иқтибос – янги сўзларни ўзлаштиришнинг бир тури сифатида

DOC 56,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405920973_57017.doc иқтибос – янги сўзларни ўзлаштиришнинг бир тури сифатида режа: 1. форс, оромий, юнон, қадимий яҳуд, қадимги миср ва копт ва бошқа тиллардан ўзлаштирилган сўзлар ҳақида. 2. европа тилларидан ўзлаштирилган лексикалар ҳақида. 1 иқтибос –янги сўзларнинг ўзлашиши араб тили сомий тилларнинг орасида иқтибосга бой тил ҳисобланади. иқтибос жараёни араб тилига кирган сўзларнинг турли даврларни босиб ўтганидан дарак беради. иқтибос ҳодисасига турли даврлардаги турлича шароит, ўзига хос услублар билан таъсир этганлиги сабаб бўлган. иқтибос қилинган сўзлардан тўла ўзлашган, ярим ўзлашган, ўзлашиб улгурмаган ёки чала ўзлашганлари мавжуд. семантик моҳиятига кўра тўлақонли бузилмай қабул қилинган, бузиб қабул қилинган сўзлар билан бир қаторда иқтибос қилинган мазмунларни ифодаловчи янги сўзларни ҳам тушуниш мумкин. масалан: “تَلْفَنَ”- “қўнғироқ қилмоқ” феъли мисолида кўриш мумкинки, янги ўзлаштирилган сўзлар ёзма адабиёт орқали қабул қилинганига қараганда оғзаки нутқ орқали ўзлашиши тезроқ сингади. иқтибосда 4 та даврни ажратиб кўрсатиш мумкин. биринчи энг қадимий давр бўлиб, ёзувгача бўлган даврни ўз ичига олади. бу …

يرْ” – занжир, “سِنْدانْ” – сандон, “فُولاذْ” – пўлат, шунингдек, уй ва хонага тааллуқлилари: “دِهْليزٌ” – даҳлиз, “سُرادِقْ” – амирлар ва давлат бошлиқлари учун мўлжалланган айвонли кўчма кошона чодир, “خَنْدَقٌ” – қазилган жой, материал, газламалардан баъзиларининг номлари: “إبْرَيْسَمْ” – барҳат, дуҳоба, “دِيباجْ” – парча, “إسْتَبْرَقْ” – дағал парча, баъзи ҳайвонларнинг номлари “سَمُّورْ” – собал (сувсарнинг бир тури), “سِنْجابْ” – олмахон, “قاقُمْ” – оқ сичқон, оқ сувсар, “جَوْرَبْ” – пайпоқ, “طَرْبوشْ” – феска (туркча бош кийим), шунингдек қимматбаҳо тош ва минералларнинг номлари: “جَوْهَرْ” – гавҳар, “ياقوتْ” – ёқут, “كَهْرَباءْ” – янтар, “كَذَوَرَدْ” – лазурт, “زِئْبَقْ” – симоб, “رَصاصْ” – қўрғошин; мусиқа асбобларининг номлари: “كَمَنْجَة” – камон, “صَنْجْ” – чанг, “دُفٌّ” – доира, “قانونٌ” – қонун (бармоққа кийиладиган ноҳин билан чалинадиган мусиқа асбоби), “نايٌ” – най, шунингдек кўкатлар, сабзавот ва полиз экинларининг номлари: “نَرْجيسْ” – наргис, “بِنَفْسَجْ” – бинафша, “ياسْمينْ” – жасмин, “بابونَجْ” – ромашка, “خِيارْ” – бодринг, “إسْبَناجْ” – шпинат, “فولٌ” …

ِيخٌ” – тарвуз сўзи туриб “هِرْبِزْ”, “مِسْخاهْ” – бел (лопата) сўзи туриб шу маънодаги “بالْ”, “سوقٌ” – бозор сўзи туриб “بَزارٌ” сўзини, шунингдек “قِثَّاءٌ” – бодринг сўзининг ўрнига шу маънодаги “خِيارٌ” сўзининг ишлатилишини қаттиқ танқид қилади. арабшунос олим в.м.белкиннинг ёзишига кўра, оромий тилидан сурия шеваси орқали бир қанча сўзлар араб тилига кириб келган. улар ўсимликлар, ҳайвонот олами, даҳқончилик, ҳунармандчиликка оид сўзлардир. масалан: “بَلّوطْ” – дуб дарахти, “دُلْبٌ” – чинор, “صَفْصافٌ” – мажнунтол, “آسْ” – оқ гулли, ҳушбўй ҳидли, доим яшил бута ўсимлиги, “جُمَيْزٌ” – сикомора, “رَيْحانٌ” – райҳон, “تينٌ” – анжир, “أتْرُجْ” – лимон, “توتٌ” – тут, “إجَّاسْ” – нок, “بَرْقوقْ” – олҳўри, “تُفّاحٌ” – олма, “رُمّانٌ” – анор, “بِطِّيخٌ” – тарвуз, “سَفَرْجَلٌ” – беҳи, “لَوْزٌ” – бодом, “فُسْتوقٌ” – писта, “قَمْحٌ” – буғдой, “قَتَّانٌ” – зиғир, “قِنَّبٌ” – каноп. паррандаларнинг номларидан: “إوَزٌّ” – ғоз, “دَجاجْ” – товуқ, “فُروخٌ=فُرُوجٌ” – жўжа кабилар. бу номларнинг ҳаммаси ҳам араб тилига бошқа тилдан …

қадимги миср ва копт каби тиллардан ўзлашган сўзлар. араб тилига эфиоп тилидан, қадимги яҳуд ва бошқа тиллардан кирган ўзлашмалар мавжуд, улар қуръон ва ислом атамаларига оид сўзлардир. масалан: “مِنْبَرٌ” – ваъзхон сўзлайдиган минбар, “مِحْرابٌ” – (каъбага) қараган масжиднинг меҳроби, “مِصْحَفٌ” – қуръоннинг тўлиқ нусхаси, “بًرْحانٌ” – шарҳлаш, далил келтириш, “مائدَةٌ” – дастурхон, “سِكَّةٌ” – йўл. қадимги яҳудий тилидан ўзлаштирилган сўзлар қуйидагилар: “تَلْمودٌ” – таврот, “تَوْرَةٌ = تُورَةٌ” – тора, “خاخامْ” – раввин, “فِصْحٌ” – рўза, “مَجَلَّةٌ” – китоб. бошқа тиллар орқали араб тилига кирган сўзлар қуйидагилар: мўғилчадан “بَطَلٌ” – қаҳрамон, хитойчадан “كُرْسِىٌّ” – тахт, санскритчадан “مِسْكٌ” – мускус, қадимий мисрчадан “كَعْكٌ” – пирожка (гумма) ва “بَطْرَخٌ” – икра, копт тилидан “قُطْنٌ” – пахта каби сўзлар. қуръони каримда арабча бўла туриб бошқа тиллардан кирган сўзларнинг ишлатилиши диққатни ўзига тортади деб ёзади в.м. белкин : “يَمٌّ” унинг арабча эквиваленти “بَحْرٌ” – денгиз, ёки “صِراطٌ” унинг шу маънодаги синонимлари “طَريقٌ” ёки “سَبيلٌ” – …

навбатчи, шунингдек форс тилидаги “سَرْ” бош сўзи билан бошланган бир неча сўзлар араб тилига ўзлашган. масалан: “سَرْ مُهَنْدِسْ” – бош муҳандис, عسكري سر – қўмондон кабилар. турк тили орқали янги мазмун касб этган асл арабча сўзлар ҳам шу қатордан жой олиши мумкин. масалан: “إمْضاءٌ” – имзо, “رَسْمٌ” – бож, “أوْراقٌ” – ҳужжатлар, “مَعاشٌ” – нафақа, маош, “إفادَةٌ” – гувоҳнинг кўрсатмаси, “تَحْصيلٌ” – таълим олиш, “تَعَصُّبٌ” – фанатизм, “نُفوذٌ” – таъсир, “دَائرَةٌ” – идора, “مَصْلَحَةٌ” – департамент, “قَلَمْ” – бўлим, “مُحافَظَةٌ” – вилоят, “لِواءٌ” – қишлоқ, “مُلازِمٌ” – лейтенант, “مُشيرٌ” – маршал, “رَسْمِيٌّ” – расмий, “تَشْريفاتٌ” – протокол, маросим. шунингдек, италянча, французча, инглизча билан бир қаторда рус тилидан кирган сўзлар ҳам бор. масалан: “شاىٌ” – чой, “فودكَة” – ароқ-водка ва бошқалар. бунда ҳарфларнинг ўзгариши қонуниятлари алоҳида аҳамиятга моликдир. адабиётлар: 1. белкин б.м – арабская лексикология . м, 1975, 98-108. 2. крачковский и.ю - избранные сочинения. т, 1 из-во ан ссср, 1955. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "иқтибос – янги сўзларни ўзлаштиришнинг бир тури сифатида"

1405920973_57017.doc иқтибос – янги сўзларни ўзлаштиришнинг бир тури сифатида режа: 1. форс, оромий, юнон, қадимий яҳуд, қадимги миср ва копт ва бошқа тиллардан ўзлаштирилган сўзлар ҳақида. 2. европа тилларидан ўзлаштирилган лексикалар ҳақида. 1 иқтибос –янги сўзларнинг ўзлашиши араб тили сомий тилларнинг орасида иқтибосга бой тил ҳисобланади. иқтибос жараёни араб тилига кирган сўзларнинг турли даврларни босиб ўтганидан дарак беради. иқтибос ҳодисасига турли даврлардаги турлича шароит, ўзига хос услублар билан таъсир этганлиги сабаб бўлган. иқтибос қилинган сўзлардан тўла ўзлашган, ярим ўзлашган, ўзлашиб улгурмаган ёки чала ўзлашганлари мавжуд. семантик моҳиятига кўра тўлақонли бузилмай қабул қилинган, бузиб қабул қилинган сўзлар билан бир қаторда иқтибос қилинган мазмунларни ифодаловчи ян...

Формат DOC, 56,0 КБ. Чтобы скачать "иқтибос – янги сўзларни ўзлаштиришнинг бир тури сифатида", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: иқтибос – янги сўзларни ўзлашти… DOC Бесплатная загрузка Telegram