irsiyatning xromosoma nazariyasi

DOCX 20 pages 1.5 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu: irsiyatning xromosoma nazariyasi. reja: 1.irsiyatning xromosoma nazariyasi. 2. genetik xarita. 3.jinsga bog‘liq belgilar va kasalliklar. 4.x-xromosomaga bog‘liq belgilar. y-xromosomaga bog‘liq allellar. irsiyatning xromosoma nazariyasi ma'lumki, belgilarni yuzaga chiqaruvchi genlar xromosomalarda joylashgan bo'lib, har bir xromosomalarda ular ma'lum bir songa ega bo'ladi. ulaming soni bir necha yuz bo'lishi mumkin. odamning 46 ta (23 juft) xromosomalarida minglab genlar joylash- ganligi fanga ma'lum. genlarning xromosomada joylashishi, ulaming keyingi avlod- larga o'tish qonuniyatlarini birinchi bo'lib amerikalik olim t. g. morgan (1866-1945) o'rganib, irsiyatning xromosoma nazariyasini yaratdi va bu xizmatlari uchun 1933-yilda nobel mukofotiga sazovor bo'ldi. morgan va uning shogirdlari 1909-1911 -yillarda mendel qonunlarini xromosomalar asosida o'rganib, belgilarning mustaqil taqsimlanish qonuniyatiga o'zgarishlar kiritish kerak, degan xulosaga keldilar. chunki genlar nasldan-naslga alohida-alohida holda o'tmasdan, balki birikkan holda, ya'ni guruh-guruh bo'lib o'tar ekan. g enlarning birikishi. genlarning birikishi deganda ulaming bir-birlari bilan birikkan holda nasldan-naslga o'tishi tushujiiladi. genlarning birikkan holda nasldan-naslga o'tishini morgan drozofil (meva) pashshasida …

2 / 20

rchasi kulrang tanali uzun qanotli bo'ladi (bbw). morgan birinchi avlod duragaylari ichidan kulrang tanali uzun qanotli (bbvv) erkak pashshalarni olib, qora tanali kalta qanotli (bbw) urg'ochi pashshalar bilan chatishtirdi, ya'ni tahlil qiluvchi chatishtirish o'tkazdi. geterozigotali erkak (bbvv) pashshalarda genlarning erkin taqsimlanishi tufayli 4 xil gametalar hosil bo'lib, ularning tuxum hujayralar bilan qo'shilishidan keyin paydo bo'lgan duragaylarning nisbati quyidagicha, ya'ni 1 : 1 : 1 : 1 bo'lishi kerak edi lekin morgan bunday chatishtirishning oxirida 4 xil duragaylar o'rniga faqat 2 xilini, ya'ni ota-ona belgilariga o'xshagan kulrang uzun qanotli va qora kalta qanotli duragay- larni oldi. bu chatishtirishda belgilardan kulrang bilan uzun qanot birikkan holda nasldan-naslga o'tishini kuzatish qiyin emas. (93-rasm) dastlab morgan bu tajribalar natijasini tushuntirishda tana rangini va qanot shaklini bitta gen yuzaga chiqaradi degan fikrni aytdi. lekin kulrang tanali kalta qanotli va qora rangli uzun qanotli pashshalarning mavjudligi bu fikr to'g'ri emasligini ko'rsatdi. agar kulrang tanali kalta qanotli …

3 / 20

hi genlarning o’zaro to ’liq bog’langan holda nasldan-naslga o’tishi: b - kul rang tana; b - qora rang tana; v - normal qanot; v - kalta qanot. genlarning bunday birikkan holda nasldan-naslga o'tishini shu genlarning bitta xromosomada joylashganidagina kuzatish mumkin. masalan: b, v genlari bitta xromosomada va shu xromosomaga gomologik bo'lgan ikkinchi xromosomada esa b, v genlar joylashgan. bunday holda birinchi avlod duragaylari b, v geni bo'lgan bitta xromoso- mani otadan olsa, b, v geni bo'lgan ikkinchi xromosomani esa onadan oladi. tabiiyki, bu ikkita gen hujayralarning bo'linishi paytida bitta xromosomada joylashganliklari uchun keyingi avlodlarga birgalikda o'tadi. shuning uchun birinchi avlod duragaylari 4 xil emas, faqat 2 xil gameta hosil qiladi. genlarning bunday birikishini to'liq birikish deyiladi. genlarning bog'langan holda nasldan-naslga o'tishini o'rganish natijalari mendelning genlarni mustaqil taqsimlanishi qonuniga zid bo'lib chiqdi. genlar qachonki alohida-alohida xromosomalarda, ya'ni b, b va v, v genlari 4 ta xromosomada joylashsagina ular mustaqil taqsimlanishi mumkin. …

4 / 20

an gen guruhlari va xrom osom alar soni. birikkan gen guruhlarining soni hujayradagi xromosomalar soni bilan aniqlaniladi va doimo gaploid to'plamdagi xromosoma soniga teng bo'ladi. masalan: drozofil pashshasining gaploid to'plamida 4 ta xromosoma bo'ladi, demak, birikkan gen guruhlarining soni 4 ga teng. birikkan gen guruhlari bir-birlaridan genlarning soniga qarab farq qiladi. agar xromosomaning o'lchami katta bo'lsa, undagi irsiy omil (gen) ham ko'p bo'ladi, kichik bo'lsa, genlar ham kam bo'ladi. drozofil pashshasining 3 ta katta va bitta kichik xromosomasi bor (94-rasm). drozofil pashshasida birikkan genlarning 4 ta guruhi ham juda yaxshi o'rganilgan bo'lib, undagi barcha genlarning joylashish o'rinlari va qanday belgini yuzaga chiqari- shi to'liq aniqlangan. boshqa hayvonlarda va odamda xromosomalar sonining ko'pligi tufayli birikkan gen guruhlaridagi genlar yaxshi o'rganilgan emas. masalan: sichqonlar diploid to'plamida 20 juft xromosomalar bor, lekin faqat 15 ta birikkan gen guruhlarigi- na yaxshi o'rganilgan va ularda 300 ga yaqin gen aniqlangan 94-rasm. e rk ak , …

5 / 20

lik hayvonlari va odamda genlarning barcha bog'langan guruhlari hozirgacha to'liq o'rganilgan emas. g enlarning birikkan holatda bo’lishining buzilishi. demak, bitta xromosomada joylashgan genlar o'zaro birikkan bo'lib, shu xromosoma bilan birgalikda kelgusi avlodlarga o'tadi. lekin genlarning bitta xrornosomaga birikkan holda bo'lishi doimo ham kuzatilavermaydi. chunki genlarning o'zaro bog'langanligi buzilishi mumkin. bu holat- ni morgan o'zining quyidagi tajribasida kuzatdi. kulrang tanali, uzun qanotli (bbvv) va qora tanali, kalta qanotli (bbw) pashshalarini chatishtirib, olingan birinchi avlod du- ragaylaridan erkaklarini emas, endi urg'ochilarini (bbvv) olib, retsessiv belgili (bbw) erkak pashshalari bilan chatishtirdi (95-rasm). bunday chatishtirish natijasida hosil bo'lgan duragaylar ikki xil bo'lmasdan to'rt xil bo'lib chiqdi, ya'ni: 1.kulrang tanali uzun qanotli bbvv 2.kulrang tanali kalta qanotli bbvv 3.qora tanali uzun qanotli bbvv 4.qora tanali uzun qanotli bbvv lekin duragaylarning son jihatidan bir-biriga bo'lgan nisbati genlarning mustaqil taqsimlanishidakuzatiladigannisbatiga(l : 1 : 1 : 1) to'g'ri kelmadi. morganningbutaj- ribasi natijasida olingan duragay pashshalarining kulrang tanali uzun …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "irsiyatning xromosoma nazariyasi"

mavzu: irsiyatning xromosoma nazariyasi. reja: 1.irsiyatning xromosoma nazariyasi. 2. genetik xarita. 3.jinsga bog‘liq belgilar va kasalliklar. 4.x-xromosomaga bog‘liq belgilar. y-xromosomaga bog‘liq allellar. irsiyatning xromosoma nazariyasi ma'lumki, belgilarni yuzaga chiqaruvchi genlar xromosomalarda joylashgan bo'lib, har bir xromosomalarda ular ma'lum bir songa ega bo'ladi. ulaming soni bir necha yuz bo'lishi mumkin. odamning 46 ta (23 juft) xromosomalarida minglab genlar joylash- ganligi fanga ma'lum. genlarning xromosomada joylashishi, ulaming keyingi avlod- larga o'tish qonuniyatlarini birinchi bo'lib amerikalik olim t. g. morgan (1866-1945) o'rganib, irsiyatning xromosoma nazariyasini yaratdi va bu xizmatlari uchun 1933-yilda nobel mukofotiga sazovor bo'ldi. morgan va uning shogir...

This file contains 20 pages in DOCX format (1.5 MB). To download "irsiyatning xromosoma nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: irsiyatning xromosoma nazariyasi DOCX 20 pages Free download Telegram