abdurauf fitrat haqida ma’lumot

DOCX 11 pages 52.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.0 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

abdurauf fitrat (1886—1938) ma’naviyatimizning ilk namoyandalaridan biri abdurauf fitrat garchand qatag’on qurboni bo’lib, jismonan oramizda bo’lmasa ham u hamisha tirik. qismati og’ir bo’lgan ulug’ siymolar qatori fitrat butun kuch-qudratini xalqqa bag’ishladi. abdurauf abdurahim o’g’li fitrat 1886 yili buxoro shahrida tug’iladi. «fitrat» abduraufning adabiy taxallusi bo’lib, bu so’z tug’ma tabiat, tug’ma iste’dod degan ma’noni anglatadi. uning otasi o’zbek, onasi tojik bo’lgan. fitratning otasi savdogarchilik bilan shug’ullangan, dindor, o’qimishli shaxs bo’lib, olam kezishni, tijoratni yaxshi ko’rgan. fitratning onasi mustafbibi nozikta’b, savodli ayol bo’lib, farzandlari ta’lim-tarbiyasi bilan asosan u shug’ullangan. oilada abduraufdan tashqari yana ikki farzand — ukasi abdurahmon va singlisi madbuba bo’lgan. mustafbibi bolalarining savodli, bilimdon kishilar bo’lib yetishishlarini uchun harakat qilgan. abdurauf dastlab eski maktabda so’ngra buxorodagi mirarab madrasasida tahsil ko’radi. u arab, fors-tojik, turk adabiyotlarini, falsafani, sharq xalqlari tarixi va madaniyatini chuqur o’rganadi. xx asr boshida butun sharqda bo’lgani kabi buxoroda ham ijtimoiy fikr taraqqiyotida jiddiy uyg’onish boshlanib, jadidchilik harakati …

2 / 11

rida (birinchi yashirin jamiyat buxoroda 1908 yilda tuzilgan) yangi usuldagi maktablar ochib, ularda boy hamda kambag’allarning bolalarini o’qitdilar. jadidlar orenburg, qozon, ufa, istambul kabi musulmon madaniyati markazlarining bilim yurtlari orqali kadrlar tayyorlashga alohida e’tibor beradilar. shu maqsadda 1909 yil 18 iyunda buxoro yoshlari «tarbiyai atfol» («bolalar tarbiyasi») nomli hayriya jamiyati tuzadilar. s.ayniyning yozishicha «... jamiyatning birinchi maqsadi istambulga o’quvchilar yubormoq chorasiga kirishmoq edi. ikmoli tahsil uchun usmonxo’ja po’latxo’ja o’g’li (1878—1968), uning birodari atom xo’ja (1894—1938), mazxar maxzum burxon maxzum o’g’li, abdurauf fitrat, muqimbek istambulga safar qildilar. fitrat mazkur talabalarning eng iste’dodlisi va eng fozili edi». shunday qilib fitrat 1909 yili 25 yoshida «jamiyati hayriya»ning ko’magida turkiyaga o’qishga ketadi. istambuldagi barcha buxorolik va turkistonlik o’quvchilar bu jamiyatga a’zo bo’lib, buxoro ma’rifatparvarlarining bir qismi ham unga sirtdan a’zo bo’lgan edilar. jadidlar o’z g’oyalarini matbuot orqali targ’ib qilishga intildilar. ular «ma’rifat» shirkatlarini tashkil etib, bunda o’zbek va tojik tillarida darsliklar nashr ettiradilar. tojik …

3 / 11

radi. 1913 yil 4 yillik o’qishdan so’ng fitrat ilg’or qarashlar bilan turkiyadan buxoroga qaytib keladi. u endi faqat ma’rifat va madaniyat tarqatish g’oyasi bilangina yashay olmasdi. endi uning jadidlar harakatidagi siyosiy jihatdan aralashuvi faollashadi. fitrat 1916 yili «oila» nomli falsafiy asarini yozadi. bu asar fors tilida yozilib, s.ayniyning aytishicha mirza abdulvohidning xarajatlari hisobidan nashr etiladi. asarda oilaviy hayotning islohotidan bahs yuritilib, adib najot yo’llarini axtaradi. 1917 yili esa bokudagi maorifchi do’stlari yordamida o’zining ibtidoiy maktablarning so’nggi sinflari uchun mo’ljallab yozilgan, o’zbek tilidagi «o’quv» nomli kitobini nashr ettiradi. bu kitob o’sha yillarda buxorodagina emas, samarqand, toshkentda ham m.behbudiy, munavvarqori abdurashidxonov o’quv kitoblari singari yangi usul maktablari uchun juda kerakli tarbiya kitobi bo’lib qolgan edi. abdurauf fitrat o’zining ma’rifatparvarlik yo’lini keyin ham davom ettirib boradi. u boshqa ma’rifatparvar yozuvchilar: vasliy, behbudiy, siddiqiy, s.alizoda, hoji mo’yin kabi o’zbek va tojik ziyolilari bilan hamkorlikda samarqandda «hurriyat» gazetasida ishlaydi, gazetaga muharrirlik qiladi (gazeta 1917 y. …

4 / 11

espublikasi rahbarlari turor risqulov, abdullo rahimboev, nazir to’raqulovlar bilan birga buxoro va toshkent, samarqand va farg’ona, xo’jand va xivadan sattor jabbor, sayidali xo’ja, maryam sultonmurodova, hayriniso majidxonova, saida sherahmad qizi ahmad shukriy, ahmadjon ibrohimov kabi o’nlab mahalliy millat o’g’il va qizlarini germaniyaga o’qishga yuboradi. ularning ahvoli, moddiy va ma’naviy, tarbiyaviy ishlaridan xabardor bo’lib turadi. germaniyadagi o’zbek talabalar «ko’mak» nomli o’zbekcha jurnal chiqarishadi. fitratning «hind istilochilari» sahna asarini, sadriddin ayniyning «qiz bola yoki xolida» o’quv kitobini nashr etishadi. bu asar buxoro va turkistondagi milliy zehnlilar orasida keng tarqaladi va sevib o’qiladi. fitrat 1923—1924 yillarda moskva va leningradda yashab ijod qiladi. leningrad davlat dorilfununi 1924 yili fitratga o’zbek va tojik mumtoz adabiyotlari namoyandalari to’g’risidagi tadqiqotlari uchun professorlik unvonini beradi. fitrat o’rta osiyoning birinchi professori bo’lib tarixga kiradi. u «o’zbek adabiyotidan namunalar» kitobida o’nlab mumtoz adabiyotimiz vakillari haqida ma’lumot beradi. 1925 yildan fitrat turli madaniy-oqartuv, maorif va ilmiy-tadqiqot institutlarida ishlaydi. o’zbekistonda birinchi tashkil …

5 / 11

o’zbekiston fanlar komiteti qoshida tuzilgan mustaqil ilmiy-tadqiqot institutlariga aylangan ilmiy muassasalarda o’sha davrda taniqli olimlardan otajon hoshim, g’ozi yunusov va boshqalar bilan birga yosh adabiyotshunos hamda tilshunos olimlarga o’zbek adabiyoti tarixi va fors tilidan dars beradi. sharq adabiyoti, tili, tarixining katta bilimdoni sifatida shuhrat topadi va shogirdlari qalbida o’chmas iz qoldiradi. fitratning ijodiy va ijtimoiy faoliyatini nisbi ravishda ikki davrga ajratish mumkin. faoliyatining birinchi davrini 1908—1918 yillarda yozgan «rahbari najot», «munozara», «sayyohi hindi bayonoti», «oila» singari asarlari tashkil etib, bular yosh buxoroliklar harakatining g’oyaviy dasturi bo’lib xizmat qilgan edi. bu davrda fitratning «sayha» she’rlar to’plami, «begijon», «mavludu sharif», «abomuslim», «temur sag’anasi», «chin sevish» kabi dramatik asarlari hamda «siyosiy hollar», «turkiston muxtoriyati» kabi publitsistik maqolalari ham yaratiladi. fitrat ana shu dastlabki asarlari bilan o’zi yashab turgan jamiyatning g’oyaviy asoslarini larzaga keltiradi. fitratning dastlabki asarlarida vatanparvarlik mavzusi asosiy o’rinni egallaydi. u vatani bilan faxrlanadi, lekin vatanining holi harobligidan aziyat chekadi. vatani uchun …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdurauf fitrat haqida ma’lumot"

abdurauf fitrat (1886—1938) ma’naviyatimizning ilk namoyandalaridan biri abdurauf fitrat garchand qatag’on qurboni bo’lib, jismonan oramizda bo’lmasa ham u hamisha tirik. qismati og’ir bo’lgan ulug’ siymolar qatori fitrat butun kuch-qudratini xalqqa bag’ishladi. abdurauf abdurahim o’g’li fitrat 1886 yili buxoro shahrida tug’iladi. «fitrat» abduraufning adabiy taxallusi bo’lib, bu so’z tug’ma tabiat, tug’ma iste’dod degan ma’noni anglatadi. uning otasi o’zbek, onasi tojik bo’lgan. fitratning otasi savdogarchilik bilan shug’ullangan, dindor, o’qimishli shaxs bo’lib, olam kezishni, tijoratni yaxshi ko’rgan. fitratning onasi mustafbibi nozikta’b, savodli ayol bo’lib, farzandlari ta’lim-tarbiyasi bilan asosan u shug’ullangan. oilada abduraufdan tashqari yana ikki farzand — ukasi abdurahmon va s...

This file contains 11 pages in DOCX format (52.0 KB). To download "abdurauf fitrat haqida ma’lumot", click the Telegram button on the left.

Tags: abdurauf fitrat haqida ma’lumot DOCX 11 pages Free download Telegram