etnik marosimlar va ismlarning tarixi

PPTX 13 pages 505.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 505.0 KB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

слайд 1 an`anaviy oila - turmush marosimlari xalq madaniyatining benamenti reja: 1.oila va turmush marosimlarida diniy e’tiqodlar. 2.farzand tugilishi bilan bog’liq marosimlar o`tgan хx asr so`nggi choragidan boshlab dunyo miqiyosida etnolog va sotsial antropologlar tomonidan marosimlarni хalq madaniyatining fenomeni tarzida o`rganishga alohida e`tibor qaratildi va aynan mazkur mavzu doirasida bajarilgan ilmiy tadqiqotlar fandagi dolzarb mavzulardan biri tarzida e`tirof etila boshlandi. ayniqsa so`nggi o`n yilliklarda dunyo miqiyosida kechayotgan globalizatsion jarayonlar etnik хususiyatlarning saqlab qolish omillarini va milliy marosimlarni tadqiq etish muammosini dolzarb muammolar tarzida kun tartibiga qo`yilishiga sabab bo`lmoqda. fanda qabul qilingan o`ziga хos mezonlarga ko`ra insoniyat hayotining muhim burilish nuqtalari bilan bog’liq holda o`tkaziladigan tadbirlar oilaviy marosimlar deb yuritiladi. oila va oilaviy marosimlar etnosga oid madaniy va maishiy an`analar uzatuvchisi hamda davomchisi hisoblanadi. qadimgi an`analarga ko`ra chaqaloq bilan bog’liq ba`zi urf-odatlar tug’ilajak bolani turli xavf-xatarlardan saqlash maqsadida ayol kishining homiladorlik davridanoq o`tkazilgan. shuni alohida ta`kidlash joizki, umuman olganda homiladorlik bilan …

2 / 13

om uning taqdirini o`zida mujassam qiladi, kishi o`z ismiga o`xshaydi, deb ishonilgan. natijada odamlar xosiyatli (qutli) va xosiyatsiz, yaxshi va yomon ismlar bor, deb hisoblaganlar. shu sababli chaqaloqning turli kasallarga chalinaverishi yoki oilada bolalarning turmasdan nobud bo`laverishi, bola badanida turli nuqsonlarning mavjud bo`lishi, qolaversa farzandning kelgusi baxti uning ismiga bog’liq deb bilganlar. mana shunday tasavvurlar tufayli zamonlar o`tishi bilan chaqaloqqa beriluvchi ism odamni o`zaro farqlash, atashgina emas, balki uni turli balo-qazolardan asraydigan, muhofaza qiladigan, qutqaradigan vositaga aylana borgan. shu tufayli farg’ona vodiysida ham kishilar qadim davrlardan bolaga ism berish ishiga mas`uliyat bilan yondashganlar. oilada farzand birin-ketin nobud bo`laversa o`z farzandiga tursun, to`xtasin, o`lmas, turdi, turg’un, turg’unoy, ergash, mahkam kabi ismlar qo`yilgan. qadimiy diniy e`tiqodlarga asoslanib ko`kka (osmonga) -oy, kun [quyosh] va boshqa osmoniy jismlar qudratiga sig’inish asosida oyxon, oyqiz, yulduz, hulkaroy, cho`lponoy, quyoshbek, tangriberdi kabi ismlar paydo bo`lgan. ba`zi hollarda qadimda muqaddas deb ulug’langan hamda sig’inilgan ayrim hayvon va qushlarning …

3 / 13

lgani kabi singari muqadas ziyoratgohlar va qadamjolarga nazr-niyoz qilinishi natijasida tug’ilgan chaqoloqlarga ham maxsus ism qo`ylgan bo`lib, ularga qo`yilgan ism bolani kelgusidagi hayotida turli balo-qazolardan himoya qilar ekan. bunday tarzda tug’ilgan chaqoloqlarga ko`pincha hazratqul, pirimqul, xo`jamberdi, to`ra qul, pirniyoz, ishonberdi, xo`jamberdi kabi ismlar qo`yilgan. yuqorida ko`rib o`tilganidek, o`zbek tilidagi ismlarning aksariyatida dunyoga kelgan go`dakni turli ins-jinslardan himoya qilish g’oyasi, niyati mujassamlashgan. bu odat yovuz ruhlarni adashtirish maqsadiga qaratilgan, bolani yashirish yoki yovuz ruhlarni aldash afsungarligi bilan bog’liq. xalq tassavvurida chaqaloq bilan uning onasini ins-jinslar ta`siridan eson-omon saqlash ularning chilla davri tartib qoidalariga qanchalik rioya qilishlariga bog’liq bo`lgan. chilla inson hayotidagi xatarli, eng og’ir va eng mas`ulyatli davrni anglatuvchi so`z hisoblanadi. odatda farzand tug’ilganda va kelin-kuyov turmushining nikohdan, marhumning vafotidan keyingi 40-kunlik davriga nisbatan chilla atamasi qo`llaniladi va bu davrda ma`lum tartib-qoidalar, magik rasm-rusumlar, cheklashlar va tabularga amal qilinadi. umuman chilla davri va u bilan bog’liq rasm-rusumlar va urf-odatlar ham ba`zi …

4 / 13

iq tutatib turish doimiy shartlardan biri hisoblangan. qolaversa, aynan chillaa davrida marosimiy cho`miltirish va kiyim kiydirish kabi urf-odatlar bajarilishi ham mazkur jarayonni initsiatsion xarakterga ega bo`lgan deyishimizga asos bo`ladi. chillali xonadonlarga kirib-chiqish qat`iy nazorat qilinadi. begona kishilar ona-bola yotgan xonaga kirgizilmaydi. ajdodlarimiz chaqaloq organizmining nozikligi va kasalga chalinuvchanligi tufayli chilla davrida ins-jinslar xurujidan kattalar yordamisiz o`zini himoya qila olmaydi, deb o`ylaganlar. yovuz kuchlar yo`liqishining oldini olish, ularni chaqaloqli uy ostonasiga yaqinlashtirmasdan chalg’itib yuborish maqsadida bir qator afsungarlik harakatlari, irimlar, tabular bajarilgan. ayniqsa, chillali uyga bolasi chala tug’ilib yoki boshqa sabablarga ko`ra nobud bo`lgan yoxud bepusht ayollar hamda nopok kishilar kiritilmagan. samarqandda chillali xonadonni yovuz kuchlardan himoya qilish maqsadida bola yotgan uyga mevali daraxt shoxidan qoqib qo`yilgan. chaqaloqni ko`rgani kirgan har bir kishi ushbu shoxni qo`li bilan ushlab ichkariga kirgan. kosonsoy tumani axolisida chaqaloqni ko`rgani kelgan mehmonlar chillali ayol bilan qo`l berib ko`rishmaganlar. bizningcha, ushbu tabu zaminida qo`l berib so`rashish orqali …

5 / 13

etnik marosimlar va ismlarning tarixi - Page 5

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etnik marosimlar va ismlarning tarixi"

слайд 1 an`anaviy oila - turmush marosimlari xalq madaniyatining benamenti reja: 1.oila va turmush marosimlarida diniy e’tiqodlar. 2.farzand tugilishi bilan bog’liq marosimlar o`tgan хx asr so`nggi choragidan boshlab dunyo miqiyosida etnolog va sotsial antropologlar tomonidan marosimlarni хalq madaniyatining fenomeni tarzida o`rganishga alohida e`tibor qaratildi va aynan mazkur mavzu doirasida bajarilgan ilmiy tadqiqotlar fandagi dolzarb mavzulardan biri tarzida e`tirof etila boshlandi. ayniqsa so`nggi o`n yilliklarda dunyo miqiyosida kechayotgan globalizatsion jarayonlar etnik хususiyatlarning saqlab qolish omillarini va milliy marosimlarni tadqiq etish muammosini dolzarb muammolar tarzida kun tartibiga qo`yilishiga sabab bo`lmoqda. fanda qabul qilingan o`ziga хos mezonlarga ko`ra insoniy...

This file contains 13 pages in PPTX format (505.0 KB). To download "etnik marosimlar va ismlarning tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: etnik marosimlar va ismlarning … PPTX 13 pages Free download Telegram