hozirgi o'zbek adabiy tili fanidan kurs ishi

DOCX 34 pages 71.0 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 71.0 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

o‘zbekiston respublikasi oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch davlat pedagogika instituti filologiya va tarix fakulteti “o‘zbek va rus tili, adabiyoti” kafedrasi “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: “o‘zlashgan qatlam” 60111400 - “o‘zbek tili va adabiyoti urganch – 2024 mundarija: i. kirish.......................................................................3 ii. asosiy qism: 2.1. o‘zbek tilida o‘zlashgan qatlam tasnifi...................7 2.2. o‘zlashma so‘zlarning o‘zbek tili qonuniyatlariga singib ketishi....................................................................13 2.3. boshqa tillardan o‘zlashgan so‘zlar.......................20 iii. xulosa....................................................................34 iv. foydalanilgan adabiyotlar......................................35 i bob. kirish kurs ishi dolzarbligi. o‘zbek tili o‘zining ko‘p asrlik tarixiy taraqqiyoti davomida lug‘at tarkibini o‘z ichki manbalari hisobiga boyitib, takomillashtirib keldi. bunday qonuniyatga ko‘ra, o‘z qatlam negizlari asosida yangi so‘zlar yasaldi, mavjud so‘z ma'nolari kengaytirildi, ba'zi so‘zlarga qo‘shimcha vazifalar yuklandi, adabiy tilga xalq shevalarida turli davrlarda, ehtiyojga ko‘ra, so‘zlar qabul qilindi[footnoteref:1]. hozirgi o‘zbek tilshunosligida uning barcha sohalari bo‘yicha, ayniqsa, leksikologiya yuzasidan yirik va jiddiy tadqiqot ishlari amalga oshirilgan. shunga qaramasdan, bu sohaning barcha muammolari tugal hal etilgan …

2 / 34

an boshqa tilga so‘z o‘zlashishi tillarning aralashuvi sifatida yuqori baholanadi. mashhur tilshunos l.v. shcherba bunday jarayonni tilshunoslikning muhim muammolari sirasiga kiritadi. [1: hasanova dilfuza odilovna “arabcha lug‘aviy o‘zlashmalarning iominativ va derivativ tizimdagi o‘rni” toshkent, 2011. ] qozon tilshunoslik maktabining namoyandalaridan biri v.a. bogoroditskiy o‘z tilini o‘rganishda boshqa tilning ta’sirini hisobga olish zarurligi va uning ahamiyatini qayd qiladi. tillarning o‘zaro ta’siri, bir tildan boshqa tilga lisoniy birliklarning o‘zlashishi masalalari n.v. yushmanov tadqiqotlarida ham e’tiborli o‘rinda bo‘lgan. o‘zbek tilidagi o‘zlashma neologizmlarning tadqiqiga bag`ishlangan an’anaviy yo‘sindagi ishlar mavjud emas. lekin o‘zbek tilidagi o‘zlashma neologizmlar sistem tadbirlar asosida o‘rganilmagan. sababi shuki, lug`aviy materialni sistem o‘rganish fonetika, morfologiya yoki sintaksis materiallarini sistem o‘rganishga qaraganda qiyinroq kechadi kurs ishining obyekti va manbalari. o‘zbek tili leksikasining o‘zlashma neologizmlari qatlami tadqiqotning asosiy obyekti sanaladi. kurs ishining asosiy maqsad va vazifalari. hozirgi o‘zbek tili lug`at tarkibidagi o‘zlashma neologizmlarni ayrim leksik-semantik xususiyatlarini tadqiq etishdir. bunda quyidagi vazifalar hal etiladi: — …

3 / 34

leksik-semantik xususiyatlariga e’tibor qaratdik. kurs ishining nazariy va amaliy ahamiyati. mazkur kurs ishi materiallaridan qo‘llanma va lug`atlar yaratishda, oliy o‘quv yurtlari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida maxsus kurs va seminar mashg`ulotlarida foydalanish mumkin. kurs ishining metodologik asosi. dialektika va uning amaldagi qonun-qoidalari sanaladi. o‘zlashma neologizmlarni tavsiflashda sistem-struktur tahlil metodi bilan bir qatorda, ma’noviy-komponent, nominativ-onomosiologik, funksional-semantik kabi tahlil usullaridan ham foydalanildi. o‘zbek tilshunosligida professor sh.u.rahmatullayev, f.abdullayev, a.p.hojiyev, i.qo‘chqortoyev, m.mirtojiyev, a.nurmonov, n.mahmudov, a.berdialiyev, h.g.ne’matov, r.rasulov kabi olimlar tomonidan qo‘llangan yo‘l va usullar ishimiz uchun muhim yo‘llanma vazifasini o‘tadi. kurs ishining tuzilishi. mazkur, kurs ishi kirish,bir bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. o‘zbek tili qanchalar boy til. undagi latiflik, joziba, o‘ziga xoslik tufayli durdona asarlar yaratilgan. til — millat kaliti. zero xalq qalbiga yo‘l uning ona tilini bilish, madaniyati va an’analarini hurmat qilishdan boshlanadi. qadim bu ona zaminimiz ne kunlarni boshidan kechirmadi. qonli urushlar, hisobsiz jang-u jadallar. lekin shunda ham matonatli o‘zbek xalqi …

4 / 34

a tillarning leksemalari uchraydi. ikki xalq yoki millat vakillari o‘zaro turli munosabatlarda (iqtisodiy, madaniy, siyosiy) bo‘lar ekan, ularning tillari ham shunday munosabatlar natijasida o‘zaro aloqaga kirishadi, bir-birlariga ozmi-ko‘pmi ta’sir ko‘rsatadi. bir tilga ikkinchi til so‘zlarining kirishi bir tarafdan ular orasidagi munosabatni ta’minlashga xizmat qilsa, ikkinchidan u tilni rivojlantirishga ham yordam beruvchi asosiy vosita sifatida katta o‘rin tutadi. o‘zbek xalqi, ma’lumki, eng qadimgi urug‘ va qabilalaridan o‘sib chiqqan, demak uning tili ham shu urug‘ va qabilalar tili negizida rivoj topgan. markaziy osiyodagi turli tarixiy, ijtimoiy-siyosiy jarayonlar, xususan, arablar, mo‘g‘ullar, ruslar istilosi, tojik, turkman xalqlari bilan qo‘shnichilik munosabatlari ham o‘zbek tili taraqqiyotiga kuchli ta’sir ko‘rsatgan. anashu tarixiy jarayonlar nuqtai nazaridan qaralganda hozirgi o‘zbek tilining boyligida ikkita yirik qatlam — o‘z va o‘zlashgan qatlamlar borligi ma’lum bo‘ladi. asrlar davomida tillar bir-biridan so‘z olib, so‘z berib shakllanib kelmoqda. bu ham bir imkoniyat. til tizim sifatida uzluksiz harakatda, rivojlanishda bo‘lib turadi, bu uning ijtimoiy mohiyatidan …

5 / 34

sitalar bu tilning o‘ziniki, uning o‘z boyligidir. ammo bu lug‘aviy boylik o‘zbek tilida birdan yuzaga kelgan emas. o‘zbek tili lug‘at tarkibi murakkab rivojlanish bosqichlarini boshidan kechirgan. til lug‘at tarkibini tarixiy-etimologik nuqtai nazardan tekshirganda, avvalo o‘zbek tilining genetik jihatdan o‘ziniki bo‘lgan so‘zlari belgilab olinadi. bunday so‘zlar o‘zbek tilida qadimdan mavjud bo‘lgan turkiy til so‘zlaridir. bunday so‘zlar o‘zbek tili leksikasining asosiy negizini tashkil etuvchi qadimiy qatlamdir. so‘ngra o‘zbek tili tarixan qaysi tillar bilan aloqada bo‘lganligiga qarab lug‘at tarkibidan o‘zga, yahni chet tillarning elementlari axtariladi. mana shu nuqtai nazardan o‘zbek tili lug‘at tarkibidan qadimiy uyg‘ur tili, so‘g‘d tili, xitoy tili, arab tili, mo‘g‘ul fors-tojik tili va boshqa tillarning elementlarini axtarish qonuniydir. bu tillar o‘zbek tili lug‘at tarkibiga turli davrlarda, turli darajada, turli yo‘llar bilan tahsir etgan. shunga ko‘ra, o‘zbek tiliga o‘tgan so‘zlarning miqdori ham turli darajadadir. demak, leksikani tarixiy-etimologik nuqtai nazardan tekshirish ikki masalaga qaratiladi: a) o‘zbek tili leksikasidagi o‘z so‘zlarni belgilash; b) …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hozirgi o'zbek adabiy tili fanidan kurs ishi"

o‘zbekiston respublikasi oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch davlat pedagogika instituti filologiya va tarix fakulteti “o‘zbek va rus tili, adabiyoti” kafedrasi “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: “o‘zlashgan qatlam” 60111400 - “o‘zbek tili va adabiyoti urganch – 2024 mundarija: i. kirish.......................................................................3 ii. asosiy qism: 2.1. o‘zbek tilida o‘zlashgan qatlam tasnifi...................7 2.2. o‘zlashma so‘zlarning o‘zbek tili qonuniyatlariga singib ketishi....................................................................13 2.3. boshqa tillardan o‘zlashgan so‘zlar.......................20 iii. xulosa....................................................................34 iv. foydalanilgan adabiyotlar.......

This file contains 34 pages in DOCX format (71.0 KB). To download "hozirgi o'zbek adabiy tili fanidan kurs ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: hozirgi o'zbek adabiy tili fani… DOCX 34 pages Free download Telegram