cho`lpon kichik nasriy asarlari poetikasi

DOC 145.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662838575.doc αζαρ cho`lpon kichik nasriy asarlari poetikasi reja: 1. xx asr boshidagi turkiston ijtimoiy-tarixiy sharoitining o`ziga xosligi. 2. turkiston ijtimoiy-tarixiy sharoitining milliy adabiyotimiz taraqqiyotiga ta`sirin va yevropa adabiyoti 3. jadid adabiyotining yorqin namoyandalari 4. cho`lpon va uning "adabiyot nadir?" nomli maqolasi badiiy adabiyot taraqqiyotining ichki omillari mavjudligi va ularning ahamiyatini zarracha inkor etmagan holda, biz har bir davr adabiyotining g`oyaviy-mazmuniy hamda poetik xususiyatlari, avvalo, o`sha davrning ijtimoiy tarixiy shart-sharoitlari bilan belgilanadi, deb hisoblaymiz. shu bois ham cho`lpon poetikasi haqidagi mulohazalarimizni u adabiyotga kirib kelgan davr shart-sharoitlariga, xususan, adibning ijodiga beqiyos katta ta`sir ko`rsatgan jadidchilik harakatiga qisqacha to`xtalishdan boshlash zarurdir. xx asr boshidagi turkiston ijtimoiy-tarixiy sharoitining o`ziga xosligi, ma`lumki, ikki asosiy omil: i) kapitalistik ijtimoy munosabatlarning qaror topa boshlagani hamda 2) turkistonning mustamlaka o`lkasi bo`lganligi bilan belgilangandir. ya`ni, yurtimizda yangicha ijtimoiy munosabatlarning qaror topa boshlashi ijtimoiy-tarixiy taraqqiyotning tabiiy hosilasi emas, ko`proq tashqi omillar ta`siri bilan bog`liq edi. ijtimoiy taraqqiyot bobida yevropa …

ilmiy xolis o`rganila boshlanganiga xali ko`p bo`lganicha yo`q, u haqdagi yirik fundamental tadqiqotlarning paydo bo`lishi yaqin kelajakda kutiladi. tabiiyki, biz bu o`rinda jadidchilik harakatining mavzuimizni yoritish uchun zarur o`rinlarigagina to`xtalamiz. asrimiz boshidagi turkiston ijtimoiy-tarixiy sharoitining milliy adabiyotimiz taraqqiyotiga ta`sirini yorqinroq tasavvur qilish uchun, fikrimizcha, uni yevropa adabiyoti tarixi bilan muqoyasa qilish foydalidir. kuzatishlar shuni ko`rsatadiki, jadidchilik harakati o`zining ko`p jihatlari bilan xyiii asrda yevropada keng quloch yoygan ma`rifatchilik harakatiga o`xshashdir. har ikki harakatga xos mushtarak nuqtalarga bir qur nazar solinsayoq, bizningcha, bu fikrimizda jon borligi anglashiladi. avvalo shuki, har ikki harakat ham feodal asoslar yemirilib, ularning o`rnida kapitalistik munosabatlar qaror topa boshlagan paytda maydonga kelgan. ya`ni, har ikki harakatning yuzaga kelishini zaruratga aylantirgan ijtimoiy tarixiy sharoitning o`xshashligi ulardagi o`xshashlikni keltirib chiqargan. feodal ijtimoiy munosabatlardan farq qilaroq, kapitalistik munosabatlar jamiyatning har bir a`zosi uchun teng boshlang`ich (start) imkoniyatlar ochishi bilan xarakterlanadi. yangi sharoitda insonning taqdiri va jamiyatdagi o`rnini ilgarigidek ijtimoiy kelib …

`oyalari yevropa mamlakatlarining hammasiga bir paytda emas, konkret mamlakatda buning uchun mos ijtimoiy sharoit yuzaga kelgandagina yoyilgan: avval angliyada, keyinroq fransiyada, so`ng germaniyada(ma`lumki, jadidchilik g`oyalarining qrim, tatariston, ozarbayjon, turkiston hududlariga yoyilishida ham shunga o`xshash holni kuzatish mumkin: ularning har birida g`oyaning o`zlashishi va ommalashuv darajasi turlicha bo`lgan). jadidchilikka o`xshab, yevropa ma`rifatchiligining ham yagona harakat dasturi bo`lgan emas, har ikki harakat ichida ham qarashlar turlichaligi (biroz konservativroq qarashlardan to radikal qarashlargacha) mavjud edi. ma`rifatchilar eskirgan ijtimoiy asoslarni tamomila inkor kilib, yangi — inson tabiatiga mos, "aql"ga muvofiq jamiyat qurish g`oyasi bilan chiqqanlar. jadidchilarga o`xshab, ular ham ijtimoiy islohni amalga oshirishda ma`rifat yoyishni asosiy vositalardan biri deb bilganlar. o`z g`oyalarining imkon qadar keng doirada yoyilishini istagan ma`rifatchilar nashriyot-matbaa ishlariga katta ahamiyat berganlar, kichik hajmli va arzon risolalar chop etib tarqatganlar. ma`lumingizki, jadidchilik harakatining ko`zga ko`ringan namoyandalari(behbudiy, munavvar qori, ibrat va boshq.) ham noshirlik bilan shug`ullanganlar. boz ustiga, jadidchilarning yuqoridagicha maqsad yo`lidagi sa`y-harakatlari …

ilishlar yasadi. yevropada ma`rifatchilik g`oyalari ta`sirida yangicha estetik prinsiplarga tayangan adabiyot shakllandiki, uning asosida "dunyoni va insonni o`zgartirishga qodir g`oyaviy adabiyot kerak", degan aqida yotadi. ya`ni, boshqacha aytsak, ma`rifatchilarning ijtimoiy ideali — "inson tabiati va "aql"ga muvofiq jamiyat qurish" ma`rifatchilik adabiyotining estetik idealiga aylandi. bu esa adabiyotning-da shunga muvofiq holda o`zgarishini taqozo qildi. mazkur o`zgarishlar orasida eng muhimi — idealning "yerga tushgani"dirki, buning natijasi o`laroq badiiyat, go`zallik tushunchalariga ham jiddiy tahrirlar kiritildi. jadidchilar kabi ma`rifatchilar ham adabiyotda, avvalo, o`quvchilarni tarbiyalash asosida ijtimoiy hayotni isloh qilish vositasini ko`rganlar. shu bois ham ma`rifatchilik adabiyotidagi qator jihatlar jadid adabiyotidagi tamoyillarni esga soladi. badiiy adabiyotga konkret maqsadga erishish vositalaridan biri sifatida qaraganlari uchun ham ma`rifatchilarning asarlarida ko`pincha qahramonlar orasida ochiq g`oyaviy kurash kechadi, qahramonlar tilidan muayyan g`oyalar aytiladi, qisqasi, g`oya asarning birlamchi unsuriga, uni ifodalash muallifning birlamchi maqsadiga aylanadi. shu jihatdan, ayrim adabiyotshunoslarning "ma`rifatchilik realizmi" atamasidan ko`ra "didaktik realizm" atamasini ma`qul ko`rishlari bejiz emas, …

ga, dramaturgiyaga bag`ishlangan maxsus tadqiqotlar yaratishganki, bu ham yuqoridagi fikrimiz daliliga xizmat qiladi. shuni ham aytish kerakki, ma`rifatchilik adabiyotida badiiy proza ayniqsa faol rivojlantirildi: "epistolyar roman", "sayohatnoma roman", "tarbiya romani", "falsafiy qissa" kabi qator yangi janrlar ishlab chiqildi; inson xarakterini yaratishning yangi-yangi imkoniyatlari kashf etildi, yangi usulu vositalar joriy qilindi. ma`rifatchilik adabiyotida, ayniqsa, hayotni atroflicha badiiy tahlil etishu yaxlit badiiy konsepsiyani ifodalash imkonini beruvchi roman janri gurkirab rivoj topdi. shu o`rinda jadidchilarning milliy teatrimizni shakllantirish yo`lidagi jonbozliklarini, jadid nashrlarida bot-bot uchrab turgan "bizga tiyotr va ro`mon kitoblari kerak" qabilidagi xitoblarni eslasak, mushtaraklik yana ham bo`rtib ko`zga tashlanadi. e`tiborli jihati shundaki, yevropadagi ma`rifatchilik adabiyoti bilan jadid adabiyotining o`xshashlik jihatlari badiiy shakl bobidagi izlanishlarda ham ko`zga tashlanadi. masalan, fransuz adibi monteskyening "fors xatlari", ingliz yozuvchisi goldsmitning "dunyo fuqarosi yoki xitoylik kishi xatlari" nomli asarlarida yevropa voqeligi chet ellik kishilar — birida fors, ikkinchisida xitoylik kishi nigohi orqali beriladi. bu xil badiiy-kompozitsion usulga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "cho`lpon kichik nasriy asarlari poetikasi"

1662838575.doc αζαρ cho`lpon kichik nasriy asarlari poetikasi reja: 1. xx asr boshidagi turkiston ijtimoiy-tarixiy sharoitining o`ziga xosligi. 2. turkiston ijtimoiy-tarixiy sharoitining milliy adabiyotimiz taraqqiyotiga ta`sirin va yevropa adabiyoti 3. jadid adabiyotining yorqin namoyandalari 4. cho`lpon va uning "adabiyot nadir?" nomli maqolasi badiiy adabiyot taraqqiyotining ichki omillari mavjudligi va ularning ahamiyatini zarracha inkor etmagan holda, biz har bir davr adabiyotining g`oyaviy-mazmuniy hamda poetik xususiyatlari, avvalo, o`sha davrning ijtimoiy tarixiy shart-sharoitlari bilan belgilanadi, deb hisoblaymiz. shu bois ham cho`lpon poetikasi haqidagi mulohazalarimizni u adabiyotga kirib kelgan davr shart-sharoitlariga, xususan, adibning ijodiga beqiyos katta ta`sir ko`rsatgan...

DOC format, 145.5 KB. To download "cho`lpon kichik nasriy asarlari poetikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: cho`lpon kichik nasriy asarlari… DOC Free download Telegram