o`zbek xalq afsun-duolarining badiiyati

DOC 121,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662838372.doc αζαρ o`zbek xalq afsun-duolarining badiiyati reja: 1. afsun-duolarning vujudga kelishi 2. afsun-duolarning tuzilishi 3. afsun-duolarning turli taraqqiyot bosqichlarida bajargan vazifalari 4. afsun-duolarda keng qo`llanilgan badiiy san`atlar o`zbek xalq afsun-duolari qadimgi ajdodlarimizning tabiat hodisalari, kishilarning sehr-jodu qudratlariga ishonch-e`tiqodlari natijasida vujudga kelgandir. shu bois afsun-duolarga kishilar estetik lazzat olish istagi bilan emas, balki kundalik maishiy ehtiyoj tufayli murojaat etganlar. masalan, kimdir qo`ziqib qoldi, kimnidir biror zaharli jondor chaqib oladi va x.k. mana shunday paytlarda kishilar chorasizlikdan ota-bobolari qachonlardir kashf etgan va sehr-jodu qudrati bor deb taxmin etilgan aytimlarga, xatti-harakat va narsalarga murojaat qilganlar. ma`lum bo`ladiki, xalq afsun-duolari estetik vazifa bajaruvchi janrlar bo`lmay, balki sof maishiy-amaliy vazifa o`tovchi janrlar hisoblanadi. biroq uzoq davrlar mobaynida takror va takror qo`llanish oqibatida bu aytimlar muayyan qat`iy shakllarga kelib qolgan. uzoq vaqtlar o`tishi natijasida aytimlar tarkibida uchraydigan ismlar ham o`z tarixini yo`qotib sof badiiy to`qima obrazlar darajasiga kelib qolgan. qolaversa, afsunlar matnidagi takrorlar, parallelizilar, bir xil …

i, rus xalq afsun-duolari turli jihatdan, poetik tabiati nuqtai nazaridan ham ancha jiddiy o`rganilgan. b.sarimsoqovning badik, kinna kabi afsun-duolar haqidagi tadqiqotidan boshqa bu sohada qilingan maxsus birorta ham tadqiqot ko`zga tashlanmaydi3. mana shu holatni hisobga olib biz quyida o`zbek xalq afsun-duolarining badiyligi haqida fikr yuritishni lozim topdik. shuni ham alohida aytib o`tish lozimki, afsun-duolar badiiyati masalalari ham nihoyatda keng qamrovli masala bo`lib, u asl ma`noda afsun-duolarning ham mazmuniy jihatlaridagi, ham shakliy jihatlaridagi badiiyatini qamrab oladi. bu ikki jihatning barcha muammolarini hal etish ancha mushkul. shuni hisobga olib biz afsun-duolar badiiyatidagi uch masala haqida fikr yuritishni lozim topdik. bular, afsun-duolarning kompozitsiyasi, obrazlar tizimi, shakliy xossalaridan iborat. bu uch masala afsun-duolarning janriy xossalarini, obrazlar dunyosi va badiiy-tasviriy, badiiy-ifodaviy xususiyatlarini to`la ifodalay oladi. ma`lumki, afsun-duolarning tuzilishi ko`pgina tadqiqotchilarning diqqat-e`tiborini o`ziga jalb etib keladi. jumladan, rus olimi ye.g.kagarov afsun-duolarni besh qismdan iborat tuzilishga ega deb izoxlaydi4. uningcha, har bir afsun-duo quyidagi qismlardan: 1) xudo …

ning tarkibiy qismlari haqida professor b.sarimsoqov ham alohida to`xtalib, ularning uch qismdan: boshlama, bayon qismi va tugallanmadan iborat deb ko`rsatadi6. o`zbek xalq afsun-duolari ustida olib borgan kuzatishlarimiz tanlagan materiallarimiz shuni ko`rsatadiki, xalq afsun-duolari asosan uch qismdan-boshlama, bayon qismi va tugallanma kabi qismlardan tashkil topganlar. agar boshlamada afsunxon xudoga, payg`ambarga, avliyolarga, pirlarga murojaat qilib, ularning madadiga tayanib u yoki bu ishga qo`l urayotganligini ma`lum qilsa, bayon qismida bevosita yomon ruhlarga murojaat qilib, ularni bemor tanasini tark etishga undaydi. yakunlovchi qismida esa yana ilohiy kuchlar, pirlarga shukronalar qilishib, bemorga sog`ayib ketish tilaklari bildiriladi. xulosa qilib aytganda, afsun-duolar tuzilishi, ularning asosan uch qismdan iboratligi haqiqatga yaqinroqdir. balki o`tmishda o`zbek xalq afsun-duolari ham ye.g.kagarov ko`rsatagnidek, murakkab tarkibiy qismlardan iborat tuzilishiga ega bo`lgandir. biroq, davrlar o`tishi, mohir afsungarlarning asta-sekin yo`qolib yoki kamayib ketishi, afsun-duolar matnlarining unutilishi oqibatida bizga qadar uch qismdan iborat tuzilishga ega bo`lgan materiallar yetib kelgan. afsun-duolar matnlarining tarkibiy qismlari va ularning bajarajak …

i qarashlardan iborat bo`ladi. o`zbek xalq afsun-duolari uch qismdan tashkil topgan ekan, ularning har biri qat`iy va o`zgarmasdir. ammo, afsun-duolaryagona bir janrni tashkil etmay, aksincha, yagona vazifa o`tovchi, har biri o`ziga xos mazmuniy qamrov hamda badiiy xususiyatlarga ega bo`lgan janrlar turkumini tashkil etadilar. ularning yagona vazifa o`tashlariga qarab barcha afsun-duolarni tashkil etuvchi o`zviylarga jiddiy diqqat qilsak, barcha afsun-duolar o`z tarkibidagi uzvilar yaxlitligi bilan bir birlariga bog`liqlik ham kasb etganliklarini ko`ramiz. masalan, har bir afsun-duo ijro etilishi uch narsaning mavjudligini talab etadi. birinchisi-muayyan tartibda takrorlanuvchi xatti–harakat. ikkinchisi-aytilishi zarur bo`lgan barqaror matn, uchinchisi-sehr-jodu qudratiga ega deb tasavvur etilgan narsalar. olimlar o`rtasidagi ushbu uzvlardan har biri birinchi degan masalada ham yagona qarash yo`q. masalan, n.krushevskiy, m.astaxova, ye.kagarov, v.vlasova, b.sarimsoqov kabi tadqiqotchilar afsun-duolar tarkibidagi so`z, xatti-harakat, sehrli buyumlarning barchasi birlamchi, ular faqat birgalikdagina amal qiluvchi uzvlar hisoblanadilar, deb qaraydilar7. n.poznanskiy esa afsun-duolarda xatti-harakat birlamchi, so`z va narsalar sehr-jodusi ikkilamchi, degan fikrni ilgari suradi8. albatta, …

rda afsun-duolarning sehr-jodu kuchi non, pichoq, qalampir, ko`z tikan, keksa kishining kiyimi, chorraha tuprog`i, pul, mayda tosh, tanga pul kabi tarixan sehr-joduga ega deb tasavvur qilingan narsalar vositasida yanada kuchaytiriladi. chunki qadimgi ota-bobolarimiz sehrli buyumlarni qay darajada moddiy deb bilsalar, kishilardagi turli kasalliklarni ham shu darajada moddiy narsa sifatida tasavvur qilganlar. demak, moddiy narsaga moddiy narsaning ta`siri ancha kuchli va foydali bo`ladi. mana shu mulohazalardan kelib chiqib aytilsa, afsun-duolar ijrosi paytida ishtirok etadigan barcha uzvlar teng-huquqli va bir xildagi tarixiy ahamiyatga molik. xulosa qilib aytganda, afsun-duolar poetikasini biz matn badiiyati, mazmun badiiyati jihatidan tahlil etamiz, xatti-harakat, buyumlar badiiyatini tekshirish bizning vazifamizga kirmaydi. shu bois afsun-duolarning bu uzviy badiiyat masalalari haqida biz so`z yuritmaymiz. ma`lumki, afsun-duolar ham qadimgi insonlarning o`z salomatliklari, tinch va osoyishta hayot kechirishlari yo`lida olib borgan kurashlarini, xatti-harakatlarini, intilishlarini aks ettiradi. biroq bu kurash va intilishlar o`z davrining hukmron dunyoqarashi, e`tiqodiy tasavvurlari doirasidan tashqariga chiqa olmagan. mana shuning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`zbek xalq afsun-duolarining badiiyati"

1662838372.doc αζαρ o`zbek xalq afsun-duolarining badiiyati reja: 1. afsun-duolarning vujudga kelishi 2. afsun-duolarning tuzilishi 3. afsun-duolarning turli taraqqiyot bosqichlarida bajargan vazifalari 4. afsun-duolarda keng qo`llanilgan badiiy san`atlar o`zbek xalq afsun-duolari qadimgi ajdodlarimizning tabiat hodisalari, kishilarning sehr-jodu qudratlariga ishonch-e`tiqodlari natijasida vujudga kelgandir. shu bois afsun-duolarga kishilar estetik lazzat olish istagi bilan emas, balki kundalik maishiy ehtiyoj tufayli murojaat etganlar. masalan, kimdir qo`ziqib qoldi, kimnidir biror zaharli jondor chaqib oladi va x.k. mana shunday paytlarda kishilar chorasizlikdan ota-bobolari qachonlardir kashf etgan va sehr-jodu qudrati bor deb taxmin etilgan aytimlarga, xatti-harakat va narsalarga muroj...

Формат DOC, 121,0 КБ. Чтобы скачать "o`zbek xalq afsun-duolarining badiiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`zbek xalq afsun-duolarining b… DOC Бесплатная загрузка Telegram