қўшма гапларда синонимия ҳодисаси ва унинг матнда намоён бўлиши

DOC 300,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405925361_57079.doc қўшма гапларда синонимия ҳодисаси ва унинг матнда намоён қўшма гапларда синонимия ҳодисаси ва унинг матнда намоён бўлиши режа: 1. бириктириш мазмунини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 2. айириш мазмунини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 3. зидлаш муносабатини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 5. пайт муносабатини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 6. шарт муносабатини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 7. сабаб-натижа муносабатини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси синонимия ҳодисаси тилнинг бойлигини кўрсатувчи омиллардан бири бўлиб, муҳим прагматик категориялардан бўлган экспрессивлик ва эмоционалликни ифодалаш учун аҳамиятлидир. айни пайтда, бу ҳодиса тилнинг коммуникатив алоқа ҳамда эстетик ва услубий вазифаларини амалга ошириш учун ҳам ғоят муҳим имкониятдир. синонимия ҳодисаси доирасида қараладиган синтактик синонимия анча кенг тарқалган алоҳида нутқий ифода воситаси саналиб, қўшма гаплар синонимияси масаласи ҳам унинг таркибида ўрганилади. ўзбек тилшунослигида қўшма гаплар синонимияси масаласи анча ўрганилган. қўшма гаплар синонимияси деганда, бир турдаги қўшма гапларнинг турли конструкцияда тузилиши ёки ҳар хил турдаги қўшма гапларнинг мазмунан уйғунлашуви тушунилади . тадқиқотчиларнинг …

аларда кўриш мумкин: лисоний қолип м и с о л л а р р , р шоир кўзлари юмуқ ҳолда завқ билан чертар, қиллар ҳаётнинг, кўнгилнинг пинҳон оҳангини садоларнинг фусункор тили билан сайратар эди...(н.). р ва р бу – подшонинг саройи эди ва дарвоза ёнида беклар, катта мансабдорлар, қуролли сипоҳилар ҳар вақтдагидан кўпроқ кўринди (н.). р, ҳам р ақлга бой, ҳам эл-улус орасида обрўси баланд (н.). р –да , р бир неча қадам қолганда, уйнинг ҳайбатига ярашмаган кичкина эшик очилди-да, шакли ажойиб кўзачани кўтариб, бир киши чиқди (н.). р- оқ , р шоир узангига оёқ қўйиб, ўзини эгарга олишга улгурмасданоқ, от аста юриб кетди (н.). кўриниб турибдики, бириктириш мазмуни боғловчисиз қўшма гапда ҳам, боғланган қўшма гап таркибида ҳам бир хилда мавжуд бўлади. бириктириш мазмуни ифодаланган боғловчисиз ҳамда боғловчили қўшма гаплар тузилиши билан фарқланса-да, уларда бир хил воқеа-ҳодисалар ифодаланиб, ўзаро синонимик қатор ҳосил бўлади. масалан: эрталаб хастанинг ҳоли яна оғирлашди, кўп …

қисмлар миқдори чегараланмаган (очиқ структурали) бўлади. масалан: одамлар йиқилди, қиличлар синди, эгасиз отлар, эгарлари қийшайган, жиловлари оёқларига ўрашган ҳолда, кўзларини чақчайтириб пароканда кезардилар (н.). санаш интонацияси икки қисмли синтактик қурилмага нисбатан кўп қисмли синтактик қурилмада яққолроқ сезилади. қўшма гапни ташкил этган гаплардан англашилган мазмун заминидаги воқеа бир пайтда ёки биргаликда рўй беради. бу турдаги қўшма гап қисмларининг кесимлари бир хил замон шаклида бўлади. бу ҳолат гаплар орасидаги тугал мазмуний ва шаклий параллеллик, яқинлик, ўхшашликдан далолат беради. масалан: султонмурод дўстини табассум билан тинглаб, ҳиротнинг баҳорда тоза ҳусн билан яшнаган ажойиб манзараларига суқланиб қарар, шодликдан, ҳисларнинг шўхлигидан кўкси тўлиб тошарди (н.); унда-мунда маст қийқириқлар ва посбонларнинг яримта-юримта овозлари эшитилиб қолади, унда-мунда ҳовлилардан жафокаш аёлларнинг чиғириқ ва чархларининг якнасак садолари тунги жимжитликда мўнг билан учади (н.). ҳозирги пайтда рўй берадиган воқеа-ҳодиса, белги-хусусиятни ифодаловчи боғловчисиз қўшма гапларда ёлғиз пайт мазмун муносабати ифодаланиб қолмай, бошқа маъно оттенкалари ҳам англашилади. бу ҳол, кўпинча, қўшма гап таркибий …

боғловчисиз ва эргашган қўшма гаплар билан синонимияни ҳосил қилмайди. масалан: лисоний қолип м и с о л л а р р, ё р у мусиқий тинглайди ё ўзи чалади (н.). ё р, ёки р ё подшо бирор ерга чиқади, ё элчи келиши кутилади (н.). дам р, дам р дам шодликдан болаларча қувонади, дам қўрқинч ўйларга ботиб юраги ўйнаб кетади (н.). гоҳ р, гоҳ р майдонда гоҳ шовқин тинар, гоҳ ғулғула фалакка етгандек туюлар эди (а.ё.) р, ё бўлмаса р балки ҳозир дилдорни осаётгандирлар, ё бўлмаса уни қийнамоқдалар, ё бўлмаса азамат шериклари зиндонга босқин ясашга мажбур бўлиб, бари қирилдими (н.). н.и.формановская айирув мазмунли қўшма гаплар фақат ўз доирасида синонимияни ҳосил қилиши ҳамда гапда ўхшаш ва фарқ қилувчи айирувчи боғловчилар қўлланилишини таъкидлайди . олима айирув мазмунини ифодаловчи қўшма гаплар бошқа қўшма гап турлари билан синтактик синонимияни ҳосил қилмаслигини таькидлаган ҳолда, яна у бир тур доирасида синоним бўлиб келгани ҳолда айирув боғловчиларнинг бири …

н ифодаланади. масалан: ё подшо бирор ерга чиқади ёки элчи келиши кутилади (н.). баъзи айирув мазмунли боғланган қўшма гап қисмлари сўроқ гаплар қолипига эга бўлиб, унда гумон, шубҳа, ишонмаслик маьнолари ифодаланади: балки ҳозир дилдорни осаётгандирлар, ё бўлмаса уни қийнамоқдалар, ё бўлмаса азамат шериклари зиндонга босқин ясашга мажбур бўлиб, бари қирилдими (н.). мазкур гапда ё бўлмаса айирув боғловчиси қўлланган бўлиб, унда айирув билан бирга шарт маъноси ҳам мавжуд . шунингдек, бу қўшма гапда гумон, ишончсизлик маъносининг ифодаланишида ё боғловчиси билан бирга синтактик қурилма таркибида қўлланган балки лексик бирлиги ҳамда –дир элементи ҳам муҳим аҳамият касб этади. юқорида таҳлил этилган қўшма гаплар таркибидаги ё, ёки, ё бўлмаса боғловчилари оғзаки нутққа хосланган. грамматик формаси ё... ёки, ё бўлмаса бўлган боғланган қўшма гаплар очиқ структурали гаплар бўлиб, шу жиҳати билан бошқа айирувчи боғловчилар грамматик формаси бўлган боғланган қўшма гаплардан фарқланади. бундай гаплар структурасида тўрттагача компонент иштирок этиши мумкин . гоҳ р, гоҳ р; дам …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "қўшма гапларда синонимия ҳодисаси ва унинг матнда намоён бўлиши"

1405925361_57079.doc қўшма гапларда синонимия ҳодисаси ва унинг матнда намоён қўшма гапларда синонимия ҳодисаси ва унинг матнда намоён бўлиши режа: 1. бириктириш мазмунини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 2. айириш мазмунини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 3. зидлаш муносабатини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 5. пайт муносабатини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 6. шарт муносабатини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси 7. сабаб-натижа муносабатини ифодаловчи қўшма гаплар синонимияси синонимия ҳодисаси тилнинг бойлигини кўрсатувчи омиллардан бири бўлиб, муҳим прагматик категориялардан бўлган экспрессивлик ва эмоционалликни ифодалаш учун аҳамиятлидир. айни пайтда, бу ҳодиса тилнинг коммуникатив алоқа ҳамда эстетик ва услубий вазифаларини амалга ошириш учун ҳам ғоят муҳим имкони...

Формат DOC, 300,0 КБ. Чтобы скачать "қўшма гапларда синонимия ҳодисаси ва унинг матнда намоён бўлиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: қўшма гапларда синонимия ҳодиса… DOC Бесплатная загрузка Telegram