badiiy o’qish vositalari

DOC 64.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1453135631_63680.doc badiiy o’qish vositalari reja: 1. ovoz va undan foydalanish vositalari 2. urg’u va pauzaning badiiy o’qishdagi o’rni 3. temp va diktsiya 4. mimika va imo-ishora badiiy o’qish ko’nikmasini egallash uchun badiiy o’qish vositalarini bilmoq, ularni amalda qo’llay olmoq zarur. badiiy o’qish vositalariga quyidagilar kiradi: ovoz, intonatsiya, urg’u, pauza, talaffuz, temp, yuz-ko’z harakati, imo-ishora. o v o z adabiyot o’qituvchisining ovozi jarangdor, yoqimli bo’lmog’i kerak. ovozida nuqsoni bo’lgan muallimlar uni kamchiliklardan holi bo’lishiga erishmoqliklari zarur. hamisha ovoz chiqarib o’qish, tovush paychalarini zo’riqtirmaslik, shamollatmaslik, mashq qilish orqali ovozdagi nuqsonni yo’qotish, aqalli, o’quvchi sezmaydigan darajaga keltirish mumkin. mashq jarayonida h.umarov, q. maxsumov, a.rafikov, t.tojievlar ijrosidagi asarlarni tinglash yaxshi natija beradi. ovoz past-baland, ingichka-yo’g’on, jarangdor-jarangsiz, yoqimli-yoqimsiz, mayinlik-qo’pollik xususiyatlariga ega. ovozning bu xususiyatlaridan ijobiy ma'nodagilarini egallash, matn mazmunidan kelib chiqib, o’qish jarayonida ulardan mahorat bilan foydalaiish zarur. badiiy o’qish jarayonida ovozdan foydalanishda quyidagilarga e'tibor bermoq kerak. 1. matn o’qilayotgan joy va tinglovchilar soni hisobga …

ng uchun ovozdan yuqoridagi shartlar bo’yicha me'yorida foydalanish kerak. 2. ovozning past yoki baland qo’yilishi o’qilayotgan matn mazmuniga bog’liqdir. agar lirik kayfiyat ifodalovchi, sevgi, ezgulik kabi mazmundagi bandlar, matnlar o’qilayotgapda ovoz bosiq, mayin bo’lmog’i talab qilinadi. masalan: ko’rmay desam, ko’zim ko’r emas, yurmay desam, oyog’im butun. lekin qalblar ortiq jo’r emas, hayollarga bo’laman tutqun. (mirtemir). matn mazmunida g’urur, iftixor, shodlik singari kayfiyatlar ifodalansa, ovoz baland, jarangdor bo’lishi zarur. amerika sehrli diyor uxlar edi kolumb ham hali. dengiz ortin yoritdi ilk bor. beruniyning aql mash'ali. kolumbda bor alamim manim, o’zbekiston — vatanim manim. (a. oripov). 3. ovozning past yoki baland qo’yilishi she'r tizimiga ham bog’liq. aruz she'r tizimida ovoz o’rtacha, mayin tarzda beriladi: ko’rgali husningni zoru mubtalo bo’ldim sango, ne baloliq kun edikim oshno bo’ldim sango. (a. navoiy). erkin she'r tizimiga mansub she'rlarda xitob, chaqiriq, jo’shqin kayfiyatlar ifodalangani uchun ularda ovoz baland, shiddatli beriladi: bu yo’llar ko’p qadim yo’llardir... konfutsi, shomoniy, …

mayin, dardchil berilmog’i kerak: kech kuz edi, men seni ko’rdim!, derazamdan boqardi birov. u sen eding, o dehqon yurtim, turar eding yalangto’sh, yayov. tashqarida izillar yomg’ir, kir, bobojon, yayragil bir oz, deding: «paxtam qoldiku axir, yig’ishtirmay kelmasdan ayoz». ketding, umri mahzanim manim, o’zbekiston — vatanim manim. i n t o n a s i ya ovozga daxldor bo’lgan badiiy o’qish vositalaridan biri intonatsiyadir. intonatsiya lotincha so’z bo’lib, ma'lum vaqt doirasida ovozning tebranishidir. badiiy o’qishda ovozni past yoki baland qo’yishdan tashqari banddagi mazmun, ruhiy kayfiyatdan kelib chiqib, ovozni tebrantira olish muhimdir. intonatsiya orqali banddagi mazmun konkretlashadi. bir matnning o’zida intonatsiyani o’zgartirish orqali quvonch, g’urur, mamnuniyat va aksincha, g’azab, nafrat, iztirob singari tuyg’ularni ifodalash mumkin. «yana keldingizmi?» — so’roq gapidan intonatsiyani o’zgartirish orqali yuqoridagi mazmunlarni yuzaga chiqarish mumkin. intonatsiya o’rinli qo’llansa, matndagi g’oyaviy niyat tinglovchiga lo’nda, ta'sirchan holda yetib boradi. g’. g’ulomning «sen yetim emassan» she'ridagi quyidagi parchada intonatsiya to’g’ri qo’llansa, parchadagi …

mumkin. u r g’ u badiiy o’qish vositalaridan biri urg’u hisoblanadi. urg’uning to’g’ri qo’llanishi bandlar mazmunidagi g’oyaviy niyatni, ta'kidni yuzaga chiqaradi. badiiy o’qishda urg’uning ikki turi: fonetik urg’u va mantiqiy urg’udan foydalaniladi. fonetik urg’u so’z tarkibidagi bo’g’inlardan birining boshqalarga nisbatan kuchliroq talaffuz etilishini ifodalaydi. misra tarkibidagi bo’g’inlar soni unlilar soni bilan o’lchanadi. masalan: jayrondek termulgan cho’lponlaring bor (m. yusuf) misrasida o’n bir unli mavjud bo’lib, bo’g’inlar soni ham o’n bittadir. bo’g’in deyilganda, bir havo zarbi bilan aytilgan tovush yoki tovushlar birikmasi tushuniladi. bo’g’inlar ochiq yoki yopiq, cho’ziq va qisqa shakllarga ega bo’ladi. agar bo’g’in unli tovush bilan tugasa, ochiq, undosh tovush bilan tugasa, yopiq bo’g’in sanaladi. lo-la, o-na kabi bo’g’inlar ochiq va cho’ziq bo’g’inlardir. bir, qiz kabi bo’g’inlar yopiq va qisqa bug’inlar hisoblanadi. bo’g’inlarning cho’ziq yoki qisqaligi aruz she'r tizimida alohida ahamiyatga egadir. fonetik urg’u olgan bo’g’in ustiga chiziqcha qo’yiladi. fonetik urg’u o’zbek tilida, asosan, so’zning (o’zakning) oxirgi bo’g’iniga tushadi. …

abaman. 7. sonlardagi -ta qo’shimchasi. 8. familiyalarning oxiriga qo’shilib keladigan -ov, -ova ko’shimchalari. 9. buyruq fe'lining tuslovchi qo’shimchalari: shunday o’lka doim bor bo’lsin. shunday o’lka elga yor bo’lsin- (h. olimjon). misra tarkibidagi so’zlardan birining boshqalarga nisbatan kuchli ohang bilan talaffuz qilinishi mantiqiy urg’u sanaladi. mantiqiy urg’u olgan so’z misradagi mazmunni, muallif g’oyaviy niyatini ifodalovchi asosiy so’z bo’ladi. masalan: derazamning oldida bir tup o’rik oppoq bo’lib gulladi. (h. olimjon). birinchi misradagi «bir tup», ikkinchi misradagi «oppoq» so’zlari mantiqiy urg’u oladi. bayt o’qilayotganda bu ikki so’zning boshqa so’zlarga nisbatan kuchli ohang bilan o’qilishi shoir muddaosini yorqin ifodalashga xizmat qiladi. badiiy o’qishga tayyorlanayotgan matnda uyushiq bo’laklar, takrorlangan so’zlar bo’lsa, ularning har biri mantiqiy urg’u oladi. urg’u avvalgisiga nisbatan keyingisida kuchayib boradi. masalan: bu yerda na g’urbat, na ofat, na g’am. bunda bor: harorat, muhabbat, shafqat, va mehnat nonini ko’ramiz baham. (g’. g’ulom). bu bandda uyushiq bo’laklar mantiqiy urg’u olmoqda. o’qishda ohang «g’urbat»dagidan «ofat» …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy o’qish vositalari"

1453135631_63680.doc badiiy o’qish vositalari reja: 1. ovoz va undan foydalanish vositalari 2. urg’u va pauzaning badiiy o’qishdagi o’rni 3. temp va diktsiya 4. mimika va imo-ishora badiiy o’qish ko’nikmasini egallash uchun badiiy o’qish vositalarini bilmoq, ularni amalda qo’llay olmoq zarur. badiiy o’qish vositalariga quyidagilar kiradi: ovoz, intonatsiya, urg’u, pauza, talaffuz, temp, yuz-ko’z harakati, imo-ishora. o v o z adabiyot o’qituvchisining ovozi jarangdor, yoqimli bo’lmog’i kerak. ovozida nuqsoni bo’lgan muallimlar uni kamchiliklardan holi bo’lishiga erishmoqliklari zarur. hamisha ovoz chiqarib o’qish, tovush paychalarini zo’riqtirmaslik, shamollatmaslik, mashq qilish orqali ovozdagi nuqsonni yo’qotish, aqalli, o’quvchi sezmaydigan darajaga keltirish mumkin. mashq jarayonida h.u...

DOC format, 64.5 KB. To download "badiiy o’qish vositalari", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy o’qish vositalari DOC Free download Telegram