ҳосил қилувчи она жинслар 5. тупроқ пайдо қилувчи факторлар таянч сўзлар: тупроқ, нураш, ғоваклик, минерологик, эриш, гидратланиш, оксидланиш қуёш системасининг пайдо бўлишида немис файлосуфи и.кант, франсуз математиги лаплас (1796 й), рус академиклари о.ю.шмидт(1943 й) ва в.т. феленковлар томонидан турли хил фикрлар билдирилган. қуёш системасида ер (йўлдоши 1 та ой), меркурий, венера, марс(2 та), юпитер (12 та), сатурин (9 та йўлдош, 1 та ҳалқа), уран (5 та), нептун (2 та), ва плутон деб аталадиган ҳар хил каттликдаги планеталар мавжуд. бундан ташқари минглаб астроидлар (майда планеталар), кометалар(думли юлдузлар), метеорлар(учар юздузлар) ҳам бор. ернинг шакли ва катталиги- с.а.яковлев маълумотига кўра ернинг экваториал диаметри 12755 км, ўқи эса 12712 км, ер айланасининг узунлиги 40000 км, умумий сатхи 510 миллион км2 , ҳажми эса 1083 миллиард км3 …

2 / 31

рат, унинг денгиз сатҳидан баландлиги ўртача 800 м ни ташкил этади. қуруқлик рельефи т/р рельеф элементлари денгиз сатхидан баландлиги (м) бутун қуруқликка нисбати (%) 1 паст-текислик 0-200 35,3 2 текислик 200-1000 43,3 3 ясси текислик 1000-2000 14,2 4 баланд тоғлар 2000-8884 7,5 ернинг пўсти-узлуксиз ҳаракатланиб, тебраниб ва геоморфологик шаклини ўзгартириб туради. қуруқликнинг кўп қисми ўтмишда денгиз туби бўлган, ҳозирги океан ва денгизлар ер пўстини чўкиши натижасида пайдо бўлган. ер юзидаги энг баланд жой-жомолунгма чўққиси (8884 м). океаннинг энг чуқур жойи мариана ороллари яқинида бўлиб, чуқурлиги 10863 м. қуруқликнинг ўртача баландлиги 840 м, денгизнинг ўртача чуқурлиги эса 3800 м. литосферанинг устки қатламини 4/3 қисмини кремний оксиди(sio2 –кремнозём) билан альюминий оксиди (ai 2o3-глинозём) ташкил этади. литосферада учрайдиган энг муҳим минераллар- олтингугугурт(s), халькопират (мис колчидани) (cufes2), галит(naci), сильвин (kci), флюорит (caf2), лимонит(2fe2o3-3h2o), гематит(fe2o3), магнетит (feo, fe2o3), кварц (sio2), кальцит (caco3), доломит (mgco3), ангидрид (caso4), гипс(caso4 .2h2o), апатит (ca10 (fe, ci) (po4)6, ортоклаз (k2 …

3 / 31

ғулланиб келган. лекин тупроқ ўзи нима, қандай ҳосил бўлган, унинг ривожланиши қай йўсинда боради деган масалаларни илмий асосда тўла тахлили қила олмаган. бу масалалар 19 асрнинг ўрталарига келиб ечила бошлади. тупроқшунослик табиатда тупроқларни пайдо бўлиши, ривожланиши, тарқалиш хусусиятлари, уларнинг таркиби ва хоссалари ҳамда унумдорлигини ўрганувчи фандир. тупроқшуносликни ривожлантириш тарихи. тупроқшунослик фани хiх асрнинг охирларида россияда юзага келди. тупроқшунослик алоҳида мустақил фан сифатида пайдо бўлишида илғор рус олимлари в.в.докучаев, н.м.сибирсев ва п.а.костичевларнинг олиб борган илмий ишлари муҳим рол ўйнайди. в.в.докучаев (1846-1903 й.)- тупроқ хақидаги янги фан –генетик тупроқшуносликнинг асосчиси бўлди. в.в.докучаевгача тупроқлар уларнинг пайдо бўлиш ва ривожланиш қонуниятларидан ажратилган ҳолда ўрганиларди. бундай ўрганишнинг келажаги йўқ эди ва в.в.докучаев айтганидек, "тупроқ унумдорлигини оширишга қаратилган чораларнинг ижобий натижаларини билмаслигининг сабаби ҳам шунда эди". в.в.докучаев ўз кузатишларида тупроқ билан табиий шароитлар орасидаги мавжуд муносабатларни аниқлади. в.в.докучаев қора тупроқлар мисолида умуман табиатда тупроқларни ҳосил бўлиши табиий-тарихий ривожланиш эканлигини илгари сурди. тупроқ ҳам минераллар, ўсимликлар ва …

4 / 31

исидаги таълимотининг кейинчалик фақат тупроқшунослик фанигина эмас балки, геобатаника, геохимик, табиий география ва ўрмоншунослик фанларининг ҳам ривожланишига катта таъсир кўрсатади. н.м.сибирсев (1860-1900) –в.в.докучаевнинг шогирди ва сафдоши – тупроқшунослик фанининг ривожланишига катта хисса қўшган олимдир. н.м.сибирсев географик принсипга асосланган ва ҳозирда ҳам ўз аҳамиятини маълум даражада сақлаб қолган тупроқ классификациясини тузди. у ҳам тупроқ, ҳосил бўлиши тоғ жинсларни абиотик ва биологик факторларининг биргаликда таъсир этишдан юзага келишини таъкидлаб ўтди. п.а.костичев (1845-1895)- тупроқшуносликда агробиологик йўналишининг асосчиларидан биридир. унинг олиб борган ишлари қора тупроқларни ўрганиш ва уларни унумдорлигини оширишга қаратилган тадбирларни ишлаб чиқишдан иборат бўлди. айниқса костичевни тупроқ гумусини ҳосил бўлиши устида олиб борган ишлари мухум аҳамиятга эгадир. п.а.костичев фикрига кўра тупроқ гумусини ҳосил бўлиши тупроқдаги микроорганизмларнинг фаолиятига боғлиқ. п.а.костичев тупроқ деб, ўсимлик илдизлари етиб борган устки қатламни ҳисоблайди, тупроқ ҳосил бўлиш жараёни ўсимликлар фаолияти билан чамбарчас боғлиқ эканлигини таъкидлайди. бу хақда п.а.костичев шудай ёзган эди: "тупроқ табиатда ўсимликлар ривожланадиган ягона мухитдир ва …

5 / 31

длади. в.в.вильямс фикрига кўра тупроқ ҳосил бўлиши биосферада элементларининг литосферага таъсир этишидан иборат ягона жараёндир. айниқса в.р.вильямснинг тупроқ унумдорлиги тўғрисидаги таълимоти ва ундаги унумдорликни оширишга қаратилган чораларни ишлаб чиқиши катта аҳамиятга эга бўлди. в.р.вильямс инсон билан тупроқ орасидаги муносабатларни ривожланиб боришига асосланган ҳолда тупроқ ҳосил бўлиш жараёнида иштирок этувчи факторларга қўшимча олтинчи фактор – инсон фаолиятини ажратди. ўрта осиё, хусусан қадимги туркистон ўлкаси тупроқларини ўрганиш ва тупроқшуносликни бу ўлкада ривожланиб бориши с.с. неструэв, н.а. димо, в.а.ковда, а.м.оролов, м.баҳодиров, а.расулов, қ.мирзажонов, х.абдуллаев, м. ҳамраев ва бошқа бир қатор олимларнинг номлари билан боғлиқдир. “блитс сўров” методи 1. тупроқларни инсоният (қишилик жамияти) учун тўтган ўрни нимада? 2. тупроқшунослик қандай фан? 3. тупроқшуносликнинг ривожланиш тарихи нимада? 4. тупроқшунослик фани ривожига хисса қўшган олимлар? нураш жараёни ва унинг йўналишлари нураш – тоғ жинсларининг ташқи муҳит шароитлари таъсирида рўй берадиган ички ва ташқи ўзгаришлари йиғиндисидан иборат жараёнидир. нураш табиий шароитдан таъсирининг хусусиятларига қараб уч йўналишда яъни: …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 31 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тупроқшунослик фани"

2-мавзу: тупроқшунослик фани аҳамияти, вазифалари ва тоғ жинсларининг нураши. режа: 1. тупроқшунослик фани ва унинг вазифалари. 2. тупроқшуносликни ривожлантириш тарихи. 3. нураш жараёни ва унинг йўналишлари. 4. тупроқ ҳосил қилувчи она жинслар 5. тупроқ пайдо қилувчи факторлар таянч сўзлар: тупроқ, нураш, ғоваклик, минерологик, эриш, гидратланиш, оксидланиш қуёш системасининг пайдо бўлишида немис файлосуфи и.кант, франсуз математиги лаплас (1796 й), рус академиклари о.ю.шмидт(1943 й) ва в.т. феленковлар томонидан турли хил фикрлар билдирилган. қуёш системасида ер (йўлдоши 1 та ой), меркурий, венера, марс(2 та), юпитер (12 та), сатурин (9 та йўлдош, 1 та ҳалқа), уран (5 та), нептун (2 та), ва плутон деб аталадиган ҳар хил каттликдаги планеталар мавжуд. бундан ташқари минглаб астроидлар (ма...

Этот файл содержит 31 стр. в формате DOC (787,0 КБ). Чтобы скачать "тупроқшунослик фани", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тупроқшунослик фани DOC 31 стр. Бесплатная загрузка Telegram