barmoq she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qish

DOC 67.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1453135672_63681.doc barmoq she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qish reja: 1. barmoq she'r tizimida matnlarni badiiy o’qishga tayyorlash 2. erkin she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qishga tayyorlash 3. dramatik asarlarni badiiy o’qishga tayyorlash 4. nasriy matnlarni badiiy o’qishga tayyorlash barmoq she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qishga tayyorlash ishi she'r tanlashdan boshlanadi. she'r tanlash talaba ixtiyoriga qo’yiladi. talaba bilim darajasi, qiziqishi, badiiyatga munosabatiga ko’ra o’zi she'r tanlaydi. mazkur tizim bo’yicha mashq darslarining biri maktab darsliklaridagi materiallarni o’qishga bag’ishlanadi. talaba tanlagan she'rini daftariga ko’chirib yozadi. badiiy o’qish vositalari asosida she'rni daftarda ishlab chiqadi. matn tayyor bo’lgach, uni yodlaydi. talaba unda ifodali o’qishni, sharhli o’qishni mashk qilib, badiiy o’kishga tayyor bo’lib keladi. barmoq she'r tizimi bo’yicha birinchi dars mashk darsi bo’lib, talaba o’qishidagi yutuqlar, nuqsonlar talabalar yordamida tahlil qilinib, badiiy o’qish namunasi ko’rsatib beriladi. ikkinchn darsda talaba o’qishi baholanadi. har bir talaba yutug’i, kamchiligi o’qituvchi tomonidan izohlanib, baho e'lon qilinadi. m. yusufning «yo’qlov» she'ri quyidagicha badiiy o’qishga …

bingdan chiqqe chayonlaring bor... qurboning bo’layin, ey onajonim, sening fig’onlaring — mening fig’onim, o’tmishingni o’ylab og’riydi jonim, toshlarni yig’latgan dostonlaring bor. avvalo, misralardagi bo’g’inlar soni aniqlanib, turoqlanish tizimi belgilanadi. fonetik va mantiqiy urg’u olgan bo’g’in va so’zlar, shundan kelib chiqib pauzalar o’rni ko’rsatiladi. yurtim, ko’nglingdek keng / osmonlaring bor / — ii bo’g’in aytsam ado bo’l!mes / armonlaring bor./ ii bo’g’in. misralar ii bo’g’indan iborat bo’lib, 6+5 shaklida turoqlangan. «yurtim» so’zidan keyingi pauza tinish belgiga asosan yuzaga kelsa, «keng», «bo’lmas» so’zlaridan keyingi pauzalar turoqlar orasidagi to’xtamlardir. har misra oxirida pauza qilinadi, «yurtim», «osmon», «ado» so’zlarida fonetik urg’u birinchi bo’g’inga tushadi. shuning uchun talaffuzda bunga alohida e'tibor berish zarur. birinchi misrada «keng» so’zi, ikkinchi misrada «ado bo’lmas» so’zlari mantiqiy urg’u olmoqdaki, bu so’zlar boshqa so’zlarga nisbatan kuchli ohang bilan o’qiladi. ana shu tartibda she'rning har bir misrasi ishlab chiqiladi. she'rdagi bandlarda temp deyarli farq qilmasa-da, beshinchi bandda temp tezlashadi, intonatsiya kuchayadi. …

rasin. she'rni badiiy o’qishga tayyorlashda ayrim birikmalarni, misralarni sharhlash talab etiladi. jumladan: «hamzang yotgan shohimardonlaring bor»... satrining mazmunida hamzaning 1929 yidi shayxlar tomonidan toshbo’roi qilib o’ldirilgani, qabri shohimardon — hozirgi hamzaobodda ekani aytiladi. «jayrondek termulgan cho’lponlaring bor» misrasida esa cho’lpon haqida ma'lumot talab qilinadi. cho’lpon andijonlik talantli shoir ekani, nohaq qamalib, qatl etilgani, bugun nomi oqlanib, asarlari nashr etilayotgani aytiladi. to’rtinchi badndagi: qayinlarga aytib «qaro ko’zim»ni, sibirlarda qolgan usmonlaring bor, — misralaridagi «qaro ko’zim» so’zi sharhlanadi. bu nom alisher navoiyning: qaro ko’zim kelu mardumliq emdi fan qilgil ko’zim qarosiga mardum kibi vatan qilg’il, — matla'li g’azali bilan aytiladigan qo’shiqqa ishora ekani aytiladi. bu qo’shiq xalqimiz o’rtasida juda mashhur bo’lib, uni mulla to’ychi, yunus rajabiy kabi mashhur hofiz njro etganlar. bu qo’shiq bugun ham xalqning sevgan qo’shiqlaridan biridir. «sibirlarda qolgan usmon» — qatag’on yillari cho’lpon, qodiriy, singarn nohaq qamalib, magadanda o’ldirilgan yorqin iste'dod egasi bo’lgan shoirimiz edi. ana shu tayyorgarlikdan so’ng …

zimning o’ziga xosligi shundaki, unda qofiya tizimi saqlangan holda boshqa shakliy unsurlar (bo’g’inlar soni, turoq, band, radif, va b.) barmoqdagi singari har bir misrada tenglik, zarurlik xususiyatlarini yo’qotadi. misralar zinapoyachalarga bo’linib, ma'no va mazmun shakliy unsurlardan to’la ma'noda ustunlik qiladi. shoir g’oyaviy mazmundan kelib chiqib, hatto bir so’zni ham alohida misra shaklida berishi mumkin. v.mayakovskiyning mashhur «sovet pasporti» she'rining birinchi bandi quyidagicha: bo’riday g’ajirdim byurokratizmni har-xil mandatlarga yo’q menda ixlos, qog’ozbozlikni yo’q ko’rgani ko’zim. qurib ketmaydimi har qanday qog’oz! bu she'r tizimi o’zbek adabiyotiga 30-yillardan boshlab kirib keldi. g’.g’ulom, h.olimjon, m.shayxzoda singari shoirlarimizning ko’plab she'rlari mazkur she'r tizimi asosida yozilgan. bu she'r tizimining o’zbek adabiyotiga kirib kelishini h.olimjon xotiralarida ko’rish mumkin. h.olimjon 1929 yilda qrimda v.mayakovskiy bilan uchrashdi. «...u birinchi bo’lib o’zining «so’l marsh» degan mashhur she'rini o’qiydi. bu she'r, uning shu kechada hikoya qilganiga ko’ra, revolyutsiyaning dastlabki yillarida petrograd matroslarining chaqirig’iga muvofiq, she'r o’qib berishga ketayotgan vaqtida, izvoshda yozilgan …

tasavvur hosil qilish uchun h.olimjonning «baxtlar vodiysi» she'rini o’qishga tayyorlashni ko’zdan kechiraylik. mazkur she'rda har band boshida yoki oxirida «ko’m-ko’k», «ko’m-ko’k», «ko’m-ko’k» so’zlari qaytariladi. she'rdagi ohang mana shu so’zlarni to’g’ri o’qish orqali aniqlab olinadi. fonetik urg’u «ko’m» bo’g’inida «o’» tovushiga tushadi. «ko’k» bo’g’inidagi «o’» tovushi ham fonetik urg’u oladi. ammo birinchi bo’g’indagi urg’u ikkinchisiga nisbatan bir barobar keng olinishi kerak. bu holat uchala «ko’m-ko’k»da ham qaytariladi. sababi so’zlar takrorlanmoqda. uyushiq bo’laklarga, takrorlangan so’zlarga mantiqiy urg’u berilishi zarur. ana endi fonetik urg’uni, mantiqiy urg’uni hisobga olgan holda «ko’m-ko’k»ni o’qib ko’ring. ko’m-ko’k, ko’m-ko’k, ko’m-ko’k... // . matn so’nggida uch nuqta turibdi. tinish belgilar qoidalariga asosan uch nuqta kelgan joylarda pauza, pauza bo’lganda ham katta pauza qilinadi. umuman «baxtlar vodiysi» singari katta she'rlarda pauza favqulodda katta ahamiyat kasb etadi. she'r o’quvchi bandlar oxiridagi katta pauzalardan o’rinli foydalanmasa, she'rning yarmiga yetmay charchaydi, ovozi chiqmay qoladi. oqibat ta'sirchanlik yo’qoladi. pauzadan so’ng keyingi band o’qiladi: ko’klam …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "barmoq she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qish"

1453135672_63681.doc barmoq she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qish reja: 1. barmoq she'r tizimida matnlarni badiiy o’qishga tayyorlash 2. erkin she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qishga tayyorlash 3. dramatik asarlarni badiiy o’qishga tayyorlash 4. nasriy matnlarni badiiy o’qishga tayyorlash barmoq she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qishga tayyorlash ishi she'r tanlashdan boshlanadi. she'r tanlash talaba ixtiyoriga qo’yiladi. talaba bilim darajasi, qiziqishi, badiiyatga munosabatiga ko’ra o’zi she'r tanlaydi. mazkur tizim bo’yicha mashq darslarining biri maktab darsliklaridagi materiallarni o’qishga bag’ishlanadi. talaba tanlagan she'rini daftariga ko’chirib yozadi. badiiy o’qish vositalari asosida she'rni daftarda ishlab chiqadi. matn tayyor bo’lgach, uni yodlaydi. talaba unda ifodali...

DOC format, 67.0 KB. To download "barmoq she'r tizimidagi matnlarni badiiy o’qish", click the Telegram button on the left.

Tags: barmoq she'r tizimidagi matnlar… DOC Free download Telegram