‘zbek davlatchiligining tarixiy bosqichlari (o‘zbekiston hududidagi davlatlar tarixi misolida)

DOCX 23 pages 35.3 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.3 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

mustaqil ish 1 o‘zbek davlatchiligining tarixiy bosqichlari (o‘zbekiston hududidagi davlatlar tarixi misolida reja: 1. davlatchilikning asosiy omillari. qadimgi baqtriya, xorazm, sug‘diyona. 2. ahmoniylar hukmronligi va iskandar zulqarnayn bosqini davrida o‘rta osiyo xalqlarining ijtimoiy-siyosiy hayoti. 3. qadimgi yunon – baqtriya, parfiya, qang‘, davan (parkana) 4. kushonlar davlati. asosiy qism arxeologik manbalarning dalolat berishicha o‘rta osiyoning ba’zi vohalari (baqtriya, marg‘iyona, katta xorazm)da so‘nggi bronza va ilk temir davrlaridayoq dastlabki siyosiy birlashmalar- davlat tuzulmalari paydo bo‘lgan. ularning vujudga kelishida ijtimoiy-iqtisodiy omillardan tashqari, aftidan, tashqi sub’ektiv omillar (jumladan, old osiyoda joylashgan midiya, ossuriya kabi davlatlar tomonidan solib turilgan xarflar) ham ma’lum ta’sir ko‘rsatgan. “avesto”, antik davr adabiyotlari (gerodot, yustin, strabon asarlari) va ilmiy adabiyotlar (s.p.tolstov, v.masson, m.dandamayev asarlari) da o‘rta osiyoda ahmoniylargacha bo‘lgan davrida quyidagi davlat uyushmalari bo‘lganligi haqida ma’lumotlar berilgan. 1. mil. avv. ix-vi asrda oid qal’alar anov, yoztepa (turkmaniston), daratepa, afrosiyob, ko‘zaliqir, dalvarzin (o‘zbekiston) dastlabki davlat uyushmalari markazlari bo‘lgan deb taxmin qilinadi. …

2 / 23

vira odatda “erkak” “janchi” ma’nosi bilan birga “qul” ma’nosida ham ishlatilgan. yuqorida e`tirof etilgan toifalar orasida chorvadorlarga alohida e’tibor berilgan. xususan, ahura-mazda madhiyalari orasida “sen o‘sha, kim bizga hayot manbai bo‘lgan chorvani dunyoga keltirgansan... chorvaga yaxshi ega kerak. ushbu yerdagi chorva egalariga men erkin hayotni ta’min qilaman”, - degan fikrlar uchraydi. “avesto” da o‘troq dehqonchilik va ko‘chmanchi chorvachilik bilan shug‘ullangan o‘rta osiyo va eron xalqlari haqida qimmatli ma’lumotlar beriladi. bu ikki hudud o‘rtasidagi nafaqat iqtisodiy va siyosiy balki diniy, ma’naviy va g‘oyaviy qarama-qarshiliklar ham mavjud bo‘lgan. “avesto” jamiyatda ezgulikni targ‘ib qilgan. uning asosiy shiori “ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal”dir. bu muqaddas kitobda targ‘ib qilangan ezgu niyatlar asrlar davomida jahon xalqlari qalbiga singib, ularni yaxshilikka davlat qilib kelgan. otashparastlik dinida yakka xudolik ta’limoti targ‘ib etilishiga qaramasdan zardusht ahura-mazdaga tayanch 21 bo‘lgan bir necha xudolar haqida ma’lumotlar bergan. ular orasida mitra xudosi insoniyatga hayot manbai bo‘lgan quyosh nuri va issiqlik beradi. …

3 / 23

aniq tasvirlar berilishi kitobni yaratuvchilar o‘lka viloyatlarida yashaganliklari va ular haqida yaxshi tasavvurga ega bo‘lganliklaridan dalolat beradi. “aryonam vayjo” - “oriy kengliklari” ma’nosini beradi. ko‘p tadqiqotchilar uni xorazm deb tushunsalarda, boshqacha qarashlar ham mavjud. masalan, i.m.dyakonovning fikricha “oriy kengliklari” bir mamlakat yoki viloyat tushunchasidan ko‘ra kengroq, ma’noda qo‘llanib, butun o‘rta osiyo va sharqiy eron tekisliklarini o‘z ichiga olgan. “oriy” atamasi odatda ko‘chmanchi qabilalar – “turlar”ga qarshi bo‘lgan xalqlarga nisbatan qo‘llanilgan. antik tarixchilar bu jildida girkaniylar, parfiyaliklar, tamaneylar, drangiyonlar va xorazmliklar yerlari chegaralaridan o‘tgan oks daryosida to‘g‘on qurilgan va u xorazmliklarga tegishli ekanini yozadi. gekatey gerodotdan sal oldinroq (mil. avv. 500 yillar) parfiyaliklarning sharqiy tomonida joylashgan “bir qismi tekisliklarda, bir qismi tog‘larda yashovchi” xorazmliklarni tilga olgan edi. bu “katta xorazm” bo‘lib, yuqoridagi fikrlarga ko‘ra, marv va hirotning ba’zi tumanlarini ham qamrab olgan. “avesto”ning yasht madhiyalari ma’lumotlariga ko‘ra, mil. avv ix-viii asarlarga oid amirobod madaniyati xorazm yodgorliklari orasida alohida o‘rin tutadi. bu …

4 / 23

a shinaklar qilangan. bu davrda uy-joy qurilishi ancha takomillashgan. uylar, g‘isht va paxsadan qurilgan. jumladan, dingalja uy - qo‘rg‘oni paxsa devori bilan o‘ralgan uy-joy, xo‘jalik xonalari va hovlidan iborat bo‘lgan. qadimgi xorazmda dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilik, binokorlik va savdo- sotiq ancha rivojlangan. mil.avv. iv asrda xorazm ahmoniylar hukmronligidan ozod bo‘lib, mustaqil davlatga aylandi. mil.avv. iii-ii asrlarda xorazm yunon- baqtriya va parfiya 22 davlatlari bilan yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini o‘rnatganni bu yerda o‘ziga xos madaniy taraqqiyotning shakllanishida muhim omil bo‘ldi. jonbosqal’a, qo‘yqirilgan qal’a yodgorliklari mazkur madaniyat namunalaridandir. xorazm hududidan o‘rta osiyo bo‘yicha eng qadimgi yozuvlar. (oybo‘yirqal’adan mil.avv. v- iv asrlarga oid xum sirtidagi yozuv) topildi. qo‘yqirilgan qal’a – dan mil.avv. iv-iii asrlarga oid yozuv namunalari, tuproqqal’a yodgorligidan oromiy yozuvidagi butun bir arxiv hujjatlari topilgan. o‘rta osiyoda yana bir yirik davlat tuzulmasi qadimgi baqtriya podisholigi bo‘lib, “avesto” da u “go‘zal, tug‘lari yuksak ko‘tarilgan” davlat sifatida ta’riflanadi. baqtriya haqidagi qadimgi ma’lumotlar naqshi rustamdagi bexstun, qoyasida …

5 / 23

lashgan mamlakat – baqtriya va baqtriyaliklar ariananing jovohiri sifatida tariflaydi. ko‘pchilik muoliflar baqtriyaliklarni “jangovor”, “botir”, ko‘p sonli xalq sifatida tariflaydilar. mamlakatda mastahkamligi sababli “zabt etib bo‘lmaydigan” ko‘plab joylar, shu jumladan, poytaxt baqtra (balx) bor edi. ktesiyning “persika” asarida baqtriyaning ko‘plab qal’alari va istehkomlari haqida ma’lumotlar keltirilgan. baqtriya hududidan mil.avv. 1- ming yillikning 1 yarmiga oid 240 dan ortiq uy- qo‘rg‘onlar, qal’alalar va shaharlar qoldiqlar tekshirilgan. baqtriya daryo va vohalardan iborat beshta viloyat – surxon, balxob, kofirnixon - vaqsh, panj, ko‘kcha - qunduzni birlashtirgan. keyinchalik baqtriya davlati kuchayib, o‘z tarkibiga marg‘iyona va sug‘diyonani ham qo‘shib olgan. shunay qilib, mil.avv. vii asrlarda qadimgi baqtriya davlati tarkibiga surxondaryo, qashqadaryo, zarafshon vodiylari va ularga chegaradosh viloyatlar kirgan. bu vaqtda baqtriya va sug‘dning qizil tepa, uzunqir, yerqo‘rg‘on va afrosiyob kabi markaziy shaxarlari bo‘lgan. shimoliy avg‘onistonda yirik shaxarlar qoldiqlari – bolo xisor va oltindiyorlar tekshirilgan. bolo xisor o‘rnida qadimgi baqtriya joylashgan. shaharlar keng maydonlarni egalagan. ularning …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "‘zbek davlatchiligining tarixiy bosqichlari (o‘zbekiston hududidagi davlatlar tarixi misolida)"

mustaqil ish 1 o‘zbek davlatchiligining tarixiy bosqichlari (o‘zbekiston hududidagi davlatlar tarixi misolida reja: 1. davlatchilikning asosiy omillari. qadimgi baqtriya, xorazm, sug‘diyona. 2. ahmoniylar hukmronligi va iskandar zulqarnayn bosqini davrida o‘rta osiyo xalqlarining ijtimoiy-siyosiy hayoti. 3. qadimgi yunon – baqtriya, parfiya, qang‘, davan (parkana) 4. kushonlar davlati. asosiy qism arxeologik manbalarning dalolat berishicha o‘rta osiyoning ba’zi vohalari (baqtriya, marg‘iyona, katta xorazm)da so‘nggi bronza va ilk temir davrlaridayoq dastlabki siyosiy birlashmalar- davlat tuzulmalari paydo bo‘lgan. ularning vujudga kelishida ijtimoiy-iqtisodiy omillardan tashqari, aftidan, tashqi sub’ektiv omillar (jumladan, old osiyoda joylashgan midiya, ossuriya kabi davlatlar tomonidan s...

This file contains 23 pages in DOCX format (35.3 KB). To download "‘zbek davlatchiligining tarixiy bosqichlari (o‘zbekiston hududidagi davlatlar tarixi misolida)", click the Telegram button on the left.

Tags: ‘zbek davlatchiligining tarixiy… DOCX 23 pages Free download Telegram