o‘zbek tilida leksikologiya

PPTX 18 pages 130.6 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 130.6 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

презентация powerpoint mavzu: o’zbek tilida leksikologiya taqdimot ishi reja: leksikologiya va uning asosiy vazifalari. leksikologiyada nimalar o‘rganiladi? so‘zlar shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra qanday turlarga bo‘linadi? leksikologiya va uning asosiy vazifalari leksikologiya (yunoncha lexikos-lug‘atga oid va logos-ta’limot) tilshunoslikning lug‘aviy birliklar tarkibini tekshiradigan bo‘limidir. leksigologiya har bir so’zni yolg’iz holda emas, balki boshqa so’zlar bilan bog’liq holda o’rganadi. leksigologiya tilshunoslikning leksikografiya, frazeologiya, semasiologiya yoki semantika, etimologiya, stilistika hamda so’z yasalishi haqidagi ta’limot sohalari bilan chambarchas bog’liq. leksikologiyada so’zlarning ma’no jihatdan o’zaro bog’langan, ya’ni monosemiya, polisemiya, sinonimiya, antonimiya, so’z ma’nolarining erkin yoki bog’liq holda bo’lishi kabi masalalari ham o’rganiladi tilning lug‘at tarkibi va uni tashkil etuvchi so‘zlar bir qator umumiyliklarga ega. ular quyidagilarda ko‘zga tashlanadi: har qaday tilning taraqqiyoti jarayonida yuz beradigan o‘zgarishlar avvalo uning leksikasida o‘z aksini topadi har bir so‘z tovush qiyofasi va ma’noga, ya’ni shakl va mazmunga ega. shunga ko‘ra, so‘zlar omonim, paronim, sinonim, antonim munosabatlarni yuzaga keltiradi. so‘zlar …

2 / 18

bunday butunliklardagi so‘zlar ana shu xususiyatlariga ko‘ra ikki guruhni tashkil qiladi: omonimlar, omoshakllar, omofonlar, omograflar va paronimlar shakliga ko‘ra sinonimlar, antonimlar esa o‘zaro mazmun uzviyligi yoki zidligiga ko‘ra alohida guruhga mansub bo‘ladi. omonimlar omonimlar yunoncha homos-bir xil, onoma-nom so‘zlaridan olingan bo‘lib, talaffuzi va yozilishi bir xil, ammo alohida ma’nolarga ega bo‘lgan so‘zlardir. bunday so‘zlar leksik omonimlar deyiladi. omonimlarni vujudgaga keltiruvchi hodisalar turlicha bo‘lib, ularning asosiylari qo‘yidagilardir: o‘z qatlamga mansub bo‘lgan ba’zi so‘zlar tarixan fonetik tuzilishi har xil bo‘lsa ham talaffuzda shakldoshlik kasb etishi asosida omonimlarga aylanadi ko‘p ma’noli so‘zlar o‘rtasidagi ma’no bog‘lanishning uzilishi, zaiflashishi asosida ham omonimlar shakllanadi. umumturkiy yoki asl o‘zbekcha so‘zlar o‘zga tillardan so‘z o‘zlashtirish asosida ham shakldoshlikka ega bo‘lib qolishi mumkin. ma’lum bir so‘zning o‘zak-negizidan qo‘shimchalar orqali yangi so‘zlar yasalishi natijasida shakldosh so‘zlar hosil bo‘ladi. paronimlar paronimlar so‘zlar yunoncha para-juft va onoma-nom so‘zlaridan olingan bo‘lib, fonetik tarkibi va ma’nosi boshqa-boshqa biroq talaffuz jarayonida o‘xshash, yaqin bo‘lgan so‘zlardir. …

3 / 18

paronimlardagi undoshlarning talaffuz o‘rni va usuliga ko‘ra bir xilligi ularni omofonlarga yaqinlashtiradi. masalan: burch-burj, dars-darz, qars-qarz. biroq aksariyat paronimlarda bunday undoshlar jarangli-jarangsiz juftlik bo‘lmay, hosil bo‘lishi o‘rniga ko‘ra o‘xshashlikka asoslanadi. sinonimlar sinonimlar(yunoncha synonimon-bir xil nomli so‘zidan olingan) fonetik tarkibi har xil, ma’nolari bir xil yoki bir-biriga yaqin bo‘lgan so‘zlardir. ma’nodoshlikning so‘zlar asosida yuzaga kelgan turi leksik (lug‘aviy) sinonimlar deyiladi. sinonimlar yuzaga kelishi va ma’nolariga ko‘ra quyidagi turlarni tashkil qiladi: to‘liq (sof) sinonimlar. aynan bir tushunchani anglatish va nutq jarayonida biri o‘rnida ikkinchisini ishlatish mumkinligi bilan ajralib turadi. ular ko‘pincha boshqa tillardan kirib kelgan o‘zlashma so‘zlarning o‘zbekcha so‘zlar bilan ma’nodoshligi asosida hosil bo‘ladi: ma’noviy sinonimlar. bir-biridan nozik ma’nolari ya’ni ijobiy, salbiyligi yoki uslubiy va boshqa jihatdan farqlanuvchi ma’nodosh so‘zlardan tashkil topadi. shartli sinonimlar. muayyan matndagina ma’nodoshlikka ega bo‘ladigan sinonim so‘zlardir. ular ko‘pincha she’riyatda kuchli his-tuyg‘u ifodalovchi vositalar sifatida qo‘llaniladi antonimlar antonimlar (yunoncha anti-zid, onoma-nom so‘zidan olingan bo‘lib) o‘zaro zid tushunchalarni ifodalaydigan …

4 / 18

ma’noli so’zlar monosemantik so’zlar deyiladi. odam, chumchuq, ravish, tuya.. kabi so’zlar bir ma’nolidir. birdan ortiq (bir necha) ma’nolarda keladigan so’zlar ko’p ma’noli so’zlar deyiladi. ko’p ma’noli so’zlar polisemantik so’zlar deyiladi. ko’p ma’noli so’zlar omonim so’zlardan quyidagicha farqlanadi: ko’p ma’noli so’z bir so’zning bir necha ko’chma ma’noda kelishidir. omonim esa bir xil shaklga ega bo’lgan birdan ortiq (bir necha) so’zdir. masalan, o’t (olov), o’t (o’simlik), o’t (harakat), o’t (inson a’zosi). ko’p ma’noli so’zning ma’nolari o’rtasida bog’lanish seziladi. omonim so’zlar ma’nolari o’rtasida yaqinlik sezilmaydi. yangi so’zlar tilda yangi paydo bo’lgan va yangilik belgisi (bo’yog’i) sezilib turadigan so’zlar neologizmlar deyiladi: bakalavr, magistr, litsey, kollej. o’zbek tili lug’at tarkibidagi eski va yangi so’zlar nofaol so’zlar deb, zamonaviy qatlam so’zlari esa faol so’zlar deb nomlanadi. eskirgan so’zlar eskilik bo’yog’iga ega bo’lgan so’zlar eski qatlamni tashkil etadi. eski qatlam so’zlari ikki xil bo’ladi: tarixiy so’zlar (istorizmlar) arxaik so’zlar (arxaizmlar). noadabiy qatlam varvarizm slendlar parazit so’zlar vulgarizm …

5 / 18

ozirgi o‘zbek adabiy tili. 1-qism .t., «o‘qituvchi» 1980. u.tursunov, j.muxtorov, sh.rahmatullayev hozirgi o‘zbek adabiy tili. t., «o‘qituvchi» 1992. o‘zbek tili leksikologiyasi. t., «fan» 1981 h.ne’matov, r.rasulov o‘zbek tili sistem leksikologiyasi. t., «o‘qituvchi» 1995. h.jamolxonov hozirgi o‘zbek adabiy tili. t., «talqin» 2005 internet ma’lumotlari: www.tdiu.uz www.el.tfi.uz www.ziyo.net www.google.com image2.jpeg image3.jpeg audio1.wav /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilida leksikologiya"

презентация powerpoint mavzu: o’zbek tilida leksikologiya taqdimot ishi reja: leksikologiya va uning asosiy vazifalari. leksikologiyada nimalar o‘rganiladi? so‘zlar shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra qanday turlarga bo‘linadi? leksikologiya va uning asosiy vazifalari leksikologiya (yunoncha lexikos-lug‘atga oid va logos-ta’limot) tilshunoslikning lug‘aviy birliklar tarkibini tekshiradigan bo‘limidir. leksigologiya har bir so’zni yolg’iz holda emas, balki boshqa so’zlar bilan bog’liq holda o’rganadi. leksigologiya tilshunoslikning leksikografiya, frazeologiya, semasiologiya yoki semantika, etimologiya, stilistika hamda so’z yasalishi haqidagi ta’limot sohalari bilan chambarchas bog’liq. leksikologiyada so’zlarning ma’no jihatdan o’zaro bog’langan, ya’ni monosemiya, polisemiya, sinonimiya, an...

This file contains 18 pages in PPTX format (130.6 KB). To download "o‘zbek tilida leksikologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilida leksikologiya PPTX 18 pages Free download Telegram