fan-ijtimoiy madaniy hodisa

DOCX 18 pages 34.7 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.7 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

1-mavzu: fan-ijtimoiy madaniy hodisa reja: 1. fan tushunchasining keng va tor ma’nodagi ta’rifi. 2. fan tarixiga oid yondashuvlar. 3. fan - bilim, faoliyat va ijtimoiy institut sifatida. 4. fanning vazifalari: bilish, dunyoqarashni shakllantirish, ishlab chiqarish, madaniyat va ta’lim. fan tushunchasining ma’nosi. fan ijtimoiy taraqqiyot jarayonida insoniyatning kundalik ehtiyojlariga javob sifatida paydo bo‘ldi. ko‘p sonli ta’riflarga ko‘ra fan bilim faoliyat va ijtimoiy hodisa sifatida namoyon bo‘ladi. bilim sifatida fan atrof borliq narsalari va jarayonlarini amalda aniq, izchil va tadrijiy bilishga qaratilgan. faoliyat sifatida fan maqsadlarni belgilash, qarorlar qabul qilish, yo‘l tanlash, o‘z manfaatlarini ko‘zlash, mas’uliyatni tan olish maydonida amal qiladi. v.i.vernadskiy fanning aynan faoliyat sifatidagi talqinini alohida qayd etgan edi: «fanning mazmuni ilmiy nazariyalar, gipotezalar, modellar, u yaratuvchi dunyoning manzarasi bilan cheklanmaydi, uning negizi asosan ilmiy omillar va ularning empirik xulosalaridan tashkil topadi, tirik odamlarning ilmiy ishi uning asosiy jonli mazmunini tashkil etadi»1. fan obyektivlik, aniqlik, haqiqiylik mezonlariga javob beruvchi bilimlar …

2 / 18

mini tashkil etadi. biroq o‘n minglab va hatto yuz minglab odamlar o‘z kasbini topgan institut sifatidagi fan yaqin o‘tmishdagi rivojlanish mahsulidir. zotan, faqat xx asrga kelib olim kasbi o‘z ahamiyatiga ko‘ra ruhoniy va qonunchi kasbi bilan tenglashdi. fan haqidagi fan asoschilaridan biri j.bernal fan tushunchasiga amalda ta’rif berish mumkin emasligini qayd etib, fanning mohiyatiga yaqinlashish imkonini beruvchi yo‘llarni belgilaydi. uning fikricha fan: 1) institut; 2) metod; 3) ilmiy an’analarning shakllanishi; 4) ishlab chiqarishning rivojlanish omili; 5) e’tiqodlar va insonning dunyoga munosabatini shakllantiruvchi eng kuchli omil sifatida namoyon bo‘ladi2. «amerika etimologik lug‘ati»da fanga «tabiiy hodisalarni kuzatish, tasniflash, tavsiflash, tajribada sinash va nazariy tushuntirish taomillarini ko‘rsatish vositasi» deb ta’rif berilgan3. bu ta’rif asosan amaliy xususiyat kasb etadi. e.agatssi fan «obyektlar haqidagi fikr-mulohazalarning oddiy majmui sifatida emas, balki obyektlarning muayyan sohasi haqidagi nazariya sifatida» qaralishi lozimligini qayd etadi4. bu ta’rifda ilmiy va oddiy bilimni farqlashga da’vo, fan obyektni o‘rganishni uni nazariy tahlil qilish …

3 / 18

madaniy hodisa sifatida namoyon bo‘ladi. bu fan jamiyatda amal qiluvchi rang-barang kuchlar va ta’sirlarga bog‘liq ekanligi, ijtimoiy kontekstda o‘z ustuvor vazifalarini belgilashi, murosai madoraga moyilligi va o‘zi ham jamiyat hayotini sezilarli darajada belgilashini anglatadi. shu tariqa ikki xil munosabat qayd etiladi: fan ijtimoiy-madaniy hodisa sifatida insoniyatning dunyo haqida haqiqiy, aniq bilim olish va yaratishga bo‘lgan muayyan ehtiyojiga javob tariqasida yuzaga kelgan va o‘z mavjudlik jarayonida jamiyat hayotining barcha jabhalari rivojlanishiga ancha kuchli ta’sir ko‘rsatadi. ijtimoiy madaniy hodisa sifatidagi fan ikki yo‘nalishda davlat boshqaruv tizimi va jamoa sifatidagi fanda namoyon bo‘ladi. davlat boshqaruvi tizimi sifatidagi fan bu universitetlar, ilmiy tadqiqot institutlari, laboratoriyalarda boshqaruvning davlat boshqaruvi darajasida amalga oshishini nazarda tutadi, jamoa sifatidagi fan esa bu kafedralar, bo‘limlarda ishlayotgan olimlar xodimlar, ularga odamlarning tipik ko‘rinishiga xos bo‘lgan barcha fazilatlar xosdir.shu bois, jamoa sifatidagi fanda munofiqlar, haqiqiy fan fidoiylari, fikr o‘g‘rilari va amalparastlar faoliyat yuritadi. fan ijtimoiy-madaniy hodisa sifatida qaralishi shu bilan izohlanadiki, …

4 / 18

shakllaridan ham o‘rin oladi, degan xulosa kelib chiqadi. hozirgi texnokratik asr qonuni shunday yangraydi: «hamma narsa ilmiy, ilmiy asoslangan va ilmiy tekshirilgan bo‘lishi lozim». fanning bunday yuksak maqomidan u inson hayotining barcha jabhalariga rasman faol kirib borishi kerak, degan xulosa kelib chiqadimi yoki, aksincha, bu fanga insoniyat hayotidagi barcha salbiy jarayonlar uchun mas’uliyat yuklaydimi? bu savol ochiq qolmoqda. shu narsa aniqki, fan, ijtimoiy-madaniy hodisa sifatida, doim jamiyatda shakllangan madaniy an’nalarga, qabul qilingan qadriyatlar va meyorlarga tayanadi. ijtimoiy-madaniy hodisa sifatida tushuniladigan fan jamiyat mulkiga aylangan va ijtimoiy xotirada saqlanayotgan bilimlarni o‘zlashtirmasdan rivojlana olmaydi. fanning madaniy mohiyati uning axloqiy tamoyillar va qadriyatlar bilan boyib borishiga sabab bo‘ladi. fan etosining yangi imkoniyatlari intellektual va ijtimoiy mas’uliyat muammosi, qarorlar qabul qilishning shaxsiy jihatlari, ilmiy hamjamiyat va jamoadagi ma’naviy muhit muammolarida namoyon bo‘ladi. ijtimoiy-madaniy hodisa sifatidagi fanni tushuntirishning mushkulligi shu bilan izohlanadiki, fan o‘z erkinligidan voz kechmaydi va ijtimoiy munosabatlar kontekstiga butunlay singib ketmaydi. fan, …

5 / 18

jamiyatlarga qo‘shilib ketgan, ayrimlari esa, texnogen va an’anaviy mo‘ljallar o‘rtasida rivojlanib, aralash xususiyat kasb etgan. texnogen rivojlanishning madaniy matritsasi uch bosqich: oldindustrial, industrial va postindustrial bosqichlardan o‘tadi. texnika va texnologiyaning rivojlanishi uning muhim ko‘rsatkichiga aylanadi. rivojlanishning texnogen tipi – bu tabiiy muhitning jadal sur’atlarda o‘zgarishi, uning odamlar ijtimoiy aloqalarining faol o‘zgarishi bilan birikishidir. texnogen sivilizatsiya yuzaga kelganiga 300 yildan sal ko‘proq vaqt bo‘lgan. u ancha agressiv bo‘lib, ko‘pgina eski madaniy an’analarning halokatiga sabab bo‘ladi. tashqi dunyo inson faoliyati maydoniga aylanadi. inson o‘zgartiruvchi va zabt etuvchi faoliyatga turtki beruvchi markaz sifatida amal qiladi. «kuch» tushunchasi ishtirokidagi umumiy madaniy munosabatlar tavsifi shundan kelib chiqadi: ishlab chiqarish kuchlari, ilmiy kuchlar, intellektual kuchlar va h.k. an’anaviy va texnogen jamiyatlarda shaxs erkinligi muammosiga nisbatan munosabat ham har xildir. an’anaviy jamiyatga shaxs erkinligi umuman xos emas, shaxs imkoniyatlarini faqat muayyan korporatsiyaga mansublik orqali, korporativ aloqalar elementi sifatida ro‘yobga chiqarish mumkin. texnogen jamiyatda har xil ijtimoiy birliklar …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fan-ijtimoiy madaniy hodisa"

1-mavzu: fan-ijtimoiy madaniy hodisa reja: 1. fan tushunchasining keng va tor ma’nodagi ta’rifi. 2. fan tarixiga oid yondashuvlar. 3. fan - bilim, faoliyat va ijtimoiy institut sifatida. 4. fanning vazifalari: bilish, dunyoqarashni shakllantirish, ishlab chiqarish, madaniyat va ta’lim. fan tushunchasining ma’nosi. fan ijtimoiy taraqqiyot jarayonida insoniyatning kundalik ehtiyojlariga javob sifatida paydo bo‘ldi. ko‘p sonli ta’riflarga ko‘ra fan bilim faoliyat va ijtimoiy hodisa sifatida namoyon bo‘ladi. bilim sifatida fan atrof borliq narsalari va jarayonlarini amalda aniq, izchil va tadrijiy bilishga qaratilgan. faoliyat sifatida fan maqsadlarni belgilash, qarorlar qabul qilish, yo‘l tanlash, o‘z manfaatlarini ko‘zlash, mas’uliyatni tan olish maydonida amal qiladi. v.i.vernadskiy fanning...

This file contains 18 pages in DOCX format (34.7 KB). To download "fan-ijtimoiy madaniy hodisa", click the Telegram button on the left.

Tags: fan-ijtimoiy madaniy hodisa DOCX 18 pages Free download Telegram