cho`lpon kichik nasriy asarlarining janr xususiyatlari

DOC 134,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662838587.doc αζαρ cho`lpon kichik nasriy asarlarining janr xususiyatlari reja: 1. cho`lpon nasriy asarlarining janr xususiyatlari. 2. cho`lpon asarlarida tazod san’ati 3. adibning tavsifiy-rivoyaviy xarakterdagi nasriy asarlar 4. cho`lponning "yo`l estaligi" nomli safarnomasi cho`lpon nasriy asarlarining janr xususiyatlari haqida so`z borarkan, avvalo, bu boradagi adibning o`z fikrlariga to`xtalish maqsadga muvofiqdir. adabiyotshunosligimizda "qurboni jaholat"ning janrini cho`lponning o`zi "felyeton" deb belgilagan, degan fikr o`rinlashib ketgan. bu haqda s.mamajonov: "garchand "qurboni jaholat"ni yozuvchining o`zi felyeton desa-da, asl mohiyatiga ko`ra hikoyadir. cho`lpon uning tanqidiy ruhidan kelib chiqib felyeton belgilagan bo`lishi mumkin", – degan mulohazani bildiradi. olimning asar janri haqidagi xulosasiga qo`shilganimiz holda, "felyeton" masalasiga aniqlik kiritmoqchimiz. hikoya e`lon qilingan "sadoi turkiston"ning 1914 yil 6-sonini ko`zdan kechiramiz: katta harflar bilan "felyeton" deb yozilgan-da, ikki tarafidan naqsh bilan bezatilgan; ostida kichikroq harflar bilan hikoya nomi — "qurboni jaholat" yozilgan. odatda janr belgilanganda sarlavha ostiga yozilar edi. ehtimol, u paytlar bu narsa rasm bo`lib ulgurmagandir? gazetalar taxlamini varaqlashda …

paydo bo`lgan bu atama fransuzcha "varaq" so`zi bilan bog`liq. o`shanda "jurnal de deba" nomli parij gazetasi birinchi marta qo`shimcha varaq ilova qildiki, bu gazetaning "felyeton" nomli yangi rukni(rubrika)ga asos soldi. yevropa matbuotida tez ommalashib ketgan bu rukn ostida odatda nosiyosiy, norasmiy materiallar: e`lonlar, moda yangiliklari, teatr taqrizlari, hikoya va hatto romanlar e`lon qilina boshladi. atamaning hozirgi ma`noda qo`llanishi, publitsistikaning ijtimoiy-siyosiy tanqid ruhidagi alohida janrini anglata boshlashi esa xix asr adog`iga to`g`ri keladi. bizningcha, har ikki hikoya e`lon qilinganida uchratganimiz "felyeton" so`zi cho`lponga taalluqli bo`lmay, balki gazeta tahririyatiga tegishlidir. chamasi, jadid ma`rifatchilari o`z gazetalarida shu nom ostida rukn tashkil qilganlar-da, atamaning har ikki ma`nosini nazarda tutganlar. demak, janrini bevosita cho`lponniing o`zi belgilagan ilk asar "qurboni jaholat" emas, balki "doktor muhammadiyor" bo`lib chiqadi. avvalgi bobda aytganimizdek, adib asar janrini "xayoliy hikoya" deb belgilaganida unda yaratilgan badiiy voqelik bilan real voqelik munosabatidan kelib chiqadi. aytish kerakki, cho`lpon adabiyot maydoniga madrasa tahsilini, rus-tuzem maktabi …

aydi? gap shundaki, o`zbek sahnasining qaldirg`ochlaridan biri — vannaychaxonning o`limi munosabati bilan yozilgan mazkur asar voqeaband syujetga ega emas, unda epik unsurlardan ko`ra lirik unsurlar salmog`i ortiqroq. cho`lpon vannaychaxon haqida hikoya qilishni maqsad qilmaydi, u haqdagi ayrim tafsilotlarni berishdan muddao — yuz bermish mudhish qotillikka o`z munosabatini, uning ta`sirida tug`ilgan hislarini ifodalash, xolos. shu jihatdan qarasak, dostonning qahramoni — adib, u ko`p jihatlari bilan lirik qahramon sanalishi mumkin. to`rt qismga ajratilgan dostonning birinchi qismida lirik qahramon xotirasida vannaychaxonning san`ati jonlanadi: u o`zini qizning musahhar ovoziga mahliyo bo`lganlar orasida ko`radi — taassurotlari bilan o`rtoqlashadi. o`zining vannaychaxonga, uning betakror san`atiga bo`lgan mehrini o`quvchiga "yuqtirgach", ikkinchi qismda u haqda qisqachagina ma`lumot beradi. bu qismda epik tafsilotlar salmog`i ortgan bo`lsa-da, ular keyingi qismdagi his-tuyg`ular uchun zamin hozirlashga xizmat qiladi, xolos. dostonning uchinchi qismidan boshlab epik unsurlar salmog`i va o`rni yanada kamayib boradi, voqelik tamomila lirik subyekt ruhiyasidan o`tkazib beriladi. peyzaj lirikasining ustasi bo`lgan cho`lpon …

ar". bunda cho`lpon ishlatgan yorqin tazodlar hayot va o`lim, jaholat va ma`rifat, ezgulik va yovuzlik, qullik va hurlik oralaridagi tubsiz jarni yana bir bor ko`z oldimizda namoyon qiladi, o`zi nur tomonida turgan adibning hislarini o`quvchiga-da yuqtiradi, uni birga iztirob chekishga majbur qiladi. cho`lpon ko`zlagan maqsad, asarning ruhiyu mohiyati quyidagi so`zlarda o`zining yorqin ifodasini topadi: "gulidan ayrilg`on sahna, kel, ko`nglingdagi alamlarga qo`limdan kelgan qadar tilmochlik qilay! qizidan ayrilg`on xalq, kel, qayg`ilaringni o`rtoqlashay!" yuritgan mulohazalarimiz cho`lpon "oktabr qizi"ni bejiz doston deb atamaganini ko`rsatadi. chindan ham asarda voqelikni to`laqonli tasvirlash maqsad qilinmaydi, unda muallif munosabati, voqelik ta`sirida yuzaga kelgan his-tuyg`ular ifodasi birlamchidir. shu nuqtadan yondoshsak, "oktabr qizi" — tom ma`nodagi lirik asar, nasriy yo`lda yozilgan lirik dostondir, degan xulosaga kelishimiz mumkin. ko`ramizki, cho`lpon asar janrini belgilashda uning tashqi shakliy belgilaridan emas, ichki tabiatidan kelib chiqadi. bu esa 20-yillar adabiy-nazariy tafakkurida ham jiddiy burilish yuz berganidan dalolatdir. cho`lpon o`z asarlarining janrini belgilashda ularning konkret …

biri o`ziga xos janr xususiyatlarini namoyon etadi. bu o`ziga xosliklar, bizningcha, konkret asardagi: 1) hayotni badiiy aks ettirish tamoyillari; 2) adabiy turga munosabat; 3) syujet va kompozitsion xususiyatlar; 4) voqelikka munosabat turi; 5) tasvir va ifoda qatlamlari munosabati — kabi bir qator muhim nuqtalarda ko`zga tashlanadi. ma`lumki, adabiyotshunoslikda "hikoya" va "novella" atamalari xususida yakdillik yo`q: ayrim adabiyotshunoslar bu ikki atamani sinonim hisoblasalar, boshqalari keskin farqlaydi-lar. biz bu masalada hikoyaning ikki tipi bor: birinchisida ocherklilik (tavsifiy-rivoyaviy), ikkinchisida novellistiklik (konfliktli-rivoyaviy) xususiyati ustundir, degan fikrga ko`proq qo`shilamiz, ya`ni, bu o`rinda gap ikki turli janr haqida emas, balki bir janrning ikki xil sifat ko`rinishi haqida boradi. misol uchun cho`lponning "doktor muhammadiyor" hikoyasini tavsifiy-rivoyaviy xarakterdagi asarlar sirasiga kiritishimiz mumkin. avvalo shuni qayd etish lozimki, bu ikki tipga mansub hikoyalar orasidagi bosh farqni ularda roviy tutgan mavqeda ko`rilgani ma`qulroq bo`ladi. xo`sh, "doktor muhammadiyor"da roviy qanday mavqe tutadi? bizningcha, hikoyada o`quvchi barcha ikir-chikirlardan xabardor, binobarin, voqealar silsilasidan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "cho`lpon kichik nasriy asarlarining janr xususiyatlari"

1662838587.doc αζαρ cho`lpon kichik nasriy asarlarining janr xususiyatlari reja: 1. cho`lpon nasriy asarlarining janr xususiyatlari. 2. cho`lpon asarlarida tazod san’ati 3. adibning tavsifiy-rivoyaviy xarakterdagi nasriy asarlar 4. cho`lponning "yo`l estaligi" nomli safarnomasi cho`lpon nasriy asarlarining janr xususiyatlari haqida so`z borarkan, avvalo, bu boradagi adibning o`z fikrlariga to`xtalish maqsadga muvofiqdir. adabiyotshunosligimizda "qurboni jaholat"ning janrini cho`lponning o`zi "felyeton" deb belgilagan, degan fikr o`rinlashib ketgan. bu haqda s.mamajonov: "garchand "qurboni jaholat"ni yozuvchining o`zi felyeton desa-da, asl mohiyatiga ko`ra hikoyadir. cho`lpon uning tanqidiy ruhidan kelib chiqib felyeton belgilagan bo`lishi mumkin", – degan mulohazani bildiradi. olimning asa...

Формат DOC, 134,0 КБ. Чтобы скачать "cho`lpon kichik nasriy asarlarining janr xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: cho`lpon kichik nasriy asarlari… DOC Бесплатная загрузка Telegram