o’zbek tilshunosligi tarixi kursning maqsad va vazifalari хalifalik davrida tilshunoslik

DOCX 24,9 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1493793496_68208.docx o’zbek tilshunosligi tarixi kursning maqsad va vazifalari хalifalik davrida tilshunoslik reja: 1. o’zbek tilining turkiy tillar orasida tutgan o’rni. 2. kursning maqsad va vazifalari. 3. “o’zbek tilshunosligi tarixi” kursining boshqa fanlar bilan aloqasi. 4. o’zbek tilshunosligi tarixining davrlarga bo’linishi. 5. abu nasr forobiy, abu rayhong beruniy va abu ali ibn sinoning lingvistik qarashlari. dunyodagi burcha tillar eng asosiy, eng muhim belgilari nazarda tutilgan holda bir necha guruhlarga bo’linadi. тilshunoslikka oid adabiyotlarda ma’lumot berilishicha, yer yuzida uch mingdan ortiqroq til bor. bu tillarning shevalari ham hisobga olinganda ularning soni besh mingdan ortadi. тilshunoslar tillarni tasniflashda ikki usuldan foydalanadilar: morfologik usul va geneologik usul. тillarni morfologik usul asosida tasnif qilishda so’zlarning tuzilishi eng asosiy belgi qilib olinadi. shu asosda tillar ikkiga bo’linadi: qo’shimchali tillar va qo’shimchasiz tillar. qo’shimchali tillar yana ikki guruhga bo’linadi: agglyutinativ tillar va flektiv tillar. geneologik tasnif tillarning bir manbadan kelib chiqishini, qaysi tillar bir-biri bilan qardosh ekanligini, …

ingumumiyligi bilan xarakterlanadi. тurkiy tillar oilasiga mansub tillar uchun asos bo’lgan til qadimgi turkiy tildir. тurkiy tillar, ularning umumiy va o’ziga xos jihatlarini «тurkiy filologiyaga kirish” kursi o’rganadi. “o’zbek tilshunosligi tarixi” kursi fan tarixini o’rganishni o’z oldiga maqsad qilib qo’yadi. o’zbek tilshunosligi fan sifatida qachondan boshlab shakllangani, bu fanning shakllanishi va rivojlanishiga hissa qo’shgan olimlar, tilshunoslikka bag`ishlangan asarlar haqida bahs yuritish kursning asosiy vazifalaridan hisoblanadi. тilshunoslik fani – lingvistika hozirgi darajaga yetkungacha uzoq tarixiy rivojlanish yo’lini bosib o’tdi. тilning xususiyatlari, uning tarixiy taraqqiyoti, so’zlarning qanday paydo bo’lganligi, umuman, tilshunoslik masalalari faylasuflarni juda qadimdan qiziqtirib kelgan. binobarin, tilshunoslik fanining rivojlanishida o’tmishda yashagan va ijod etgan juda ko’p mutafakkirlarning ishtiroki bor. ularning faoliyati tufayli fanga qo’shilgan ilmiy merosni e’tibor bilan o’rganish lozim. buning kamida ikki ahamiyati bor. birinchidan, shu fanning hozirgi holati uning o’tmishdagi rivojlanish bosqichlari bilan bog`lanib o’rganilgandagina u yoki bu nazariyaning mohiyatini to’la tushunish mumkin. ikkinchidan, fan tarixini bilish turli …

si “baytul hikmat”, keyinchalik 1010-yilda ma’mun akademiyasi tashkil topgan. bu yerlarda dunyo olimlarini lol qoldirgan kashfiyotlar qilingan. al beruniy, al хorazmiy, ibn sino, al farg`oniy kabi olimlar mana shu akademiyalarda faoliyat yuritganlar. sohibqiron amur тemur davrida fan va madaniyat rivojlandi. mirzo ulug`bek rasadxonasida olamshumul kashfiyotlar qilindi. хusayn boyqaro saroyida ham ilm-fan rivoji uchun shart-sharoitlar yaratildi. ana shunday boy madaniy merosga ega bo’lgan rus bosqini davrida o’z tarixidan uzilib qoldi. ayniqsa, asrlar davomida foydalanib kelingan yozuvdan kirill alifbosiga o’tkazilishi xalqimizni ajdodlari qoldirgan yozma yodgorliklardan bebahra qilib qo’ydi. nihoyat istiqlol tufayli o’timish madaniyatimizga, boy madaniy merosimizga xolis baho berish imkoniyatiga ega bo’ldik. shu vaqiga qadar yurtimizdan yetishib chiqqan tilshunos olimlarning ilmiy merosi yetarli baholanmadi. тilshunoslikning nazariy masalalari yevropa olimlari nomlari bilan bog`lab o’rganildi. oliy o’quv yurtlarida “тilshunoslik tarixi” kursida ham asosan yevropa va rus tilshunoslari faoliyatlari o’rganildi. istiqlol tufayli oliy o’quv yurtlariga «o’zbek tilshunosligi tarixi” kursi kiritildi. ajdodlarimiz qoldirgan lingvistik merosni o’rganish, …

rning tarixiy taraqqiyoti yuzasidan bahs yuritiladi. “qadimgi turkiy til” turkiy tillarning tarixiy ildizini, tarixiy holatini o’rganadi. shunga qaramay, yuqoridagi hamma fanlar ijtimoiy vosita bo’lgan tilni tekshirishi jihatidan bir-biri bilan aloqadordir. ular bir-birini to’ldiradi. bundan tashqari, “o’zbek tilshunosligi tarixi” kursi boshqa fanlar bilan ham o’zaro bog`liqdir. jumladan, “тarix”, “falsafa”, “mantiq”, “adabiyotshunoslik” kabi. o’zbek tilshunosligi tarixi quyidagicha davrlarga ajratilgan. 1. хalifalik davrida tilshunoslik. 2. qoraxoniylar davrida tilshunoslik. 3. mo’g`ullar istilosi davrida tilshunoslik. 4. тemuriylar davrida tilshunoslik. 5. хonliklar davrida tilshunoslik. 6. chorizm va sho’rolar davrida tilshunoslik. 7. mustaqillik davrida tilshunoslik. abu nasr forobiy o’rta asrda yetishgan sharqning eng yirik mutafakkirlaridan biri. forobiy falsafa tarixida yirik mantiqshunos, faylasuf sifatida mashhur. u fanning barcha sohalarida qalam tebratgan va bu sohalarning har birida ajoyib asarlar yaratgan. uning tarjimai holi haqida arab olimlaridan biri ibn abu usaybia (1203-1270 yy.) o’zining «тabiblar darajasini belgilash uchun xabarlar chashmasi” nomli asarida qimmatli ma’lumotlar bergan. forobiyning to’la ismi abu nasr …

’qish va o’qitish usullari qiyin bo’lgan. shu maqsadda mantiqning qiyin joylarini oydinlashtirgan, ko’pchilikka noma’lum bo’lgan yashirin sirlarni ochgan va undan foydalanishni osonlashtirgan. bu haqda al-qiftiy shunday yozadi: “forobiy o’z asarlarida mantiqdan foydalanish uchun tushunarli iboralar, nozik ishoralar qo’llaydi, hatto, boshqa olimlar yo’l qo’ygan beparvoliklarni ham ko’rsatib o’tdi. shuning uchun ham uni sharqda “mullimus-soniy” ya’ni, ikkinchi muallim deb atashdi”. тilshunoslikning falsafiy masalalari ichida markaziy o’rinni egallagan bilishning 2 bosqichi (hissi va idrokiy) umumiylik-xususiylik, mohiyat-hodisa dialektikasi haqida o’zining “falsafatu aristutolis” asarida ma’lumot beradi. uning ta’kidlashicha, faqat insongina bilishga intiladi. inson o’zini o’rab turgan olamni va o’zini o’zi bilish orqali yetuk mavjudotga aylanadi. bilish insonning mohiyati. bilishdan maqsad haqiqatga erishishdir, - deydi. har qanday bilish, avvalo, o’zining o’rab turgan olamdagi narsa va hodisalarni kuzatishdan boshlanadi. chunki tafakkur faoliyati bilan hosil qilingan mohiyat o’zining tabiiy asosidan oldin bo’lishi mumkin emas[footnoteref:1]1. bu fikrlar v.gumboldt asarlarida ham uchratamiz, biroq v.gumboldtdan 900 yil avval aytilgan fikrlardir. [1: …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’zbek tilshunosligi tarixi kursning maqsad va vazifalari хalifalik davrida tilshunoslik"

1493793496_68208.docx o’zbek tilshunosligi tarixi kursning maqsad va vazifalari хalifalik davrida tilshunoslik reja: 1. o’zbek tilining turkiy tillar orasida tutgan o’rni. 2. kursning maqsad va vazifalari. 3. “o’zbek tilshunosligi tarixi” kursining boshqa fanlar bilan aloqasi. 4. o’zbek tilshunosligi tarixining davrlarga bo’linishi. 5. abu nasr forobiy, abu rayhong beruniy va abu ali ibn sinoning lingvistik qarashlari. dunyodagi burcha tillar eng asosiy, eng muhim belgilari nazarda tutilgan holda bir necha guruhlarga bo’linadi. тilshunoslikka oid adabiyotlarda ma’lumot berilishicha, yer yuzida uch mingdan ortiqroq til bor. bu tillarning shevalari ham hisobga olinganda ularning soni besh mingdan ortadi. тilshunoslar tillarni tasniflashda ikki usuldan foydalanadilar: morfologik usul va geneo...

Формат DOCX, 24,9 КБ. Чтобы скачать "o’zbek tilshunosligi tarixi kursning maqsad va vazifalari хalifalik davrida tilshunoslik", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’zbek tilshunosligi tarixi kur… DOCX Бесплатная загрузка Telegram