muhokamatul lug`atayin va 100 ta fe'l

DOC 60,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662581786.doc kirish: o’rta osiyoning 15 asrning 2 yarmidagi buyuk mutafakkiri, allomasi, she’riyat sultoni, o’zbek adabiy tilining homiysi va targ’ibotchisi alisher navoiy (1441 – 1501) yil hazratlari tilshunoslik tarixida ham yorqin iz qoldirgan ulkan siymolarda www.arxiv.uz ,,muhokamat ul lug’atayn” va 100 ta fe’l reja: 1. ,,muhokamat ul lug’atayn” asarida so’z yasalishi morfologik kategoriyalar, fonetikaga oid bilimlar 2. navoiyning ,,muhokamat ul lug’atayn” asaridan o’rin olgan 100 ta fe’l 3. 100 ta fe’lni o’rganishda professor fitratning tadqiqotlari 4. xulosa. kirish: o’rta osiyoning 15 asrning 2 yarmidagi buyuk mutafakkiri, allomasi, she’riyat sultoni, o’zbek adabiy tilining homiysi va targ’ibotchisi alisher navoiy (1441 – 1501) yil hazratlari tilshunoslik tarixida ham yorqin iz qoldirgan ulkan siymolardan biridir. alisher navoiyning lisoniy qarashlari, asosan, ,,muhokamat ul – lug’atayn” (1499) asarida o’z ifodasini topgan. ikki til-uzbek va fors tillarining kiyosiy (so-lishtirma) taxdiliga bagishlangan ushbu asarda alisher navoiy turli til oilalariga mansub bulgan tillarning umumiy va farkdi tomonlari, belgi-xususiyatlariga tuxtaladi, ularni …

kdsa, tovushlarning artikulyasion xususiyat-lari hakdsa ma'lumotlar beradi, uzbek tili tovushlari-ning kullanilishidagi uziga xosliklarini alohida qayd etadi. ushbu fonetik uziga xosliklar xdkida professor s.usmonov va professor a.nurmonovlar uz tadkikrt-larida bir kator ma'lumotlarni keltiradilar. masa-lan, tovush va harf munosabati hakida fikr yuritilar ekan, ular bir-biriga xamma vakt ham moe kelmasligi, bir xarf bilan bir necha tovushni anglatish mumkin-ligi aytiladi. ahhfh, navoiy eski uzbek adabiy tilining unlilar eistemasiga tuxtalib, o-s, u-u oppozisiya-si asosida misollar keltiradi qiyoslang: ut (olov), st (xarakat); tur (tuzok), tur (uyning turi); ut (yutmok), ut (kallani utga tutib, tukini kuydirish). shuningdek, birgina ey (yoy) xarfi bilan uchta tovush: i, ch^zik, i va e tovushlari ifodalanishi kayd etiladi. k,ofiya masalasida uzbek va fors tillari kiyoslanar ekan, bunda uzbek tili imkoniyatlarining kengligi, bu jatdan uzbek tili fors tilidan ustun ekanligi bayon kilinadi. anish aro suzini capo, daro bilan xam, boda bilan xam, erur suzini esa xur, dur bilan xam, fypyp, surur suzlari …

g’r so’zi qadr – qodir so’z bilan qofiyalanishi uchun bag’r sifatida talaffuz etilishi keraq alisher navoiy guvohlik berishicha bag’r so’zi qofiya talabiga ko’ra ikki xil talaffuz qilingan. alisher navoiyning bergan ma’lumotlaridan ham qat’iy xulosa chiqarish mumkin: turkiy so’zlarda cho’ziq qisqalik fonologik vazifa bajarmagan va unlining cho’ziq – qisqaligi vazn va qofiya bilan belgilangan. eski turkiy va eski o’zbek tillarida bunday cho’ziqlik so’zning o’rta va oxirida g, g’, y, h tovushlarining to’shib qolishi natijasida xosil bo’ladi: biz – bigiz; qiz – qigiz; qin – qiyin. alisher navoiy biz – biz va biz – bigiz so’zlarini zid quyar ekan mana shu ketingi cho’ziqlik haqida ma’lumot beradi. xullas, alisher navoiy tovushni, ^ozirgi tilshu-noslik nuktai nazaridan badolashda, fonema sifatida olib, uning eng muxim xususiyati bulgan ma'no farklash krbiliyatiga ega ekanligini bayon kiladi. navoiy islom ta'limotiga asoslangan xrlda inson-ga til-nutq krbiliyati, nutq faoliyati allod tomonidan berilganligini, bu jarayon fakat insongagina tegishli ekanligini aytadi. ayni vaktda …

so’z qo’llash bobida ham o’ziga xosliklarga ustunliklarga egaligini asoslaydi, she’riyat - baytlar orqali ishonch xosil qiladi. navoiy qayd etilgan fe’llarni semantic jihatdan tahlil qiladi, differensial – semantik metod asosida ularning ma'no umumiyliklariga, farkdi belgilariga, ma'no noziyushklariga e'tibor beradi, misollar bilan asoslaydi. omonimik va sinonimik munosabatdagi suz-larni anikdaydi, polisemantik suzlarning mavjudli-gini kdyd etadi.22 masalan, omonim suz sifatvda ot, tuz,23 kuk kabi suzlarni keltirib, ot suzining nom-ism ma'nosida, xayvon ma'nosida va xarakat ma'nosida kullanishini ta'kidlaydi. aytilganlar navoiyning suz masalasiga uta jiddiy e'tibor bergan, uz davrining buyuk ^ruzshunos-leksikolog olimi xam bulganidan darak beradi. «fnavoiy mazkur asarida morfologiya masalasiga xam tuxtaladi, suz yasalishiga oid ayrim fikrlarni kayd etadi. professor s.usmonov va professor anurmonov-larning xabar berishicha, ushbu ishda suz yasovchi af-fikslar sifatida kuyidagilar keltiriladi: chi: kupli, xolvochi, kiyikchi, kuychi; vul: bakovul, karovul, yasovul, jigovul; l: yasol, kabol, tunkrl, sevargol24 va boshkalar. ma'lum buddiki, affikslar asarda suz yasovchi vositalar sifatida suz tarkibida kullanib, yangi suz yasash, …

o’lishini aytadi, qator misollar keltiradi. qiyoslang: yugurt, yashurt, chiqart va boshqalar. 2. ona tilining boyligidan ijodiy foydalangan. a.navoiy o’zbek tilining leksik jihatdan fors – tojik tilidan qolishmasligini ham ta’kidlaydi. yuqorida ta’kidlaganimizdek, a.navoiy o’zbek tilining boy sinonimlaridan o’z asarlarida yustalik bilan foydalangan. o’zbek tilida turli ma’no noziklarini ifodalovchi sinonimik fe’llardan 100 tasini ,,muhokamat – ul lug’atyn”da ham eslatib o’tadi: ,,bu 100 lafzdurki, g’arib maqosid tayin qilubdirlarki, har qaysi uchun sort tilida lafz yasamaydurlar”. ma’lumki, ,,muhokamat – ul lug’atayn”ning hamma nashrlarida shoir tomonidan 100 ta deb keltirilgan fe’llarning soni 98 yoki 99 tadir – deb yozadi tilshunos e. umarov. u kishi yozadi: ,,biz ushbu masalaga aniqlik kiritish uchun ,,muhokamat – ul lug’atyn” ning to’rt nusxa, uch nashr va 1 qo’lyozmasini o’rganib qidiq qulyozma turkiyadagi fotix kutubxonasida saqlanadi. uch nashrdan birinchisini 1640 yilda o.usmonov va p.shamsiyev ikkinchisini shoirning 15 tomlik asarlar to’plami uchun p.shamsiyev, uchinchisini 1968 yilda ogoh sirri levind nashrga tayyorladi. chog’irshtirma …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "muhokamatul lug`atayin va 100 ta fe'l"

1662581786.doc kirish: o’rta osiyoning 15 asrning 2 yarmidagi buyuk mutafakkiri, allomasi, she’riyat sultoni, o’zbek adabiy tilining homiysi va targ’ibotchisi alisher navoiy (1441 – 1501) yil hazratlari tilshunoslik tarixida ham yorqin iz qoldirgan ulkan siymolarda www.arxiv.uz ,,muhokamat ul lug’atayn” va 100 ta fe’l reja: 1. ,,muhokamat ul lug’atayn” asarida so’z yasalishi morfologik kategoriyalar, fonetikaga oid bilimlar 2. navoiyning ,,muhokamat ul lug’atayn” asaridan o’rin olgan 100 ta fe’l 3. 100 ta fe’lni o’rganishda professor fitratning tadqiqotlari 4. xulosa. kirish: o’rta osiyoning 15 asrning 2 yarmidagi buyuk mutafakkiri, allomasi, she’riyat sultoni, o’zbek adabiy tilining homiysi va targ’ibotchisi alisher navoiy (1441 – 1501) yil hazratlari tilshunoslik tarixida ham yorqin iz q...

Формат DOC, 60,0 КБ. Чтобы скачать "muhokamatul lug`atayin va 100 ta fe'l", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: muhokamatul lug`atayin va 100 t… DOC Бесплатная загрузка Telegram