o`zbek tili ravnaq topishi uchun asos bo`lgan omillar

DOC 49.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662581695.doc ўзбек тилининг равнақ топиши учун асос бўлган омиллар www.arxiv.uz www.arxiv.uz o‘zbek tilining ravnaq topishi uchun asos bo‘lgan omillar reja: 1. turkiy xalqlar tillari va adabiyotini o‘rganishning ilk davri 2.adabiy til, yozuv va sheva masalalarining ishlanishi 3. turkiy tillarni diaxronika va qiyosiy – tarixiy aspektrlarda o‘rganish 4.turkiy tillarni sinxronik aspektda o‘rganish 5. hozirgi o‘zbek tilshunosligi turkiy xalqlar tillari va adabiyotini ilmiy ravishda o‘rganish an’anasining vujudga kelishi o‘rta asrlarga borib taqaladi. bu an’ananing qaror topishida klassik arab filologiyasi bo‘yicha tahsil ko‘rgan filolog olimlarining ilmiy faoliyati katta ahamiyatga ega bo‘ldi. 1. turkiy xalqlar tillarini o‘rganishning ilk davri. yer yuzida yashayotgan barcha xalqlar to‘satdan yoki tasodifan paydo bo‘lgan emas, ular turli nom-nishonlar bilan hayot so‘qmoqlarini bosib o‘tishgan. o‘zbek xalqi ham asrlar osha skif, xun qadimgi turkiy davrlarda tarixan shakllangan bir guruh turkiy qabilalar asosida tashkil topgan. turkiy xalqlar, jumladan o‘zbek xalqi o‘zining uzoq tarixiga ega bo‘lshiga qaramay, xx asrning boshlarigacha turk, sart, chig‘atoy, …

iso as-sag‘ofiy (viii asr), al basriy sibovayxiy (viii asr), al mubarrad (ix asr), al dinavariy (ix asr), m. zamashxariy (xii asr), abu hayyon (xiii-xiv asr) kabi olimlar arab tili fonetikasi va gramatikasi to‘g‘risida mukammal izchil ta’limot yaratdilar. arab tilshunosligi, ayniqsa lug‘atchilik soxasida ulkan yutuqlarni qo‘lga kiritdi. xalil ibn ahmad al farohidiy (viii asr) “kitob ul ayn” lug‘atini yaratdi. fonetik-fiziologik prinsipga asoslangan bu lug‘at arab leksikografiyasining ibtidosi hisoblanadi. bu lug‘atning arab leksikografiyasi tarixida tutgan o‘rnini shundan ham bilish mumkinki. xalil ibn ahmaddan qariyib uch yuz yil keyin yashagan mahmud qoshg‘ariy o‘z asarini uning lug‘atiga o‘xshatib tuzish niyatida ekanligini ta’kidlab ko‘rsatadi. arab leksikograflari lug‘atning xilma-xil turlarini ijod etdilar. al asmaiy (ix asr) maqol va matallar lug‘ati, muhammad al anbariy (x asr) qarama – qarshi ma’noli so‘zlar lug‘ati, abdulla ibn qutbay (ix asr) 12 tomli qomusiy lug‘atini yaratdi. xiv asrda yashagan mashhur filolog olim al feruzabodiy 60 tomli (ba’zi manbalarga qaraganda 100 tomli) …

bek dialektlari va o‘zbek adabiy tili munosabati masalasi bo‘yicha olib borgan kuzatishlarini umumlashtirib, 1933 yilda “uzbekskaya dialektologiya i uzbekiskiy literaturniy yazik (k sovremennoy stadii uzbekskogo yazikovogo stroitelstva)” asarini yaratdi. dialektologik materialni chuqur bilgan ye. d. polivanov turkiy tilshunoslikning umumiy nazariy muammolaridan bo‘lgan birlamchi cho‘ziq unlilar haqida ham o‘z fikr-mulohazalarini bildirdi. turkiy tillar uchun yangi alfavitlar tuzish ishida ham ye. d. polivanovning xizmati katta. bu temada u yigirmadan ortiq asar yozdi. ye.d. polivanov yangi o‘zbek adabiy tilining fonetik sistemasi shahar (toshkent, samarqand, farg‘ona) shevalarining tovush sistemalariga tayanishi zarurligini ilmiy asosladi, o‘zbek yozuvi uchun latin grafikasi asosidagi alfavitning birinchi loyihasini tuzdi. o‘zbek tili dialektologiyasi bo‘yicha ye. d.polivanov, k. k. yudaxin, v. v. reshetov va ularning shogirdlari turkman tili dialektologiyasi bo‘yicha a. p. potseluvskiy, n. k. dmitriyev, p. a. azimov va ularning shogirdlari, tatar tili dialektologiyasi bo‘yicha v. a. bogorodskiy, g. axmarov, m. a. fayzulin, l. z. zalyay va ularning shogirdlari, boshqird tili …

ham to‘xtalib, o‘rta osiyo turkiy adabiy tilining (eski o‘zbek adabiy tilining) qanday shevalar va qanday adabiy til an’anasi asosida shakllanganligini aniqlash uchun bu tilda yaratilgan asarlarni har tomonlama o‘rganish zarurligi haqida yozadi. eski o‘zbek adabiy tilining shakllanishi va rivojlanishi muammosini a. k. borovkov uch yo‘nalishda o‘rgandi: alisher navoiy asarlari tilining tahlili; alisher navoyidan oldin yaratilgan yozma manbalar tilining tahlili; eski o‘zbek (chig‘atoy) tili bo‘yicha yaratilgan lug‘atlar va filologik asarlar tahlili. a. k. borovkovning fikricha, bu yo‘nalishlar bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar birgalikda eski o‘zbek adabiy tilining shakillanishi va rivojlanishi manzarasini to‘la gavdalantirish lozim edi. turkiy tillarni tarixiy va qiyosiy-tarixiy aspektlarda o‘rganish masalalari bo‘yicha maxsus ilmiy konferensiya o‘tkazildi (ashxobod, 1961). bu yo‘nalishdagi tadqiqotlar orasida “issledovaniya po sravnitelnoy grammatike tyurkskix yazikov” (1955-1962), “istoricheskoye razvitiye leksiki tyurkskix yazikov” (1961) kabi to‘plamlar alohida o‘rin tutadi. turkiy tillarni qiyosiy-tarixiy aspektda o‘rganish bo‘yicha a. m. shcherbak qator asarlar yaratdi. uning “sravnitelnaya fonetika tyurkskix yazikov” (1970) nomli monografiyasi …

i bo‘yicha ta’lim olishi n. k. dmitriyevni rus va yevropa tilshunosligining yuksak natijalari bilan qurollantirdi. bu bilim n. k. dmitriyev amalga oshirgan turkologik tadqiqotlarda o‘z ifodasini topdi. andrey nikolayevich kononov (1906 yilda tug‘ilgan) ― universal rus turkologlar pleyadasi vakillaridan biri. u sharqshunoslik fani, xususan, uning tarkibiy qismi bo‘lmish turkiy filologiyaning ko‘zga ko‘ringan istoriografi. uning bu sohadagi dastlabki ishlari 50-yillarning boshlarida yuzaga keldi. shundan buyon a. n. kononov sharqshunoslik fani, turkiy filologiya tarixi bo‘yicha o‘nlab maqola e’lon qildi, bir qancha monografik tadqiqotlar yaratdi. a. n. kononov turkiy tillarni sinxronik aspektda tadqiq etishning yangi ilmiy sxemasini yaratgan olimlar qatoriga kiradi. uning bu yo‘nalishdagi faoliyati usmonli turk va o‘zbek tillari materialida amalga oshirildi. usmonli turk tili bo‘yicha olib borgan tadqiqotlari asosida 1934 yilda (x. javdatzoda bilan hamkorlikda) “grammatika sovremennogo turetskogo yazika” asarini nashr ettirdi. oradan yetti yil o‘tgach, a. n. kononovning “grammatika turetskogo yazika” asari (1941) maydonga keldi. 5. hozirgi o‘zbek tilshunosligi hozirgi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`zbek tili ravnaq topishi uchun asos bo`lgan omillar"

1662581695.doc ўзбек тилининг равнақ топиши учун асос бўлган омиллар www.arxiv.uz www.arxiv.uz o‘zbek tilining ravnaq topishi uchun asos bo‘lgan omillar reja: 1. turkiy xalqlar tillari va adabiyotini o‘rganishning ilk davri 2.adabiy til, yozuv va sheva masalalarining ishlanishi 3. turkiy tillarni diaxronika va qiyosiy – tarixiy aspektrlarda o‘rganish 4.turkiy tillarni sinxronik aspektda o‘rganish 5. hozirgi o‘zbek tilshunosligi turkiy xalqlar tillari va adabiyotini ilmiy ravishda o‘rganish an’anasining vujudga kelishi o‘rta asrlarga borib taqaladi. bu an’ananing qaror topishida klassik arab filologiyasi bo‘yicha tahsil ko‘rgan filolog olimlarining ilmiy faoliyati katta ahamiyatga ega bo‘ldi. 1. turkiy xalqlar tillarini o‘rganishning ilk davri. yer yuzida yashayotgan barcha xalqlar to‘satda...

DOC format, 49.0 KB. To download "o`zbek tili ravnaq topishi uchun asos bo`lgan omillar", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zbek tili ravnaq topishi uchu… DOC Free download Telegram