sho’rolar davrida turkiy tilshunoslik

DOC 92,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405755223_56513.doc sho’rolar davrida turkiy tilshunoslik reja: 1. sho’rolar davrida turkiy tilshunoslik 2. o’zbek tilshunoslarining lingvistik faoliyatlari 3. ilk o’zbek alifbolarining vijudga kelishi 4. sho’rolar davrining 20-40-yillaria til falsafasi sho’rolar markaziy osiyoning tabiiy boyliklari pyotr i davridan beri rus mulkdorlarini kiziqtirib kelardi. pyotr i ning o’zi markaziy osiyoni zabt etish, bu o’lkadagi qazilma boyliklarga, dexdonchiliq maxsulotlariga egalik qilish maqsadida, maxalliy xalqning tilini, dinini, madaniyatini puxta o’rgangan kishilarni u yerlarga yuborib, ulardan josus sifatida foydalanish rejasini ishlab chiqdi. anashu rejani amalga oshirishuchun 1724—1725 yillarda podshoning o’zi tashkil qilgan va asosan fiziqamatematika yo’nalishidagi fanlar akademiyasi krshida 1735 yildan boshlab gumanitar yo’nalish ham faoliyat boshladi. bu yo’nalishda quproq. sharqshunoslikka e’tibor qaratildi. shuning uchun ham sharqtiunoslik yo’nalishini chuqur biladigan va boshqara oladigan zigfrid bayyerni germaniyadan taklif qilib, birinchi akademik qilib sayladi. 1732 yilda bir qancha sharq. tillarining bilimdoni georgiy yaqovlevich ker leypsigdan peterburgga taklif q;ilindi. u bilan tashqi ishlar vazirligi urtasida rus yoshlaridan bir qanchasini …

shunday q.ilib, turkiston rus bosqini ostida qrldi. bu davrda maxalliy axrlini tutqunlikda tutish uchun uning tilini amaliy jix.atdan bilish extiyoji tugildi. ana shu amaliy extiyojni q.ondirish maq.sadida bir q.ator asar^lar maydonga keldi.1 urislarning uzbek tilini urganishga bulgan ex.tiyojini qrndirishda, ayniq.sa, chor rossiyasi tomonidan turkistonga maxsus yuborilgan n. ostroumov, v. nalivkin va m. nalivkina, n. n. pantusovlar katta xizmat qildilar. vladimir petrovich nalivkin (1852—1918) artilleriya bilim yurtini bitirgandan sung toshkentga ofitser sifatida xarbiy xizmatga yuboriladi va xiva yurishlarida ishtirok etadi. ma’lum vaqt namangan uyezdi xarbiy boshligi yordamchisi bulib ishlaydi. maxalliy axrlining urf-odati, madaniyati, tilini chuqur urganish uchun namanganning nanay qishlogtedan joy olib, oilasi bilan u yerda bir necha yil yashaydi. arab, fors-tojik, uzbek tillarini mukammal urganib, 1884 yilda toshkentda ochilgan rustuzem maktabida muallimlik qiladi. 1890—1895 yillarda sirdaryo, samarqand, fargona viloyatlari mu-sulmon maktablari inspektori, fargona viloyati gubernatori muovini lavozimlarida ishlaydi. ii davlat dumasiga deputat bulib saylanadi. 1917 yilda muvaqdat xukumat kaolitsion komitetining …

llo. «sartovskiy perevodchik». t. 1908; i. yagello. etimologiya sartovskogo yazika dlya kursov pri tashkentskom otdelenii obshestva vostokovedov, t, 1910; n.budzinskiy. «grammatika sartovskogo yazika i russko-sartovskiye razgovori». t, 1910 va boshq.. 115v. nalivkin xotini m. nalivkina bilan birgalikda «russko-sartovskiy i sartovsko-russkiy slovar obsheupotrebitelnix slov s prilojeniyem kratkoy grammatiki po narechiyam namanganskogo uyezda» (kazan, 1884; ikkinchi nashri toshkent, 1912) asarini yozib, urislarning uzbek tilini va ayni paytda uzbeklarning rus tilini urganishlari uchun imkoniyat yaratdi. shuningdek, v. nalivkimning «rukovodstvo k prakticheskomu izucheniyu sartovskogo yazika» (samarqand, 1898) asari ham uzbek tilini urganuvchi urislar uchun uzoq, vaqtlar qullanma vazifasini bajarib keldi. turkiston madaniy yodgorliklarini, qadimiy osori atiqalarini rossiyaga yetkazib berishda katta xizmat qilgan shaxslardan biri nikolay pantusov x.isoblanadi (1849—1909). u 1871 yilda peterburg universiteti sharq gillari fakultetining arab, fors, turk, tatar ixtisosligini a’lo darajada bitirgandan sung turkiston ulkasiga xizmatga taklif qilinadi. turkiston general-gubernatorligi maxsus ishlar xodimi sifatida quq.on xonligini tor-mor etishda ishtirok etadi. sharq. qulyozmalarini …

ga’limi inspektori qilib yuboriladi. 1879 yildan turkiston uqituvchilar seminariyasi direktori, keiinroq, toshkent erkaklar gimnaziyasi direktori bulib ishlaydi. 1883 yildan boshlab uzbek va qirgiz (qozoq) tillarida, 1885 yilda esa uzbeq, qirgiz (qozoq) va rus tillarida nashr etilgan «turkestanskaya tuzemskaya gazeta»ga muxar-rirlik kiladi. n. ostroumov uzbek tili, urf-odati, tarixi, adabiyoti xaki da yuzdan ortik asarlar yozadi. uzbek tilini urga- 116 nishga bagishlangan «materiali k izucheniyu narechiya sar-tov russkogo turkestana (ioaiek, t. xxi. 1808, vip. 6); etimologiya sartovskogo yazika (tashkent, 1910) asarlari mavjud. yukoridagilardan kurinib turibdiki, rus boskinining ilk davrida rus missionerlari tomonidan uzbek tili va uzbek madaniyatini rus boskinchilariga tanishtirish maksadida amaliy xarakterdagi bir kator asarlar yaratildi. bu asarlarning vujudga kelishi (ularning saviyasi va oldiga kuygan maksadi kdnday bulishidan kat’i nazar) uzbek tili va madaniyatining ovrupo olimlari tomonidan urganilishi va urislar urtasida uzbekshunos turkologlarning yetishib chikishida poydevor rolini uynadi. uzbek ma’rifatparvarlarining lingvistik faoliyatlari xix asr oxiri, xx asr boshlarida marakaziy osiyoda ziyolilar …

$r oliy ukuv yurtlariga u kish ga yuborish orkali milliy ongni shakllantirish, milliy fypyp va iftixor tuygularini singdirishga urindilar. yangi tipdagi maktablar ochishda abdulla avloniy, ibrat, munavvar kori, sufizoda, hamza x^kimzoda niyoziy, ashurali zo\iriy, abdurauf fitrat singari vata n par var l ar jonbozlik kursatdilar. ularning ko’pchiligi yangi maktablar uchun darsliklar \am yozdilar. xususan, bexbudiyning «risolai asbobi savod», «risolai jugrofiyai umroniy», «risolai jugtzofiyai rusiy», «kitobatul atfol» (1905), «amaliyoti islom», «tarixi 117xix asr oxiri, xx asr boshlarida marakaziy osiyoda ziyolilar urtasida milliy uzuzini anglash x.issi kuchaydi. xvi asrdan boshlangan madaniy, ma’naviy inkiroz tufayli unutilar darajaga kelib kolgan boy madaniy va ma’naviy merosimizni tiklash, kishilar urtasida utmish madaniyatiga mexrmux,abbat x.issini uygotish xarakati boshlandi. bu x.arakatning yalovbardori sifatida jadidizm maydonga keldi. jadidlar, tarakkiyotga erishishning bosh yuli ma’rifat ekanligini x.is k.ilganlari xrlda, birinchi navbatda, yangi tipdagi maktablar ochish, zamonaviy oliy maktablar tashkil etish, dunyo yangiliklarini xalk. urtasida tezrok. targib kilish, kishilarni uykudan uygotish uchun …$

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"sho’rolar davrida turkiy tilshunoslik" haqida

1405755223_56513.doc sho’rolar davrida turkiy tilshunoslik reja: 1. sho’rolar davrida turkiy tilshunoslik 2. o’zbek tilshunoslarining lingvistik faoliyatlari 3. ilk o’zbek alifbolarining vijudga kelishi 4. sho’rolar davrining 20-40-yillaria til falsafasi sho’rolar markaziy osiyoning tabiiy boyliklari pyotr i davridan beri rus mulkdorlarini kiziqtirib kelardi. pyotr i ning o’zi markaziy osiyoni zabt etish, bu o’lkadagi qazilma boyliklarga, dexdonchiliq maxsulotlariga egalik qilish maqsadida, maxalliy xalqning tilini, dinini, madaniyatini puxta o’rgangan kishilarni u yerlarga yuborib, ulardan josus sifatida foydalanish rejasini ishlab chiqdi. anashu rejani amalga oshirishuchun 1724—1725 yillarda podshoning o’zi tashkil qilgan va asosan fiziqamatematika yo’nalishidagi fanlar akademiyasi krshi...

DOC format, 92,0 KB. "sho’rolar davrida turkiy tilshunoslik"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: sho’rolar davrida turkiy tilshu… DOC Bepul yuklash Telegram