tibbiyot gelmintologiyasi. tibbiyot araxnoentomologiyasi

DOCX 30 pages 210.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 210.5 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

[bookmark: _goback]mavzu: tibbiyot gelmintologiyasi. tibbiyot araxnoentomologiyasi gelmintozlar - parazit chuvalchanglar keltirib chiqaradigan kasalliklardir. mamlakatimiz aholisining koê»pchilik qismi gelmintoz- lar tufayli azob chekishgan. gelmintologiya hali fan sifatida tarkib topmagan va gelmintozlarni oldini olish usullari ishlab chiqilmagan boê»lib, kasallardan ayrimlarigina davolanish imkoniyatiga ega edilar. oê»tgan asrning dastlabki yillaridan boshlab, keng tarqalgan yuqumli va parazitar kasalliklarga alohida e'tibor berila boshlanadi va gelmintozlarni oldini olish borasida sogê»lomlashtirish ishlari olib borila boshlandi. gelmintologiya fani asoschisi k. i. skryabin taklifiga koê»ra keng doiradagi, turli hududlarga ekspedisiya xizmatlari tuzila boshlandi. 1937 yilga kelib aholi gelmintofaunasi toê»liq, oê»rganilganligi tufayli asosiy gelmintozlarga qarshi reja asosida kurashish imkoniyati yaratildi. 1925 yilda k. i. skryabin gelmintologiya faniga va amaliyotiga yangi degelmintizasiya uslubini kiritdi. ushbu uslub kasallikni oldini olish va davolash yoê»llarini oê»zaro mujas- samlashtirish natijasida yuzaga keldi. degelmintizasiya deganda parazit gijjalarni ular joylashgan xoê»jayini organizmidan (asosiy, oraliq, qoê»shimcha) xoli qilish va gelmint tuxumlari, lichinkalarini oê»ldirish-yoê»qotish tushuniladi. gslmintozlarni toê»liq yoê»qolishi uchun gelmintoz …

2 / 30

ogê»liqni saqlash vazirligining birinchi navbatdagi vazifasi teniarinxoz va ankilostomidozni butunlay yoê»qotishga qaratilgan. devastasiya birinchi marta bizning mamlakatimizda rishta - dragunkulez kasalligining koê»zgê»atuvchisiga nisbatan amalga oshirilgan. dragunkulez osiyo va afrikaning bir qancha joylarida keng tarqalgan boê»lib, respublikamizning eski buxoro viloyati aholisining anchagina qismi dragunkulez bilan aziyat chekar edi. l.i. isaev boshchiligida, parazitning rivojlanish siklini tekshirilinishi (rishtani biologiyasi tó¯liq ó¯rganib chiqilganligi) va parazitga qarshi kompleks chora-tadbirlarni izchil ravishda amalga oshirilishi natijasida rishta batomom yó¯kotildi. hozir mamlakatimizda rishta manbalari toê»liq yoê»qotilgan. parazit gijjalar odatda hoê»jayinlarini almashtirib taraqqiy etadi. hayvonlarning teri-muskul qatlamida yoki ichki a'zolarida yashovchi gelmintlar uchun ushbu tirik organizm, parazit uchunhoê»jayin boê»lib hizmat qiladi. parazit qaysi organizmning tanasida voyaga etgan davrini ó¯tqazsa va jinsiy yó¯l bilan kó¯paysa, ushbu organizm parazit uchun asosiy hujayin bó¯lib hisoblanadi. parazitning lichinkali davrlari ó¯tadigan organizm, parazit uchun oraliq hujayin bó¯lib hisoblanadi va bu davrda parazit jinssiz yó¯l bilan kó¯payadi. odam 150 dan ortiq turdagi gelmintlar uchun hoê»jayin …

3 / 30

lyariyalar, askaridaning lichinkasi migrasiya davrida, markaziy nerv tizimida tasmasimon chuvalchanglarning finnalari, exinokokk pufagi jigarda, trixinella lichinkalari mushaklarda parazitlik qiladi. shuning uchun tibbiyotning qaysi sohasida ish olib borishidan qat'iy nazar,barcha shifokorlar (pediatrlar, terapevtlar, jarrohlar, okulistlar, nervpataloglar va h.q.) amaliy ish davrida gelmintozlarga duch kelishi mumkin. gelmintning voyaga etgan yoki imaginal bosqichli kuzatiladigan xoê»jayin definitiv yoki oxirgi xoê»jayin deb ham yuritiladi. gelmintning lichinka bosqichi yashaydigan xoê»jayin oraliq xoê»jayin deb ataladi. ba'zi hollarda esa gelmintning toê»liq rivojlannshi uchun definitiv va ikkinchi oraliq xoê»jayindan tashqari uchinchi - qoê»shimcha xoê»jayin ham zarur boê»ladi. serbar lentasimon chuvalchangda, mushuk surgê»ichida yirtqich baliqlar qoê»shimcha xoê»jayin boê»lib hisoblanadi. rezervuar xoê»jayinning tanasida lichinkalar rivojlanmaydi, ammo yashash qobiliyatini saqlab qoladi. gelmintlar va xoê»jayinlar oê»zaro moslashish nuqtai nazaridan quyidagi 2 guruhga boê»linadi: 1) obligat parazitlar - parazit evolyusiyasi xoê»jayin evalyusiyasi bilan oê»zaro mustaxkam bogê»langan; 2) fakultativ parazitlar - parazit evolyusiyasi xoê»jayin evalyusiyasiga nisbatan musta- qil ravishda taraqqiy etgan, shuning natijasida ular xoê»jayin …

4 / 30

yuborilganda ularda qon bosim tushib, kuchli hansirash, oyoqlar parezi va qonning ivimasligi kuzatilgan, natija esa oê»lim bilan tugagan. sestodlardan olingan ekstrakt ichki a'zolar, bezlarga zaharli ta'sir qilib, tomirlarning tortishishiga, ba'zan esa oê»limga sababchi boê»lgan. mexanik ta'sirlar gelmintlarning a'zolarda yigê»ilib, tiqilib qolishi bilan yuzaga chiqadi. mexanik ta'sir natijasida shilliq pardaning koê»pgina qismlarida qon aylanishi buziladi(masalan, askarida, choê»chqa va qoramol soliteri bilan zararlanganda). migrasiyadagi gelmint lichinkalari xoê»jayin toê»qimasini jarohatlab, qon tomirlariga oê»tganda organizmga infeksiyani olib kiradi. koê»pchilik mualliflar infeksion (yuqumli) kasalliklar gelmintlar invaziyasi bilan birgalikda ogê»ir kechishinn isbotlashgan. gijjalarniig oziqlanish usullari har xil. masalan: pakana gijja xoê»jayin ichak vorsinkalari stromasi bilan, askarida ichakning shilliq qavatidagi yuzaki hujayralari bilan oziqlanadi, qiyshiq va qil boshli gijjalar - gematofaglardir. bunday ma'lumotlar ichak devorining gistologik kuzatishlari natijasida olingan. lentasimon (yoki tasmasimon) gijjalar ichakdagi tayyor oziq-ovqat mahsulotlarini butun tanasi bilan shimish (osmotik) usuli bilan oziqlanadi. gelmintozlarda oê»smalarning hosil boê»lishi - ba'zi bir gelmintlarda xavfsiz va xavfli oê»smalarning …

5 / 30

va a'zolari uchta embrio nal qavatdan: ekto, ento va mezoderma qavatlaridan rivojlanadi.2. tanasi ikki yoqlama(bilaterial) simmetrik tuzilishga ega. 3. teri mushak xaltasi- ga ega. 4. tana bó¯shligê»iga ega emas â tana bushligê»i parenxima deb nomlana- digan gê»ovoksimon biriktiruvchi tó¯qima hujayralaridan iborat. 5. ovqat hazm qilish, ayirish, nerv, jinsiy a'zolar sistemasiga ega. 6, jinsiy jihatdan germofrodit- bir organizmning ó¯zida ham erkak, ham urgê»ochi jinsiy a'zolar bó¯ladi. embrional rivojlanishi uch qavatdan borganligi uchun, uch qavatli hayvonlar guruhiga kiradi. yassi chuvalchanglar birlamchi ogê»izlilardir. embrional taraqqiyotida hosil boê»lgan birlamchi ogê»iz blastopora chuvalchanglarning postembrional taraqqiyotida ham ogê»iz vazifasini bajaradi. ularning tanasi bargsimon yoki tasmasimon shaklda tuzilgan boê»lib, dorzo-ventral tomonga qarab yassilangan. tipning nomi ana shunga qarab qoê»yilgan. tanasining kattaligi bir necha millimetrdan to bir necha metrgacha boê»ladi. ba'zi sinf vakillariiipg tanasi ayrim segmetlardan tashkil topgap. tanasi teri-mushak xaltacha bilan qoplangan. xaltani tashqi tomoni epiteliy hujayralaridan tuzilgan boê»lib, kutikula (lot. cutis teri) deb ataladi. kutikula ostida …

6 / 30

larida (tasmali chuvalchanglarda) hazm a'zolari mutlaqo boê»lmaydi, ular osmotik yoê»l bilan ozuqlanadilar. siydik ajratish a'zolari protonefridial tipda tuzilgan. bu tizim parenximada joylashgan maxsus hujayralarda boshla- nadi. hujayralar bir tutam kiprikchalar bilan ta'minlangan boê»lib, tashqariga chiqadigan, parchalanish natijasida hosil boê»lgan moddalarni oê»ziga qabul qilish xususiyatiga ega. bu hujayralarning ichida ajratuvchi (ekskretor) tizim kanalchalari boshlanadi. kiprikchalar tebranib turishi tufayli chiqariladi gan mahsulotlar kanalchalarga oê»tadi. shu mahsulotlar parenximada yigê»iladi. kanalchalar bir-biri bilan qoê»shiladi va bitta yoki ikkita yirik kanallar hosil qilib, tananing orqa qismida ajratish teshigi bilan tashqariga ochiladi. nerv sistemasi markaziy va periferik boê»limlardan tashkil topgan. markaziy nerv sistemasi chuvalchangning bosh qismida ikkita nerv tugunlaridan (gangliyalardan) va tana boê»ylab choê»zilib ketgan nerv ustunlaridan tashkil topgan. nerv tugunlari nerv hujayrala- ri toê»plamidan tashkil topgan. bosh nerv tugunlari va nerv ustunlaridan periferik nervlar boshlanadi. periferik nervlar teri, mushak va ichki a'zolargacha etib boradi. erkin holda yashaydigan shakllarida sezgi a'zolari yaxshi rivojlangan. bu chuvalchanglar tanasining …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tibbiyot gelmintologiyasi. tibbiyot araxnoentomologiyasi"

[bookmark: _goback]mavzu: tibbiyot gelmintologiyasi. tibbiyot araxnoentomologiyasi gelmintozlar - parazit chuvalchanglar keltirib chiqaradigan kasalliklardir. mamlakatimiz aholisining koê»pchilik qismi gelmintoz- lar tufayli azob chekishgan. gelmintologiya hali fan sifatida tarkib topmagan va gelmintozlarni oldini olish usullari ishlab chiqilmagan boê»lib, kasallardan ayrimlarigina davolanish imkoniyatiga ega edilar. oê»tgan asrning dastlabki yillaridan boshlab, keng tarqalgan yuqumli va parazitar kasalliklarga alohida e'tibor berila boshlanadi va gelmintozlarni oldini olish borasida sogê»lomlashtirish ishlari olib borila boshlandi. gelmintologiya fani asoschisi k. i. skryabin taklifiga koê»ra keng doiradagi, turli hududlarga ekspedisiya xizmatlari tuzila boshlandi. 1937 yilga kelib aholi ...

This file contains 30 pages in DOCX format (210.5 KB). To download "tibbiyot gelmintologiyasi. tibbiyot araxnoentomologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tibbiyot gelmintologiyasi. tibb… DOCX 30 pages Free download Telegram

tibbiyot gelmintologiyasi. tibbiyot araxnoentomologiyasi

Page preview (6 pages)

Want to read more?

About "tibbiyot gelmintologiyasi. tibbiyot araxnoentomologiyasi"

Similar files