Orqaga

o’zbek ilmiy tilshunosligining shakllanishi va rivojlanishi

DOCX 25,2 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1493793346_68206.docx [bookmark: _goback]o’zbek ilmiy tilshunosligining shakllanishi va rivojlanishi reja: 1. sho’rolar davrining 20-30-yillarida til falsafasi. 2. grafika va imlo masalalari. 3. fonetika va fonologiya. 4. o’zbek tili morfemikasining shakllanishi. 5. o’zbek tili leksikologiyasining shakllanishi va rivojlanishi. 6. o’zbek tili frazeologiyasining shakllanishi va taraqqiyoti. 7. o’zbek tili morfologiyasining shakllanishi va taraqqiyoti. 8. o’zbek tili ilmiy sintaksisining shakllanishi va ravnaqi. bizga ma’lumki, sho’rolar davrida barcha fanlar marksistik falsafaga asoslangan holda rivojlandi. bunday vaziyat barcha fanlar qatorida tilshunoslikda ham hukm surdi. xx asrning 50-yillarigacha til falsafasi ikkita o’zaro bir-biriga zid konsepsiya asosida rivojlandi. ularning birinchisi ye.d.polivanov, ikkinchisi n.ya.marr konsepsiyasi edi. har ikkala guruh ham marksizm tarafdorlari edi. ularning har ikkalasi tilshunoslikka marksistik ta’limotni olib kirmoqchi bo’ldi. faqat ular bu ta’limotga turli tomondan yondoshadilar. ye.d.polivanov marksizmning lenincha ta’limotiga asoslansa, marr va uning tarafdorlari marksizm-leninizmning stalincha talqiniga asoslangan edi. ular bir qancha masalalar bo’yicha bir-biriga qarama-qarshi pozitsiyada edi. 1. o’tmish madaniyatiga, shu jumladan, lingvistik merosga …
2
a uning istiqboli masalasiga qanday yondoshuvida ko’rinadi. ð¢ilning kelib chiqishi va taraqqiyotini marr “ko’pdan ozga” tamoyili asosida olib boradi. ya’ni butun dunyo tillarini birlashtirishga intiladi. kelajakda butun dunyo xalqlari uchun yagona til va butun dunyo tili maydonga keladi, degan g`oyani ilgari suradi. ye.d.polivanov va uning tarafdorlari esa bunday qarashlarni yoqlamagan holda marrning yagona dunyo tilining paydo bo’lishi haqidagi qarashlari folbinlik deb qaraydi. 3. marrizm va ye.d.polivanov o’rtasidagi uchinchi farq til va tillarning kelib chiqishi masalasiga bo’lgan munosabatda ko’rinadi. marrning fikricha, tilning kelib chiqishiga qiziqmasdan turib hech qanday lingvistikaning bo’lishi mumkin emas. ð¢illarning kelib chiqishiga yofas tillar asos deb faraz qilingan yofas nazariyasini va to’rt elementini (sal, ber, yon, rosh) olg`a suradi. ye.d.polivanov esa aniq lingvistik materiallarga ega bo’lmay, aniq dalillarga asoslanmay turib, tillarning kelib chiqishi haqida fikr yuritish g`ayriilmiydir, deydi. marrizmning tillarning kelib chiqish haqidagi, ya’ni barcha tillar negizida to’rt element yotganligi haqidagi qarashlari yigirmanchi asrning 50-yillarida tilshunoslikda olib borilgan …
3
g 1922 yil 1-sonida e’lon qilingan “ð¢oshkent dialekti tovush tarkibi” nomli maqolasida ð¢oshkent dialektida 6 ta unli va 22 ta undosh foyema borligini ko’rsatadi. qadimgi turk va eski o’zbek tilida qator belgisi asosida zidlangan u - u, o – o unlilarining keyinchalik bir qator shahar shevalarida zidlanish belgisining yo’qotganligi, bu esa singarmonizmning yo’qolishiga olib kelganligini ta’kidlaydi. ye.d.polivanov bunday jarayonni o’zbek tilining o’z ichki taraqqiyoti natijasi emas, balki tashqi omil – eron tillari ta’siri natijasi deb tushunadi. ye.d.polivanov “o’zbek tili va o’zbek dialektologiyasi” asarida hozirgi o’zbek tilida turkiy tillarning 9 talik, 12 talik unlilar tizimidan, shuningdek, 9 talik eski o’zbek tili unlilar tizimidan qanday qilib oltitalik unlilar tizimi paydo bo’lganligini konvergensiya va divergensiya hodisalari asosida ilmiy jihatdan asoslab berdi. ð¢oshkent dialektidan boshqa barcha o’zbek shevalarida 8-9 talik unlilar tizimi amal qilib kelayotganligi, bu esa singormanizm qonuniyatining palatal garmoniyasi ta’siri ekanligi, 6 talik unlilar tizimi esa ana shu singarmonizm qonuniyatidan xalos bo’lishning …
4
bosildi. o’zbek tilshunosligida fonema atamasi ilmiy istifodaga olib kirildi va uning mohiyati tushuntirildi. a.g`ulomovning “o’zbek tilida tarixiy so’z yasalishi. ot” (m., 1955) nomli doktorlik dissertatsiyasida ham morfemalar oralig`ida ro’y beradigan turli fonetik o’zgarishlar haqida so’z yasalishiga bog`liq ravishda ma’lumot beriladi. 1970 yilda a.m.shcherbak tomonidan “ð¢urkiy tillarning qiyosiy fonetikasi” nomli kitobi nashr etiladi. mazkur kitobda muallif turkiy tillar fonologik tizimi fonologik oppozitsiyalar asosida o’rgandi. o’zbek tilining fonologik oppozitsiyalari haqida ham ma’lumot berdi. bu bilan o’zbek tili fonologiyasining shakllanishi uchun zamin yaratdi. 1974 yilda a.a.abduazizov tomonidan ingliz va o’zbek tillari materiallari asosida “fonologik sistemalar tipologiyasi” mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasining dunyoga kelishi o’zbek tili fonologiyasining shakllanishi va rivoji uchun katta ahamiyatga ega bo’ldi. 1980 yilda a.nurmonovning “o’zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi” hamda 1984 yilda a.a.abduazizovning xuddi shu nomda “o’qituvchi” nashriyotida chop etilgan asarlarining maydonga kelishi o’zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasining ta’lim jarayoniga tatbiq etilishida katta voqea bo’ldi. mazkur asarlarda o’zbek tilshunosligi tarixida ilk bor …
5
™llangan morfema atamasini olib kirdi. a.g`ulomov so’zning yasalish tuzilishi bilan morfemik tuzilishini bir-biridan farqladi. muallifning ta’kidlashicha, so’zning morfematik tahlilida uning morfemalari aniqlansa (o’qi-tuv-chi-lik), so’z yasash tahlilida so’z yasalma sifatida doimo ikki qismga – yasovchi o’zak yoki yasovchi negiz, yasovchi affiksga ajraladi. a.g`ulomovning so’zning yasalish va morfemik tarkibi, morfema turlari haqidagi fqikrlari 1977 yilda nashr etilgan “o’zbek tili morfem lug`ati” kitobining kirish qismida yanada batafsilroq berildi. o’zbek tilshunosligida 70-yillardan boshlab morfemika tilshunoslikning alohida bo’limi sifatida ajratila boshlandi. morfemika tilshunoslikning alohida bo’limi sifatida e’tirof etilgandan buyon ham uning o’rganish predmeti yuzasidan turli xil fikrlar yuritildi. 1992 yilda yo.ð¢ojiyevning â«o’zbek tili morfemikasi” nomli qo’llanmasini yaratildi. o’zbek tili morfemikasining shakllanishi va uning o’rganish ob’ektining to’g`ri belgilashda a.hojiyevning xizmati katta bo’ldi. a.hojiyev morfemikaning o’rganish ob’ekti haqida fikr yuritar ekan, quyidagilarni yozadi: “morfemika so’zning necha morfemadan tashkil topishini o’rganmaydi, balki morfemalarning turini, har bir turga xos xususiyatlarni o’rganadi”[footnoteref:1]1. 1 hojiyev a.so`zning morfologik va so`z yasalish strukturasi. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o’zbek ilmiy tilshunosligining shakllanishi va rivojlanishi" haqida

1493793346_68206.docx [bookmark: _goback]o’zbek ilmiy tilshunosligining shakllanishi va rivojlanishi reja: 1. sho’rolar davrining 20-30-yillarida til falsafasi. 2. grafika va imlo masalalari. 3. fonetika va fonologiya. 4. o’zbek tili morfemikasining shakllanishi. 5. o’zbek tili leksikologiyasining shakllanishi va rivojlanishi. 6. o’zbek tili frazeologiyasining shakllanishi va taraqqiyoti. 7. o’zbek tili morfologiyasining shakllanishi va taraqqiyoti. 8. o’zbek tili ilmiy sintaksisining shakllanishi va ravnaqi. bizga ma’lumki, sho’rolar davrida barcha fanlar marksistik falsafaga asoslangan holda rivojlandi. bunday vaziyat barcha fanlar qatorida tilshunoslikda ham hukm surdi. xx asrning 50-yillarigacha til falsafasi ikkita o’zaro bir-biriga zid konsepsiya asosida rivojland...

DOCX format, 25,2 KB. "o’zbek ilmiy tilshunosligining shakllanishi va rivojlanishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o’zbek ilmiy tilshunosligining … DOCX Bepul yuklash Telegram

O'xshash fayllar

Bularni ham yoqtirishi mumkin

Hammasini ko'rsatish
o’zbek ilmiy tilshunosligining shakllanishi va rivojlanishi — DOCX DOCX
o’zbek ilmiy tilshunosligining shakllanishi va rivojlanishi
13 sahifa 29,5 KB
o’zbеk ilmiy tilshunоsligining shаkllаnishi vа rivоjlаnishi — DOC DOC
o’zbеk ilmiy tilshunоsligining shаkllаnishi vа rivоjlаnishi
— 71,0 KB
o’zbек аdаbiyotini o’qitish metodikasining fan sifatida shakllanishi va rivojlanishi — DOC DOC
o’zbек аdаbiyotini o’qitish metodikasining fan sifatida shakllanishi va rivojlanishi
— 60,5 KB
o’zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyoti — PPTX PPTX
o’zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyoti
20 sahifa 2,3 MB
o’zbеk xalqi va tilining shakllanishi — DOC DOC
o’zbеk xalqi va tilining shakllanishi
— 93,5 KB
tibbiyotning rivojlanishi va shakllanishi — PPTX PPTX
tibbiyotning rivojlanishi va shakllanishi
62 sahifa 1,6 MB
boshqaruvnazariyasining shakllanishi va rivojlanishi — PPTX PPTX
boshqaruvnazariyasining shakllanishi va rivojlanishi
19 sahifa 6,4 MB
o’zbek estrada san’atining shakllanishi — PPTX PPTX
o’zbek estrada san’atining shakllanishi
19 sahifa 491,3 KB
o’zbek xalqining etnik shakllanishi — DOCX DOCX
o’zbek xalqining etnik shakllanishi
— 34,1 KB
o’zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari — DOC DOC
o’zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari
10 sahifa 110,5 KB
o’zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari — DOCX DOCX
o’zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari
18 sahifa 39,9 KB
iqtisodiy bilimlarning shakllanishi va rivojlanishi — DOCX DOCX
iqtisodiy bilimlarning shakllanishi va rivojlanishi
17 sahifa 130,0 KB