a.navoiy-tilshunos. uning «muhokamat-ul lug’atayn» asari haqida

DOC 56,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1444150160_61845.doc a.navoiy-tilshunos. uning «muhokamat-ul lug’atayn» asari haqida reja: 1. a.navoiy o’zi haqida. 2. a.navoiy so’z haqida. 3. a.navoiy tillarning kelib chiqishi haqida. 4. a.navoiy 100ta fe‘l haqida. 5. a.navoiyning «muhokamat-ul lug’atayn» asarida ikki til-forsiy va turkiy tillar qiyosi. mavzu bo’yicha tayanch tushunchalar: “muhokamatul−lug’atayn”, so’z, so’z ahli xirmoni, nazm gulistoni, sayroqi bulbul, so’z duri, chechan kishi, so’z gavhari,donoyi dur, til,ikki til, ikki til qiyosi va b. 1. alisher navoiy o’zi haqida. o’zbek xalqining ulug’ mutafakiri va shoiri a.navoiy jahon adabiyotining buyuk ijodkorlaridan biri hisoblanadi. u gomer va dante, rudakiy va jomiy, firdavsiy va nizomiy, shota rustaveli va sa‘diy, shekspir va balzak, pushkin va tolstoy, r.tagor va kabi ulkan so’zshunos va san‘atkorlarning nomi va merosidek o’lmas asarlar bitgan siymodir. a.navoiy «muhokamat-ul lug’atayn» asarining boshlanish qismida o’zi va o’z ona tilisining kamsitilayotganini ko’ra-bila turib, chidab bo’lmasligi xususida quyidagicha yozadi: «so’z ahli xirmonining boshoqchisi va so’z qimmatbaho toshlari xazinasining poyloqchisi va nazm gulistonining sayroq …

di. o’tmish va bugun esa a.navoiyning aslida shunday komil inson, buyuk shoir ekanligini tan olib, hozir ham o’zi haqida aytgan fikrlarni o’zgalar «nazm gulining bulbuli», «ona tilining kurashchisi», «navoiy-tilshunos» kalimalarini keltiradiki,bunday fikrlar yuqoridagi fikrlarimizni shubha ostiga olmaydi. ha, buyuk shoir o’zining buyukligini hammadan oldin bilgan, bu buyuklikdan mag’rurlangan, o’zga tillarga mehr va muhabbat bilan qaragan, eng muhimi o’z ona tilisining kamsitilayotganidan arz qilib, bu tilning nafis va boyligini ochiqdan-ochiq namoyish etgan tilshunos olim edi. darhaqiqat, a.navoiy o’zi va o’zgalar to’g’risida so’zlaganda, ochiq haqiqatni va adolatni aytishdan tap tortmaydi. u doimo turk nazmida alam chekkanligini, mamlakatni esa bu turk tili bilan «yak qalam» qilganligini e‘tirof etadi. shuning uchun bo’lsa kerak, daqiq va faylasuf shoirimiz a. oripov: temur tig’i etmagan joyni qalam bilan oldi alisher, deb yozganida ming bora haqdir. 2. alisher navoiy so’z haqida. ma‘lumki a.navoiy «muhokamat-ul lug’atayn»ni 1499 yilning dekabrida yozib tugatgan. bu asarida u turk eski o’zbek tili, fors-tojik …

hm bo’lur». a.navoiy so’z haqida shunday yozadi: «so’z shunday gavhardirki, martabasini aniqlashdan nutq egalari ojizdirlar. martabasi - yomon so’zning halok qiluvchanligidan tortib, yaxshi so’z bilan isoning mo’‘jiza ko’rsatishigacha boradi. so’zning turlari shunchalik ko’pki, o’ylash va tasvirlab chiqish mumkin emas. agar mubolag’a qilmasdan, yuzaki bayon qilinsa va qisqalik bilan yozib chiqilsa, etmish ikki navga bo’linib, etmish ikki xil xalqning so’ziga aylanishida hech bir so’z yo’q, lekin mundin ham ko’pdir. u shundayki, er yuzining etti iqlimining har birida necha mamlakat bor, har bir mamlakatda necha shaharcha va kent bor, har dashtda necha xil sahronishin xalq, har bir tog’ning kamarlarida va yuqorisida, har bir daryoning orolida va qirg’og’ida necha guruh odamlar bor. ammo so’z va gapdan maqsad insondir va u ma‘ni va nutqning egasidirki, shuning uchun, bizning so’zimiz uning so’zi ustida boradi» (175-bet). a.navoiy so’z haqida so’z yuritganda so’zning qudratini, u inson uchun zarur qurol va manba ekanligini bayon etadi. jumladan, shoir tili …

a a.navoiyning so’z va til haqidagi fikrlarini keltiramiz: «so’zki ma‘nosida ishq o’ti nishoni bo’lmag’ay, bir taharruksiz badan onglaki, joni bo’lmag’ay». «tilga ixtiyorsiz, elga e‘tiborsiz». «tilga iqtidorlig’- hakimi hiradmand, so’zga ixtiyorsiz laimi najand». «so’zning asnofi bag’oyat cho’qtur». «chin so’z mo’‘tabar, yaxshi so’z muxtasar». «ul kim dimog’ida xabt-so’zida yo’q rabt». ... «befoyda so’zni ko’p aytma, foydali so’zni eshiturdan qaytma». «tilingni ixtiyoringda asrag’il, so’zungni ehtiyot bila degil». «so’zni ko’nglungda pishqormaguncha tilga kelturma, harnakim, ko’nglungda bo’lsa tilga surma» va b. 3. alisher navoiy tillarning kelib chiqishi to’g’risida. a.navoiy tillarning kelib chiqishi xususida fikr yuritarkan, quyidagicha yozadi: .«..uch nav til borki, bular hamma tillarning aslidir. bu tillarning shoxobchalari benihoyat ko’pdir. bu tillarning o’z so’zlashuvchilari bordir. ammo turki, forsiy va hind tillari asl tillarning chiqish o’rnidirki, nuh payg’ambarning uch o’g’li: yofas,som va homga borib taqaladi. bu qisqa so’zning tafsili shuki, nuh to’fon fitnasidin xalos topganda va uning halokatidan qutulganda, dunyo yuzida bashar jinsidan asar va inson …

, arab tili bundan mustasnodir. u «kalomi ilohiydir», hamma tillardan go’zalroq va boyroqdir, chunki xudoning kalomi bo’lgan qur‘on va payg’ambar hadisi so’zlari shu tilda yaratilgan deydi. navoiyning tushunishicha, til ijtimoiy hodisadir. til insonni hayvondan ajratuvchi «gavhari sharifdir». u tilni qotib qolgan, o’zgarmas narsa deb hisoblamaydi. til o’sadi, rivojlanadi, u har doim jamiyatning talab va ehtiyojiga muvofiq ravishda bir-biri bilan aloqada bo’ladi, chatishadi, deb yozadi. 4. a.navoiy 100 fe‘l haqida. o’zbek adabiy tilining asoschisi a.navoiy ilmiy asarlarni arab tilida va badiiy asarlarni fors-tojik tilida yozish an‘anasiga qarshi chiqib, o’zbek tilining ham badiiy, ilmiy asarlar yaratish uchun boy imkoniyatlarga ega ekanligini ko’rsatadi. fors- tojik tilida qaysi tur, qaysi janr va uslubda asarlar yaratilgan bo’lsa, a.navoiy shularning hammasida o’zbek tilida original asarlar yaratdi. a.navoiy o’z asarlarida o’zbek tilining leksik boyliklaridan, sinonimlar va oomonimlardan, xalq maqol va matallaridan, frazeologik, ideomatik birikmalaridan, keng foydalandi. natijada, leksik va grammatik normalarni ma‘lum qolipga, sistemaga solishga intildi. ona …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "a.navoiy-tilshunos. uning «muhokamat-ul lug’atayn» asari haqida"

1444150160_61845.doc a.navoiy-tilshunos. uning «muhokamat-ul lug’atayn» asari haqida reja: 1. a.navoiy o’zi haqida. 2. a.navoiy so’z haqida. 3. a.navoiy tillarning kelib chiqishi haqida. 4. a.navoiy 100ta fe‘l haqida. 5. a.navoiyning «muhokamat-ul lug’atayn» asarida ikki til-forsiy va turkiy tillar qiyosi. mavzu bo’yicha tayanch tushunchalar: “muhokamatul−lug’atayn”, so’z, so’z ahli xirmoni, nazm gulistoni, sayroqi bulbul, so’z duri, chechan kishi, so’z gavhari,donoyi dur, til,ikki til, ikki til qiyosi va b. 1. alisher navoiy o’zi haqida. o’zbek xalqining ulug’ mutafakiri va shoiri a.navoiy jahon adabiyotining buyuk ijodkorlaridan biri hisoblanadi. u gomer va dante, rudakiy va jomiy, firdavsiy va nizomiy, shota rustaveli va sa‘diy, shekspir va balzak, pushkin va tolstoy, r.tagor va kabi ul...

Формат DOC, 56,0 КБ. Чтобы скачать "a.navoiy-tilshunos. uning «muhokamat-ul lug’atayn» asari haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: a.navoiy-tilshunos. uning «muho… DOC Бесплатная загрузка Telegram