эвалюцион жараённинг асосий йуналишлари

DOC 67,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1363178859_42083.doc эвалюцион жараённинг асосий йуналишлари www.arxiv.uz режа: 1. мутацион узгарувчанлик. 2. г. де фриз таълимоти. 3. спонтал ва индуктив мутация. 4. фойдали ва зарали мутациялар. организм генотипнинг узгариши билан боглик булган узгарувчанлик мутацион узгарувчанлик дейилади, узгаришлар натижасида хосил булган организм мутант деб аталади. мутацион узгарувчанлик модификацион узгарувчанликдан тубдан фарк килади, хосил булган янги белги ва хусусиятлар (мутациялар) ташки мухит кандай булишидан катҳи назар наслдан-наслга берилаверади. мутациялар хосил булиши хужайранинг нодир структураси – хромосомаларнинг узгаришига боглик. мутация ташки факторлар ёки ички сабаблар таҳсирида хужайранинг ирсий структурасида юз берадиган узгариш булиб, организмларда янги белги ва хусусиятлар пайдо булишига олиб келади. бошкача айтганда, мутация генларнинг молекуляр узгариши, генлар микдорининг хамда хромосомалар сони ва структурасининг узгаришидир. ирсий узгарувчанлик дарвинга хам маҳлум булиб, уни ноаник (ёки муайян) узгарувчанлик деб атаган эди. у бундай узгарувчанлик кучсиз тафовутлардан то кузга ташланадиган даражада яккол ва кескин булиши мумкинлигини аниклаган. масалан, 1791 йилда шимолий америкадаги массачусете деган жойда нормал …
2
арияси» (1901-1903) деган асарида баён килинган булиб, хозиргача уз мохиятини саклаб келмокда. унинг таълимотида асосан куйидаги фикрлар илгари сурилади: 1) мутация оралик куринишига эга булмай, тусатдан хосил булади; 2) янги формалар хам тургун булади; 3) мутациялар сифат узгаришидан иборат; 4) мутациялар хар хил йуналишда бориб, хам зарарли хам фойдали булиши мумкин; 5) мутацияларни аниклаш, текшириш олинган организмлар микдорига боглик; 6) бир мутациянинг узи яна кайтадан хосил булиши мумкин. г. де фриз мутация ташки шароитга мослашган янги турлар хосил килиши мумкин деб, танлашга етарли бахо бермади. аслида эса мутация факат узгарувчанлик манбаи булиб, танлаш учун катта имкониятлар яратиб беради. г. де фризнинг мутациялар хамиша катта ирсий узгаришлардан иборат булади, деган фикрлари кейинги тадкикотларда тасдикланмади. табиатда кескин ирсий узгаришлар билан бир каторда бошлангич формалардан бироз фарк иаладиган кичик мутациялар хам куплаб учраб туради. шунга карамай г. де фризнинг мутация тугрисидаги таълимоти селекция практикасида жуда катта ахаимятга эга булиб, мутацияларнинг сакраш тарзида руй …
3
да. хозирги замон фани мутацияларнинг вужудга келиш сабаларини урганишга имкон берди. мутациялар модификацион узгаришлардан бутунлай фарк килиб: а) тусатдан ва оз микдорда вужудга келади; б) организмнинг белгиларини бирданига узгартиради: в) бу узгаришлар келгуси бугмнга катҳий равишда берилади. мутациялар организмнинг хар кандай хоссаларини узгартириб, эволюция процесси учун янги формалар вужудга келтирувчи манба хисобланади. мутацион процесс мосланиш тарзидаги узгаришлардан иборат эмас. эволюция процессида хосил буладиган мутациялар организм учун зарарли, нейтрал ва фойдали булиши мумкин. фойдали мутациялар организмнинг нокулай шароитга чидамлилигини оширади. зарарли мутациялар эса организмнинг хаёт фаолиятини сусайтирада. улар (леталғ) нобуд килувчи мутация дейилиб, организмнинг нобуд булишига олиб келади. усимликларда леталғ мутациялар илдиз хосил кила олмаслик, муртакнинг нобуд билиши, алғбинизм каби куринишларда намоён булиши мумкин. мутациялар йирик (макро) ва майда (микро) куринишда булиши мумкин. йирик мутацияларда организмнинг ирсияти кескин узгаради. бунда бутун-бутун органларнинг ривожланиши сезиларлаи узгарган, хар хил куринишдаги майрик-мажрух организмлар вужудга келади. кузга осон илгайдиган барча узгаришлар макромутация дейилади. бунга (гузада) …
4
пахта толасининг узунлиги ва бошка микдорий белгиларида хосил буладиган майда узгаришларни мисол килиб келтириш мумкин. микромутацияларни биринчи марта 1930 йилда э.баур, кейинрок г. штубе, е. ист ва бошкалар хар хил усимликларда урганганлар. микромутациялар макромутацияларга караганда купрок хосил булади. дарвин органик оламнинг эволюцияси хакидаги таълимотни ирсий узгаришларнинг табиий танланишига асосланиб тузган эди. у маҳлум бир томонга йуналмаган ноаник узгарувчанликка катта ахамият берган эди. дарвин ноаник узгаришлар деб ном берган узгарувчанлик хозирги генетика нуктаи назаридан мутациялардир. мутациялар табиий танланиш ва селекция учун мухим ахамиятга эга. табиий танланиш натижасида турлар узгаради, теварак атроф мухит шароитига мослашган янги турлар ва тур хиллари вужудга келади. бундан куриниб турибдики, ирсий узгарувчанликнинг узи тур келиб чикишига сабаб булмайди, балки у турларнинг ривожланишида табиий танланишга бошлангич материал булиб хизмат килади. мутациялар организмнингхар кандай морфологик, физиологик, биохимиявий белгиларини узгартиради. морфологик мутациялар туфайли усимлик ва хайвонларнинг усиш ва шаклланиш характери узгаради. масалан, бир канча чорва моллари (корамол, куй ва бошкаларнинг) …
5
лардаги мутациялар навбатдаги бугиннинг зигота боскичида намоён булади. агар мутация доминант булса, биринчи бугин дурагайнинг зиготасида, агар рецессив булса, кейинги (f2f3 ва хоказо) бугинларда, яҳни гомозигота холатга утиш вактида хосил булади. соматик мутациялар уз табиатига кура, генератив мутациялардан фарк килмайди, факат жинсий йул билан купаядиган организмларда учрайдиган соматик мутациялар эволюция учун ва селекция практикаси учун хечкнадай ахамиятга эга эмас. чунки бундай мутациялар (одам сочида бир туп ок пайдо булиши, бир кузнинг кора, иккинчисининг очрок булиши, коракул терида кора догнинг пайдо булиши ва хоказолар) кейинги бугинга утмайди. жинссиз йул билан купаядиган организмлардаги соматик мутациялар селекция учун катта ахамиятга эга. масалан, баҳзан усимлик новдаларида бошкалардан фарк киладиган барг, гул ва мевалар пайдо булади. бундай узгарувчанлик поянинг усиш нукталаридаги меристема тукима хужайраларининг мутацияланиши натижасида хосил булади. бундай куртак мутацияси (спорт) дейилади, усимликлар вегетатив йул билан купайтирилганда улар сакланиб колади. кизил коракат (смородина) бутасида ок мевалар хосил булиши бунга мисол булади. куртак мутациясидан селекция …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "эвалюцион жараённинг асосий йуналишлари"

1363178859_42083.doc эвалюцион жараённинг асосий йуналишлари www.arxiv.uz режа: 1. мутацион узгарувчанлик. 2. г. де фриз таълимоти. 3. спонтал ва индуктив мутация. 4. фойдали ва зарали мутациялар. организм генотипнинг узгариши билан боглик булган узгарувчанлик мутацион узгарувчанлик дейилади, узгаришлар натижасида хосил булган организм мутант деб аталади. мутацион узгарувчанлик модификацион узгарувчанликдан тубдан фарк килади, хосил булган янги белги ва хусусиятлар (мутациялар) ташки мухит кандай булишидан катҳи назар наслдан-наслга берилаверади. мутациялар хосил булиши хужайранинг нодир структураси – хромосомаларнинг узгаришига боглик. мутация ташки факторлар ёки ички сабаблар таҳсирида хужайранинг ирсий структурасида юз берадиган узгариш булиб, организмларда янги белги ва хусусиятлар пай...

Формат DOC, 67,0 КБ. Чтобы скачать "эвалюцион жараённинг асосий йуналишлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: эвалюцион жараённинг асосий йун… DOC Бесплатная загрузка Telegram