yusuf saryomiy

DOC 169.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662835961.doc αζαρ yusuf saryomiy she`riyati reja: 1. yusuf saryomiyning adabiy merosi 2. saryomiy lirikasi 3. saryomiy she`riyatida tasavvuf va shoirning tasavvufona g`azallari 4. saryomiy - satirik shoir lirik asar asosida shoirning hayotdan olgan taassuroti yotadi. shoir o`z shaxsini birinchi o`rinda tutgan holda, hayotdagi biror hodisani o`zining ichki kechinmalari orqali ifoda etadi. ana shu hodisa tufayli shoir qalbida kechgan tuyg`ular va ularning ta`sir qudrati namoyon bo`ladi. saryomiy ijodida mavzular ko`lami keng. bizga qoldirgan merosida vatan, do`stlik mavzusidagi g`azallar, odob-axloqni yorituvchi so`zonli satrlar talaygina. biroq, u misralarning zamirida tasavvufiy ruh va so`fiyona mazmun barq urib turadi. mavlaviy saryomiy lirikasi mohiyat e`tibori va obrazlar olamiga ko`ra badiiyati, mazmun, g`oya va ruhiy ta`sir kuchi jihatidan «sharq xalqlari tafakkuri tarixida chuqur ildiz otgan tasavvuf ta`limotining» (n.komilov) taraqqiyotida salmoqli hissalarini qo`shgan lutfiy, gadoiy, navoiy, bobur singari shoirlarimiz g`azaliyotiga yaqindir. shu bois, biz bu shoirlar qatorida yusuf saryomiyning ijodiy tajribalari tasavvufiy maslakdan butunlay ajralmaganligini e`tirof etamiz. to`g`ri, …

vur hosil qilish uchun tasavvuf adabiyotini chuqur tadqiq etish zarurligini ta`kidlaydi. tasavvufshunos olimlar uni to`rt asos – husni mutlaqni tanish, uning sifat va af`olini bilish, nafs va uning sifatlarini to`liq idrok qilish va dunyo makrlaridan ogoh, vasvasalaridan forig` bo`lishdan tarkib topgan deb biladilar. naql qilinishicha, bir zot hazrati muhammad payg`ambar yoniga kelib, «ey allohning rasuli, din nimadur?»- deya so`raganda, payg`ambar «din go`zal axloqdur»- deya javob beribdilar. savol bergan kishi payg`ambarning o`ng yoniga o`tib yana «ey allohning rasuli, din nedur?»- deb so`rabdi. payg`ambar esa: «din go`zal axloqdur»,- debdilar. so`ng haligi kishi payg`ambarning orqasiga o`tib, «ey allohning rasuli, din nimadur?»- deganda payg`ambar: «anglamasmusan, din g`azablanmaslikdur»,-degan ekanlar. ayni shunga monand nuqtai nazar, ya`ni tasavvufni komil axloq deb, nafsni uning dushmani deb bilish ko`p tariqat vakillari o`rtasida, shuningdek, naqshband tariqatida ham tarmoq otgan axloqiy sifatlardan. «tasavvuf nima?» degan savolga aytadilar: «tasavvuf – nafs lazzatlaridan voz kechishdir, tasavvuf-rusum ham emas, umum tarzi ham emas, balki …

n?» degan haqli savol tug`iladi. shoir devonidagi g`azallarning aksariyati adibning naqshbandiya tariqatiga ixlos-e`tiqodi kuchli bo`lganligini tasdiqlovchi asosiy dalildir. saryomiy she`riyatida tasavvufning asosida turgan pir va murid, solik va sulu odobi, tavba va sidq, nafs va nafsni yengmoq, darvesh va g`arib singari bir qancha tushunchalar o`z talqinini topgandir. yusuf saryomiyning ayrim baytlari ahmad yassaviyni esga tushiradi, bu yaqinlik ilk turk mutasavvifi bilan bog`lanishda quyidagi uch masalada yaqqol ko`rinadi: 1. «piri turkiston» sifatida alohida ixlos bilan qaraydi. 2. yassaviy singari mehnat qilib kun kechirishni yuksak axloq deb hisoblaydi. 3. so`fiylikni, din va axloqni xalqqa singdirishda vosita deb biladi. saryomiy devonidagi aksariyat g`azallar shundan dalolat beradiki, shoir tasavvufga munosabatda ilk tariqat talabi bo`lgan jahriya doirasida qolib ketmagan. naqshband tariqatidagi asosiy manzillar vatanda musofirlik, anjumanda sukut, bosgan har qadamga orifona nazar tashlamoqlik, har damni xush o`tkazmoqlik kabi botiniy jarayonlar ham devonda o`ziga xos ichki talqinlar bilan aks etgan. g`azallarida dunyoning yaratuvchisi – allohning kuch-qudrati, …

nidur. bir muammodir tiriklik, o`zlukungdin urma dam, bir jahon oyinadek asrorining hayronidur. kim bo`lib mag`rur dunyo ahli dilni og`ritur, o`z zamonining o`shal fir`avn ila homonidur. (53-b.) mazkur g`azalning muxtasar sharhidan shunday haqiqat ayon bo`ladi: bu dunyoning o`tkinchiligiga yurakdan ishonish, ilohiy qudrat nimaligini bir qadar anglab yetish, odamni iymonu e`tiqoddan ayirib, xudbinlikni, ya`ni o`zim bo`lay falsafasini tug`diruvchi nafs balosidan qutulish zarurligini zuhur etadi. ravshanki, tasavvufning bosh maqsadi insonni komillik darajasiga yetkazish va shu darajada vaslga vosil qilmoqdir. buning uchun albatta, allohni, allohga bo`lgan e`tiqodni ustivor qo`yish shart. saryomiy oldinga surgan bosh g`oya, u amal qilgan yetakchi tamoyilning asosi islomdir. yashashdan maqsad oxirat hayotiga tayyorgarlik ko`rishdan iborat. kimki o`zligini unutsa, oxirat ne`matidan benasib qoladi. bu inson uchun eng katta baxtsizlikdir. baxtsizlikning sababchisi esa, nafstanparvarlikdir: kim xabarsiz bo`lsa o`zdin nafstanparvar bo`lib, bu qaro yer ostida qolgan baloga jonidur. tiriklik haqida shoirlar ko`p yozganlar. ayniqsa, majoziy dunyoni madh etgan g`arb she`riyatida tiriklik quvonch manbai …

naqshband tariqatida aks etgan botiniylik jangi xudparastlik, beshafqatlik, dilozorlik, aqliy mahdudlik kabi qusur va illatlardan tamoman poklanishni shart qilib qo`yadi. shoir bu o`rinda shunday deydi: ridou harqa maydin ayla rangin subha torin uz, ko`rarsan bu sanamlardin o`zing boshdin musulmon et. kelib andin so`g`un piri xarobot ilgidin o`pgil, o`zungdin o`zlugingni tashlabon takmili iymon et.(23-b.) bunday fikrlar insonning «alloh» oldida kuchsiz va ojiz ekanligini haqqoniy anglashdan tug`iladi. va ular fanolik shavqida yongan komil ruhning «hoki dargohingga yo`l topmoq xayoli birla dil» deya abadiyatga intilishini ham aks ettiradi. bu intilish orqaga, ya`ni kechgan umrga nazar solish, uni din va iymon mezoni bilan sarhisob qilishni mustasno etmaydi. aksincha, o`tgan umrning ziddiyatli qatlamlarini ochadi: xayfkim, ketti qo`lingdin navjuvonlig` fursati, pir bo`lding bilmay umri bevafodin nola qil. bilmading, qadri zamoning kechdurub g`aflat bila, yoqa chok et, aylagon sahvu xatodin nola qil. boisi g`aflat ekan, asbobidin sargarm eding, nafs komin istagan zavqi safodin nola qil.(89-b.) shu o`rinda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yusuf saryomiy"

1662835961.doc αζαρ yusuf saryomiy she`riyati reja: 1. yusuf saryomiyning adabiy merosi 2. saryomiy lirikasi 3. saryomiy she`riyatida tasavvuf va shoirning tasavvufona g`azallari 4. saryomiy - satirik shoir lirik asar asosida shoirning hayotdan olgan taassuroti yotadi. shoir o`z shaxsini birinchi o`rinda tutgan holda, hayotdagi biror hodisani o`zining ichki kechinmalari orqali ifoda etadi. ana shu hodisa tufayli shoir qalbida kechgan tuyg`ular va ularning ta`sir qudrati namoyon bo`ladi. saryomiy ijodida mavzular ko`lami keng. bizga qoldirgan merosida vatan, do`stlik mavzusidagi g`azallar, odob-axloqni yorituvchi so`zonli satrlar talaygina. biroq, u misralarning zamirida tasavvufiy ruh va so`fiyona mazmun barq urib turadi. mavlaviy saryomiy lirikasi mohiyat e`tibori va obrazlar olamiga ko`r...

DOC format, 169.0 KB. To download "yusuf saryomiy", click the Telegram button on the left.

Tags: yusuf saryomiy DOC Free download Telegram