koordinatsion birikmalarning tuzilishi, markaziy ion ligandlar, koordinatsion son

DOCX 12 pages 32.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.7 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

$mavzu: koordinatsion birikmalarning tuzilishi, markaziy ion ligandlar, koordinatsion son reja: 1. koordinatsion birikmalarning turilishi. 2. koordinatsion birikma hosil qiluvchilar va ligandlar. 3. koordinatsion birikma xillari va koordinatsion son. koordinatsion birikmalarning turilishi koordinatsion birikmalar, kompleks birikmalar — markaziy atom (yoki ion) va u bilan bogʻlangan molekula yoki ionlar — ligandlardan tashqil topgan komplekslar. markaziy atom (kompleks hosil qiluvchi), odatda, akseptor, ligandlar esa elektronlarning donorlari boʻlib, kompleks hosil boʻlganda ular orasida donor-akseptor yoki koordinatsion bogʻ-lanish vujudga keladi. kompleks elektroneytral yoki noelektrolit, musbat (kompleks kation) yoki manfiy (kompleks anion) zaryadli boʻlishi mumkin. mac, [cu(nh,)4]2+, [fe(cn)6]4\ agar eritma yoki gaz holatidagi koordinatsion birikmalar bir xil ligandlardan tuzilgan boʻlsa, komp-leksdagi barcha bogʻlar bir xil, agar har xil ligandlardan iborat boʻlsa, bogʻlar tavsifi ligandlar xossalariga bogʻliqboʻladi. mac, [w(ch,cn)(o)f4] kompleksida donorakseptor, oddiy kovalent bogʻlar va qoʻsh bogʻ hosil boʻladi. odatda, oddiy kimyoviy birikmalarning oʻzaro birikishidan murakkabroq koordinatsion birikmalar vujudga keladi. mas, temir va kaliyning sianid tuzlari bir-biri …$

2 / 12

as, [cu(nh3)4]so4 dagi so^~ ham tashqi sfera ionlaridir. koordinatsion birikmalar formulasini yozganda tashqi sfera ionlari kvadrat qavsdan tashqariga chiqariladi. markaziy atom bilan bevosita bogʻlangan ionlar yoki molekulalar soni uning koordinatsion soni (koordinatsion birikmalar) deb ataladi. mas, k4[fe(cn)6], ti(co)7 va [cu(nh3)4]so4 da markaziy atomlarning koordinatsion birikmalar 6, 7 va 4 ga teng. d.i.mendeleyev davriy sistemasining katta davrlari oʻrtasidagi (oraliq) elementlar (ti, v, sg , mn, fe, so, ni, si, zn, zr, nb, mo, tc, ru, rh, pd, ag, cd, hf, ta, w, re, os, ir, pt, ai, hg, nodir yer elementlari, aktinoidlar), baʼzi metallmaslar, mas, v, r, si koʻpincha kompleks birikma hosil qiluvchi markaziy atomlar boʻlib, kislotalarning anionlari (gʻ-, s1-, br-, s2-, wo2, so42, ro43’ va boshqalar), shuningdek, o, n, p, s, se, s atomlariga ega boʻlgan neytral organik va anorganik molekulalar hamda radikallar ligandlar boʻlib qatnashishi mumkin. ichki sferasida kislotalarning anionlari bor koordinatsion birikmalar (atsidokomplekslar) anorganik komplekslarga yaqqol misol boʻla …

3 / 12

lan birikib, 4, 5, 6 aʼzoli halqalar hosil qiladi. bunday koordinatsion birikmalar xelat birikmalar deb ataladi. koordinatsion birikmalar eritma, kristall va gaz holatida boʻladi. kimyobiol. jarayonlarida ham koordinatsion birikmalarning oʻrni muhim. xlorofill, gemoglobin, enzimlar koordinatsion birikmalar sinfiga mansub. koʻpgina dorivor moddalar (koamid, ferramid va boshqalar), kobalt, temir ionlarining nikotinamid bilan birikmasi koordinatsion birikmalar hisoblanadi. koordinatsion birikmalarning nomlanishi. iyupak sistemasiga binoan, koordinatsion birikmalar formulasini yozishda avvalo markaziy atom, soʻngra ionli va neytral ligandlar koʻrsatiladi. ichki va tashqi sferalar kvadrat qavs bilan ajratiladi. mas,[cr(h2o)6](so4)3, [co(no3)(nh3)5]cl2. markaziy atomning zaryadi qavs ichida rim raqami bilan ifodalanadi: k2[rvg6] — kaliy geksabromopalladat (iv), [fe(nh3)6]cl2 — geksaamintemir (ii) xlorid. kompleks anionlar oxiriga "at", anionli ligandlarga esa "o" qoʻshimchasi qoʻshiladi: fe3[fe(cn)6]2 — temir (ii) geksatsianoferrat (iii), k2[pdcl4] — kaliy tetraxloroplatinat. agar koordinatsion birikmalar tarkibida neytral ligandlar boʻlsa: n2o (akva), nh3 (ammin), n0 (nitrozil), so (karbonil) soʻzlari qoʻshiladi. mas, [a1(on)(n2o)5]2+ - pentaakvagidroksoalyuminiy (ii) — ion, [hg(nh3)2]cl2 — diaminsimob (ii) …

4 / 12

fotosintez, biologik oksidlanish, fermentativ kataliz va boshqa zarur biologik jarayonlarda muhim rol oʻynaydi. koordinatsion birikma hosil qiluvchilar va ligandlar. u yoki bu elementning koordinatsion birikma hosil qilish qobilyati о‘sha element atomining sirtqi elektron qavati tuzilishiga va uning davriy sistemadagi о‘rniga bog‘liq bо‘lib, koordinatsion birikma hosil qiluvchilar jumlasiga asosan sirtqi qavatda yetarli darajada bо‘sh orbitallari bо‘lgan metall ionlar kiradi. koordinatsion birikma hosil qiluvchi zarracha elektron juftining akseptori vazifasini bajaradi. agar markaziy atom kimyoviy bog‘lanishda о‘zining bо‘sh s- orbitallari bilan ishtirok etsa, bu holda faqat σ (sigma) – bog‘lanish, agar bо‘sh r – orbitallar ham qatnashsa, σ- va π- bog‘lanishlar yuzaga keladi (u r-, d- yoki f – orbitallari bilan ishtirok etganida ham σ- va π- bog‘lanishlar kelib chiqadi). koordinatsion birikma xillari. biz koordinatsion birikmalarni kation, anion va neytral koordinatsion birikmalar deb uch sinfga bо‘lgan edik. lekin verner nazariyasi yaratilgan davrda barcha koordinatsion birikmalarni ularning hosil bо‘lish sxemasiga qarab quyidagi ikkita katta …

5 / 12

minlar bо‘lgan koordinatsion birikmalardir. bu birikmalarda markaziy atom bilan ligandlar azot atomlari orqali bog‘langan bо‘ladi. ammiak molekulasining har biri bittadan koordinatsion о‘rinni egallaydi. shuning uchun ichki sferada bо‘ladigan ammiak molekulalar soni markaziy ionning koordinatsion soniga bog‘liq bо‘ladi. mis, nikel, kobalt kabi elementlar juda barqaror ammiakatlar hosil qiladi. organik aminlardan etilendiamin va piridin (s5h5n) juda kо‘p metallar bilan komplekslar hosil qildi. 2. gidratlar va akvakomplekslar. anoganik moddalarda suv molekulasi bilan birikib turg‘unligi turli bо‘lgan birikmalar hosil qilish hodisasi keng tarqalgan. ichki va sirtqi qavatida suv molekulalari tutgan koordinatsion birikmalar g i d r a t l a r deb nomlangan. agar suv molekulasi koordinatsion birikmalarda ligandlik vazifasini bajarsa, bunday birikmalarni a k v a – k o m p l ye k s l a r deb ataladi. tuzlar gidratlarining kristall panjarasida suv molekulalari joylashib qoladi ; buning ikkita sababi bor : birinchisi – ion dipol tortilishi bо‘lib, ikkinchisi – mustahkam …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "koordinatsion birikmalarning tuzilishi, markaziy ion ligandlar, koordinatsion son"

mavzu: koordinatsion birikmalarning tuzilishi, markaziy ion ligandlar, koordinatsion son reja: 1. koordinatsion birikmalarning turilishi. 2. koordinatsion birikma hosil qiluvchilar va ligandlar. 3. koordinatsion birikma xillari va koordinatsion son. koordinatsion birikmalarning turilishi koordinatsion birikmalar, kompleks birikmalar — markaziy atom (yoki ion) va u bilan bogʻlangan molekula yoki ionlar — ligandlardan tashqil topgan komplekslar. markaziy atom (kompleks hosil qiluvchi), odatda, akseptor, ligandlar esa elektronlarning donorlari boʻlib, kompleks hosil boʻlganda ular orasida donor-akseptor yoki koordinatsion bogʻ-lanish vujudga keladi. kompleks elektroneytral yoki noelektrolit, musbat (kompleks kation) yoki manfiy (kompleks anion) zaryadli boʻlishi mumkin. mac, [cu(nh,)4]2+, [fe...

This file contains 12 pages in DOCX format (32.7 KB). To download "koordinatsion birikmalarning tuzilishi, markaziy ion ligandlar, koordinatsion son", click the Telegram button on the left.

Tags: koordinatsion birikmalarning … DOCX 12 pages Free download Telegram