chorizm va sho’rolar davrida o’zbek tilshunosligi

DOCX 26.2 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1493793243_68205.docx [bookmark: _goback]chorizm va shoârolar davrida oâzbek tilshunosligi reja: 1. oâzbek maârifatparvarlarining lingvistik faoliyatlari. 2. ilk oâzbek alifbolarining vujudga kelishi. 3. ashurali zohiriy- tilshunos. 4. mahmudhoâja behbudiy va abdulla avloniyning lingvistik qarashlari. 5. abdurauf fitratning lingvistik qarashlari. xix asr oârtalarida markaziy osiyodagi xonliklar orasida oâzaro kurashlar kuchayib borar va rus imperiyasi bu kurashlardan josuslar orqali doimo xabardor boâlib turardi. nihoyat, markaziy osiyo yerlariga yurish boshlalanib, 70-yillarda tamoman zabt etildi. shunday qilib, ð¢urkiston rus bosqini ostida qoldi. bu davrda mahalliy aholini tutqinlikda tutishi uchun uning tilini bilish ehtiyoji tug`ildi. ana shu ehtiyojni qondirish uchun bir qator asarlar maydonga keldi. ruslarning oâzbek tilini oârganishga boâlgan ehtiyojini qondirishda chor rossiyasi tomondan ð¢urkistonga maxsus yuborilgan n.ostroumov, v.nalivkin va m.nalivkina, n.n.pantusovlarning xizmati katta boâldi. xix asr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyodagi vaziyat ziyolilar oârtasida milliy oâz-oâzini anglash hissini kuchaytirib yubordi. xvi asrdan boshlangan madaniy, maânaviy inqiroz tufayli unutilar darajaga kelib qolgan boy milliy …

ingari asarlari ana shunday asarlardandir. matbuotning yoâlga qoâyilishi oâzbek adabiy tilining shakllanishi va rivojlanishi uchun ham qulay imkoniyat yaratdi. ayniqsa, jadidlar til masalasiga alohida eâtibor bilan qaraydilar. jadidlarning til masalasiga alohida eâtibor berishlari bejiz emas edi. chunki til millatning eng asosiy belgilaridan biridir. shuning uchun ham: âqachonki, bir millat tilini yoâqotsa, oâz dinini va millatini yoâqoturâ, deydi ashurali zohiriy. behbudiy muharrirligidagi âoynaâ jurnali til masalasiga alohida eâtibor berdi. bu davr matbuotida tilimizni ajnabiy soâzlardan imkon qadar tozalash, oâz tilimizni chuqur oârganish va unga mehr-muhabbat bilan qarashga undash bilan birga boshqa tillarni ham, albatta, oârganishga daâvat etiladi. m.behbudiy âikki emas, toârt til lozimâ maqolasida yoshlarni koâp til bilishga, arab, fors, turk tilini bilish bilan birga, albatta, ovrupo tillarini, xususan, rus tilini oârganishga chaqiradi. bu tillarni qancha puxta bilsak, ajdodlarimiz qoldirgan boy madaniy merosdan shunchalik foydalanish imkoniyatiga, bugungi dunyo fan va madaniyat yangiliklaridan shunchalik bahramand boâlish imkoniyatiga ega boâlishimiz bayon qilinadi. xx …

rtasida va soâz oxirida yozilish shakllari koârsatiladi. har qaysi shakl ostiga shu shakl qatnashgan soâz keltiriladi. undan soâng har qaysi harfni oâzlashtirish uchun soâz ichida ishlatilishiga qator misollar beriladi. 32 ta harf bilan birga, sokin, pesh, tashdid singari harakatlarning qoâyilish oârinlari, vazifalari oârgatiladi. ikkinchi qismi esa alifbodan keyingi davrga bag`ishlanadi. bu qismda alifbo bilan tanishib boâlgan oâquvchida oâqish yozish koânikmasini shakllantirishga eâtibor qaratiladi. âustodi avvalâning uchinchi qismi âalifboi qurâoniyâga bag`ishlangan. unda muallif oâquvchilarni qurâon matnlarini qanday oâqishga tayyorlashni maqsad qilib qoâyadi. 20-30-yiilar tilshunosligini eng faol vakillaridan biri ashurali zohiriydir. uning oâzbek tilshunosligi oldidagi eng muhim xizmati shundaki, u birinchi boâlib oâzbek tilidan darslik, oâzbek orfografiyasi va imlo qoidalariga bag`ishlab ilmiy asarlar yozdi. u qator tilga oid maqolalarida oâzbek tilining lingvistik xususiyatlarini, oâzbek tilning kelajagi, taqdiri va taraqqiyotini ilmiy jihatdan tahlil qilib berdi. oâzbek orfografiyasi, yozuv tarixi muammolari, atamashunoslik muammolariga bag`ishlangan anjumanlarda faol ishtirok etadi. u sof oâzbek tilining taraqqiyoti uchun …

larga, meâyorlarga boâysunishi, jonli tilning esa erkinligiga ishora qilinadi. ashurali zohiriy oâzbek tilining oâz ichki imkoniyatlari asosida atamalar tizimini yaratish tarafdori boâladi. uning fikricha, âagar ajnabiy soâzlar olinavursa, tilda soflik bitta-bitta, sal yilning ichida boshqa boshqa soâzlar u tilni qoplab, tanimaslik holiga keltiradi va yutadiâ. shuning uchun ham turmushga kirib kelayotgan yangi tushunchalarni ifodalamoq uchun âoâz tilimizning boyligidan foydalanmoqâni tavsiya etadi. âagar bundoq soâzlar u tilda topilmasa, ovrupocha, arabcha, forsiychadan olmoqâ lozimligini uqtiradi. imlo masalasi ashurali zohiriyning tilshunoslik faoliyatida markaziy oârinni egalllaydi. u rus tilshunos olimi afanasevning orfografiyaning besh tamoyili (asosi) mavjudligi haqidagi fikrini maâqullaydi: 1) savtiy (fonetik), 2) shakliy (morfologik), 3) tarixiy-anâanaviy, 4) chet soâzlarni yozmoq asosi, 5) ayrilma asos. ashurali zohiriyning oâzbek tili fonetikasiga oid maqolalari alohida ahamiyatga ega. uning âqizil oâzbekistonâ gazetasining 1929 yil 31 mart sonida âð¢il, atama va imlo bahslariâ rubrikasida eâlon qilingan maqolasida âlab ohangi toâg`risidaâ», âchoâzg`ilar toâg`risidaâ, âsingarmonizm toâg`risidaâ», âbosh harf toâg`risidaâ bahs …

qon kabi) shevalarida maâno farqlash uchun xizmat qiladigan 9 ta fonema mavjudligini his qiladi. ashurali zohiriy arab, fors, rus tillarini mukammal bilgan. u tarjima lug`atlar yaratishda ham samarali ishlar qildi. 1920 yili qozonning âasrâ bosmaxonasida nashr etilgan va turkiy xalqlar tomonidan ijobiy baho olgan sulton rahimquli va abdurahmon karamning â«ruscha-tatarcha mukammal lug`atâ nomli lug`atidagi tatarcha soâzlarni oâzbek tiliga oâgiradi. 1927 yilda nashr etilgan ikki jildlik mazkur lug`atda muallif tilshunoslikka oid anâanaviy arabcha terminlarni qoâllash bilan birga, ayrim oârinlarda oâzbekcha lingvistik atamalarni ham qoâllaydi. masalan, vinitelnñy padej â tushum tamomligi, datelnñy padej-joânalish tamomligi kabi. u ortiqcha soâzlardan voz kechib, uni oâzbek tiliga juda ixcham va aniq qilib oâgiradi. podat soâzining tatar tilida solim, toâlov, juzya, nolug, imona kabi soâzlar bilan berilsa, ashurali zohiriy uni ixcham tarzda soliq, oâlpon holida beradi. mahmudxoâja behbudiy xx asr boshida oâzbek xalqi ijtimoiy tafakkurida yangi sahifa ochgan, yangi yoânalishni boshlab bergan ziyolidir. m.behbudiy dunyoqarashining shakllanishida jadidchilik …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "chorizm va sho’rolar davrida o’zbek tilshunosligi"

1493793243_68205.docx [bookmark: _goback]chorizm va shoârolar davrida oâzbek tilshunosligi reja: 1. oâzbek maârifatparvarlarining lingvistik faoliyatlari. 2. ilk oâzbek alifbolarining vujudga kelishi. 3. ashurali zohiriy- tilshunos. 4. mahmudhoâja behbudiy va abdulla avloniyning lingvistik qarashlari. 5. abdurauf fitratning lingvistik qarashlari. xix asr oârtalarida markaziy osiyodagi xonliklar orasida oâzaro kurashlar kuchayib borar va rus imperiyasi bu kurashlardan josuslar orqali doimo xabardor boâlib turardi. nihoyat, markaziy osiyo yerlariga yurish boshlalanib, 70-yillarda tamoman zabt etildi. shunday qilib, ð¢urkiston rus bosqini ostida qoldi. bu davrda mahalliy aholini tutqinlikda tutishi uchun uning tilini bilish ehtiyoji tug`ildi. ana shu ehtiyojni qondirish uchu...

DOCX format, 26.2 KB. To download "chorizm va sho’rolar davrida o’zbek tilshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: chorizm va sho’rolar davrida o’… DOCX Free download Telegram