koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi va izomeriyasi

DOCX 12 pages 321.2 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 321.2 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi. kompleks birikmalar izomeriyasi. reja 1. vernerning ratsional nomenklaturasi. 2. yupak nomenklaturasi bo‘yicha kompleks birikmalarni nomlash. 3. ko‘p yadroli komplekslarning nomlanishi. 4. kompleks birikmalar izomeriyasi. birinchi bo‘lib a. verner koordinatsion birikmalarni nomlash uchun “ratsional nomenklatura” yaratdi. ratsional nomenklatura koordinatsion birikmalarning tarkib va tuzilishini aks etdirishi, ya’ni nomi moddaning tabiatiga mos bo‘lishi kerak edi. tuzsimon koordinatsion birikmalarni ikki so‘z bilan, noionogen birikmalarni bir so‘z bilan nomlashni taklif etildi. shuningdek, ammiak -”ammin”, suv - “akvo”, oltingugurt -”tio”, on- - “gidrokso”, “-o-o-” esa “perokso”, cl-- “xloro” va hokazo so‘zlar bilan ataladigan bo‘ldi. 1963 yildan boshlab taklif qilingan nomenklatura xalqaro nazariy va amaliy va amaliy kimyo ittifoqi (iupac) tomonidan tasdiqlangan. kompleks ionning nomlash uchun quyidagi qoidalarga amal qilish kerak: 1.ionlarni nomlashda birinchi navbatda kation, undan keyin anion ataladi. masalan: [ag(nh3)2]br -diamminkumush(i) bromid; k2[cucl3] -kaliy trixloromis(i). 2. ligand-anionlar nomiga “-o”qo‘shimchasi qo‘shiladi. radikallar nomlanishi bu qoidaga bo‘ysunmaydi. neytral ligandlar qo‘shimchaga ega emas. n2o ligand …

2 / 12

ha kompleks zarra nomlanishidan oldin qavs ichida rim raqamlari bilan ko‘rsatish kerak. shunday qilib [co(nh3)5cl]cl xloropentanaminkobalt (iii) xloridi deb nomlanadi. bu yerda mono- old qo‘shimchasi tushirib qoldirilgan. agar kopmleks zarra anion bo‘lsa, uning nomi -at qo‘shimcha bilan tugaydi. reyneke tuzi deb ataluvchi nh4[cr(nh3)2(scn)4] tuzi ammoniytetradanodiamminxromat (iii) deb nomlanadi. scn- anionining komplekslarida koordinatlanishi oltingugurt atomlari orqali bo‘lsa rodanidlar deb ataladi, agarda koordinatlanish azot atomi orqali bo‘lsa, u xolda izorodanidlar deb ataladi. bir koordinatsion markazni ikkinchisi bilan bog‘lab turuvchi “ko‘prik” vazifasini bajarayotgan ligandlarni atashda ularning oldiga m- xarfi qo‘yiladi. masalan; oh [(h2o)4 fe fe (h2o)4] (so4)2 -di-m-digidrokso- oh oktaakvoditemir (iii) sulfat . geometrik izomerlarni nomlanishida ularning raqam belgilaridan yoki sis- va trans- terminlaridan foydalaniladi. masalan; cl 1 trans-dixlordiaminpal- 4 2 h3n pd nh3 - ladiy (ii) yoki 1,3-dixlor- 3 diamin palladiy(ii). cl oktaedrik koordinatsion birikmalarni nomlashda ham raqam belgilaridan va trans-, sis- terminlaridan foydalaniladi. masalan; nh3 br h3n rh br - sis-dibromotetra- …

3 / 12

3-yildan boshlab, taklif qilingan nomenklatura xalqaro nazariy va amaliy kimyo ittifoqi termin komissiyasi tomonidan tasdiqlangan. 1. ionlarni nomlashda birinchi navbatda kation, undan keyin anion ataladi. masala: [ag(nh3)2]br - diamminargento (i) bromid k2[cucl3] - kaliytrixloro mis (i) 2. anionli kompleks birikmalarni nomlashda avval kation, anion so’ngra neytral ionlar va undan keyin markaziy ion nomi ataladi (ular orasiga chiziqcha qo’yilmaydi). masalan: k2[pt(no2)2cl2] - kaliydixlorodinitroplatinat (ii). 3. ligandlar sonini ifodalashda di-, tri-, tetra-, penta-, geksa- va hokazo qo’shimchalar ishlatiladigan bo’ldi. masalan: k4[fe(cn)6] - kaliy geksasianoferrat (ii), k3[fe(cn)6]-kaliy geksasianoferrat (iii), [al(h2o)6]cl3 - geksaakvoalyuminiy xlorid. 4. markaziy ionning oksidlanish darajasini nomlashda; markaziy ionning oksidlanish darajasi qavs ichida lotincha raqamlar bilan ifodalanadi. masalan: [cu(nh3)2].(oh)- diammin mis (i) gidroksid. 5. ko’prik vazifasini o’tovchi gruppalarni nomlashda bir koordinatsion markaz, ikkinchisi bilan bog’lab turuvchi ko’prik vazifasini bajarayotganda, gruppalarni atashda, ularning oldiga μ harfi quyiladi. masalan: di- μ -gidroksooktaakvoditemir (ii) xlorid yoki di- μ -gidroksotetraoksalatodixromat (iii) xlorid. 6. geometrik izomerlarni …

4 / 12

[crcl3(h2o)6] misolida tushuntirish mumkin. [cr(h2o)6]cl3-binafsha rangli modda bo’lib, [cr(h2o)5cl]cl2.h2o va [cr(h2o)4cl2]cl.2h2o kompleks birikmalari esa, ko’k rangli moddalardir. lekin fazoda joylashuvi bo’yicha bir-biridan farq qiladi. quyidagi ,,sis” va ,,trans” kompleks birikmada xlor ligandlar bilan yonma-yon holda yoki qarama-qarshi tomonlarga joylashishi mumkin. koordinasion sferada donor atomlarini turlicha joylashuvi hisobiga vujudga keladigan izomerya geometrik yoki sis va trans izomerya deyiladi. yuqorida pt(nh3)2cl2 kompleks birikmadagi geometrik izomerlarning ko’rinishi tasvirlangan: a) sis-izomer va b)trans-izomerlar. bir-birining aksini ifodalovchi izomerlar optik izomerlar turiga kiradi. koordinatsion birikmalar kimyosining muhim qoidallar: 1. peyrone qoidasi. atsidokomplekslar ammiak yoki aminlar bilan reaksiyaga kirishganida sis-izomer holatidagi mahsulotlar hosil bo’ladi. masalan: agar eritmada kaliy tetraxloroplatina (ii) - k2[ptcl4] ning 1 mol miqdoriga 2 mol ammiak qo’shsak, sis-dixlorodiamminplatina hosil bo’lib, kcl ajralib chiqadi: 2. iorgensen qoidasi. ammiakatlar kislotalar ta’sirida parchalanganida, ko’pincha, trans-izomer holatidagi atsidobirikmalar hosil bo’ladi. masalan, tetramminplatina (ii) xlorid [pt(nh3)4]cl2 ni hcl bilan parchalaganimizda trans-dixlordiamminplatina (ii) hosil bo’ladi: 3. l. a. chugayev 1906-yilda …

5 / 12

ilganda ham parchalanmaydi; uni faqat konsentrlangan nitrate kislota va zar suvi (3hcl+hno3) gina yemiradi. 4. n. c. kurnakov qoidasi. trans- va sis-shakllaridagi koordinatsion birikmalarni bir-biridan ajratish katta ahamiyatga ega. tekshirishlar natijasidan ma’lumki, ayni koordinatsion birikmaning trans-shakli uning sis-shakliga qaraganda yomon eriydi. trans- va sis-shakllarni bir-biridan farq qilishda n. s kurnakov qoidasi yordam beradi. n. s. kurnakov sis- va trans-diaminlarning tiokarbamid sc(nh2)2 bilan reaksiyaga kirishishini tekshirdi, natijasida sis-izomerdagi ligandlarning tiokarbamidga to’liq almashinishi aniqlandi: trans-izomeriyasida esa, ligandlar tiokarbamidga to’liq almashinmaydi, balki turli ligandli (aralash ligandli) koordinatsion birikmalar hosil bo’ladi: l. a. chugayev o’zining xalqali koordinatsion birikmalar haqidagi qoidasini tajribada hosil qilingan mahsulotlarni sifat jihatidan tekshirish ma’lumotlari asosida tariflagan edi. xx asrning 40-yillaridan boshlab bu sohada miqdoriy ma’lumotlar olinadigan bo’ldi. shvarsenbax 1952-yilda amaliy natijalarni umumlashtirib, xelat effekt qoidasini quyidagicha tarifladi. siklik koordinatsion birikma m[aa] ning hosil bo`lish konstantasidan nosiklik koordinatsion birikma [ma1-2] ning hosil bo`lish konstantasidan bir necha marta kattadir (a`-xossalari aa ning …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi va izomeriyasi"

koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi. kompleks birikmalar izomeriyasi. reja 1. vernerning ratsional nomenklaturasi. 2. yupak nomenklaturasi bo‘yicha kompleks birikmalarni nomlash. 3. ko‘p yadroli komplekslarning nomlanishi. 4. kompleks birikmalar izomeriyasi. birinchi bo‘lib a. verner koordinatsion birikmalarni nomlash uchun “ratsional nomenklatura” yaratdi. ratsional nomenklatura koordinatsion birikmalarning tarkib va tuzilishini aks etdirishi, ya’ni nomi moddaning tabiatiga mos bo‘lishi kerak edi. tuzsimon koordinatsion birikmalarni ikki so‘z bilan, noionogen birikmalarni bir so‘z bilan nomlashni taklif etildi. shuningdek, ammiak -”ammin”, suv - “akvo”, oltingugurt -”tio”, on- - “gidrokso”, “-o-o-” esa “perokso”, cl-- “xloro” va hokazo so‘zlar bilan ataladigan bo‘ldi. 1963 yildan ...

This file contains 12 pages in DOCX format (321.2 KB). To download "koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi va izomeriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: koordinatsion birikmalarning no… DOCX 12 pages Free download Telegram