abu ali ibn sinoning ta’lim-tarbiya va ahloqiy qarashlari

DOCX 12 pages 45.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.0 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

abu ali ibn sinoning ta’lim-tarbiya va ahloqiy qarashlari sharq va obro’pada ma’rifat, madaniyat taraqqiyotiga katta hissa qo’shganligi tufayli, «shayx – ur - rais» sharqda «olimlar boshlig’i», ovro’pada «olimlar podshosi» nomi bilan mashhur bo’lgan allomalardan biri o’rta asr buyuk mutafakkiri abu ali ibn sinodir. ibn sino ham boshqa zamondosh qomusiy olimlar qatori matematika, astronomiya, fizika, kimyo, biologiya, tibbiyot, dorishunoslik, ruhshunoslik, fiziologiya, falsafa, filologiya, ta’lim – tarbiya sohalarida ijod etgan va dunyoga mashhur yirik asarlar meros qoldirgan olim. abu ali ibn sino 980 yilda buxoro yaqinidagi afshona qishlog’ida kichik amaldor oilasida tug’iladi. uning to’la ismi abu ali al-husayn ibn abdulloh ibn al-hasan ibn ali ibn sinodir. abu ali uning kuniyasidir. oti husan, otasining ismi abdulloh edi. keyinroq uning oilasi buxoroga ko’chib o’tgach, u boshlang’ich maktabda o’qiy boshlaydi. ibn sinoning mutolasi zo’r, mehnatsevar edi. undagi tug’ma qobiliyat, o’tkir zehn, kuchli xotira o’zaro birikib ketgan edi. ibn sinoning otasi abdulloh hamda uning do’stlari bilimdon …

2 / 12

. ayniqsa, aristotel falsafasini, uning «metafizika» asari mohiyatini buyuk mutafakkir abu nasr forobiyning yozgan sharhi tufayli to’liq o’zlashtirib oladi. ix asr oxiri – x asr boshlariga kelib, o’lkada siyosiy-ijtimoiy vaziyat murakkablashdi. shu tufayli ibn sino xorazmga – urganchga ko’chib o’tadi. xorazmda u bir qator olimlar bilan hamkorlikda abu rayhon beruniy boshqarayotgan «ma’mun akademiyasi»da ilmiy ish bilan shug’ullana boshlaydi. xorazmda o’zining yirik asarlari – «tib qonunlari», «ash-shifo» kitoblari ustida ish olib boradi. mahmud g’aznaviy 1017 yilda xorazmni o’ziga qaram qilib olgach, nufuzli olimlarni ham o’z saroyiga chaqirib ola boshlaydi. ibn sino mahmud g’aznaviy saroyiga bormay, boshqa yurtlarga ketishga majbur bo’ladi. gurganjda, rayda, keyin esa hamadonda va umrining so’nggi yillari isfaxonda yashaydi. ibn sino 1037 yilda vafot etdi. ibn sino haqiqiy qomusiy olim sifatida o’z davridagi fanlarning hammasi bilan muvaffaqiyatli shug’ullangan va ularga oid ilmiy asarlar yaratgan. turli manbalarda uning 450 dan ortiq asarlari qayd etilgan bo’lsa ham shu 242 dan 80 …

3 / 12

irlar kabi o’zining ta’lim-tarbiyaga oid qarashlarini ijtimoiy-falsafiy qarashlari bilan bog’liq holda ifodalagan, maxsus risolalarda talqin etgan. shuningdek, fanlarni tasnif etadi. bunda u birinchi o’ringa tibbiyot fanlarini qo’yadi. falsafani esa ikki guruhga, ya’ni nazariy va amaliy guruhlarga bo’ladi. nazariy guruh kishilarni o’zidan tashqaridagi borliq holati haqidagi bilimlarni egallashga yo’llasa, amaliy qism bizga bu dunyoda nimalar qilishimiz kerakligini o’rgatadi deydi. u birinchi guruhga etika, iqtisod, siyosatni kiritadi. ikkinchi guruhga fizika, matematika, metafizika, dunyo qonuniyatlarini o’rganuvchi barcha fanlarni kiritadi. abu ali ibn sino kamolotga erishishning birinchi mezoni sanalgan ma’rifatni egallashga da’vat etadi. chunki ilm-fan insonga xizmat qilib, tabiat qonunlarini ochib avlodlarga yetkazishi kerak. bu maqsadga yetishish uchun inson qiyinchiliklardan qo’rqmasligi zarur, deydi. «ey birodarlar! odamlarning botiri mushkulotdan qo’rqmaydi. kamolot hosil qilishdan bosh tortgan kishi odamlarning eng qo’rqog’idir». zero, ma’rifatli kishi jasur, o’limdan ham qo’rqmaydigan, faqat haqiqatni bilish uchun harakat qiladigan bo’ladi, deydi u fikrini davom ettirib. bilimsiz kishilar johil bo’ladi, ular haqiqatni bila …

4 / 12

tabda jamoa bo’lib o’qishini foydasi quyidagicha ifodalangan: agar o’quvchi birga o’qisa u zerikmaydi, fanni egallashga qiziqish yuzaga keladi, bir-biridan qolmaslik uchun harakat, musobaqalashish istagi rivojlanadi. bularning hammasi o’qishning yaxshilanishiga yordam beradi. o’zaro suhbatda o’uvchilar bir-biriga kitobdan o’qib olganlari, kattalardan eshitganlarini hikoya qiladilar. bolalar birga to’planganlarida bir-birini hurmat qila boshlaydilar, do’stlashadilar, o’quv materiallarini o’zlashtirishda bir-biriga yordamlashadilar, bir-biridan yaxshi odatlarni qabul qiladilar bilim olishda bolalarni maktabda o’qitish zarurligini qayd etar ekan, ta’limda quyidagi tomonlarga rioya etish zarurligini ta’kidlaydi: bolaga bilim berishda birdaniga kitobga band qilib qo’ymaslik; ta’limda yengildan og’irga borish orqali bilim berish; olib boriladigan mashqlar bolalar yoshiga mos bo’lishi; o’qitishda jamoa bo’lib maktabda o’qitishga e’tibor berish; bilim berishda bolalarning mayli, qiziqishi va qobiliyatini hisobga olish; o’qitishni jismoniy mashqlar bilan qo’shib olib borish bu talablar hozirgi davr ta’lim tamoyillariga ham mos kelishi bilan qimmatlidir. yuqoridagi masalalarga o’zining «tadbiri manzil» asarida maxsus bo’lim bag’ishlaydi. «bolani maktabda o’qitish va tarbiyalash» («omo’zish va parvarish madrasa …

5 / 12

nga qiziqtira olishi; berilayotgan bilimlarning eng muhimini ajratib bera olishi; bilimlarni talabalarga tushunarli, uning yoshi, aqliy darajasiga mos ravishda berishi; har bir so’zning bolalar hissiyotini uyg’otish darajasida bo’lishiga erishishi zarur, deydi olim ibn sino ta’limotida bilishda qaysi metodlardan foydalanilmasin – u og’zaki ifodami, bilimlarni tushuntirishmi, turli ko’rinishdagi suhbatmi, tajribalarmi, baribir talabada haqiqiy bilim hosil qilish mustaqil, mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, olgan bilimlarini amaliyotga tadbiq eta olish qobiliyatini tarkib toptirish asosiy maqsad bo’lgan. shu jihatdan olimning «hay ibn yaqzon» asari kishilarning did – farosatini o’stirishi, fikr doirasini kengaytirishi bilan ta’lim – tarbiyada katta ahamiyatga ega. uning nomi ham shunga ishor qiladi: «hay ibn yaqzon» (uyg’oq o’g’li tirik). bu asar farosat ilmi haqida ekanligini ibn sinonining o’zi ham ta’kidalaydi. mazkur asarni ibn sino 1023 yilda hamadonga yaqin bo’lgan faradjon qal’asi qamoqxonasida yozga deyishadi ibn sino bu asarida ilm – ma’rifatni o’rganishga kirishishi natijasida ko’zi ochilgani, uning natijasida aql (hay ibn yaqzon) ko’ziga …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu ali ibn sinoning ta’lim-tarbiya va ahloqiy qarashlari"

abu ali ibn sinoning ta’lim-tarbiya va ahloqiy qarashlari sharq va obro’pada ma’rifat, madaniyat taraqqiyotiga katta hissa qo’shganligi tufayli, «shayx – ur - rais» sharqda «olimlar boshlig’i», ovro’pada «olimlar podshosi» nomi bilan mashhur bo’lgan allomalardan biri o’rta asr buyuk mutafakkiri abu ali ibn sinodir. ibn sino ham boshqa zamondosh qomusiy olimlar qatori matematika, astronomiya, fizika, kimyo, biologiya, tibbiyot, dorishunoslik, ruhshunoslik, fiziologiya, falsafa, filologiya, ta’lim – tarbiya sohalarida ijod etgan va dunyoga mashhur yirik asarlar meros qoldirgan olim. abu ali ibn sino 980 yilda buxoro yaqinidagi afshona qishlog’ida kichik amaldor oilasida tug’iladi. uning to’la ismi abu ali al-husayn ibn abdulloh ibn al-hasan ibn ali ibn sinodir. abu ali uning kuniyasidir. oti...

This file contains 12 pages in DOCX format (45.0 KB). To download "abu ali ibn sinoning ta’lim-tarbiya va ahloqiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: abu ali ibn sinoning ta’lim-tar… DOCX 12 pages Free download Telegram