истиқлол ва миллий уйғониш даври адабиёти муаммоларининг намоёндалари

DOC 50,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405921720_57030.doc мавзу: истиқлол ва миллий уйғониш даври адабиёти муаммоларининг намоёндалари истиқлол ва миллий уйғониш даври адабиёти муаммоларининг намоёндалари режа: 1. масаланинг ўрганилиш тарихига бир назар 2. жадидчилик истилоҳи ҳақида 3. “усули жадид” мактаблари 4. жадидчилик ва олий таълим 5. жадид матбуотчилиги 6. татар матбуоти ва туркистонда жадидчилик 7. туркистон матбуоти саҳифалари адабиётлар: 1. абдулла авлоний. танланган асарлар, 2 жилдлик 2-жилд, т., 1998 2. абдулла бадрий. ёш бухороликлар кимлар. м., 1919, 3-бет 3. а.икромов. изб. труды в 3х томах. т-1., 1972 4. отажон ҳошим. жадид адабиёти тўғрисида. қизил қалам мажмуаси. 2-китоб. ўздавнашр, с-т., 1929 5. сўфизода. тароналар, т., 1968 6. б.қосимов. миллий уйғониш: жасорат, маърифат, фидойилик. т., 2002 7. и.гаспиринский. раҳбари муаллимин ёки муаллимларга йўлдош. симферополь, 1898. жадидчилик туркистонда 19 асрнинг охирларида майдонга келган, 20 аср бошларида шаклланиб, 1917 йилга большевиклар тўнтаришидан кейин ҳам социалистик диктатура ўрнатулгунга қадар ўз мавқе ва йўналишини сақлаб қола олган ижтимоий ҳарактдир. у ижтимоий турмушнинг барча …

ган ҳар бир офатни тақдир деб таъбир этишджан таҳлил қилиб, чорасини излай олиш даражасигача кўтарди. хусусан жадидларимиз миллатнинг яшамоғи, траққий томоғи учун, биринчи навбватда, озод, мустақил бўлмоғи лозимлигини англаб етдилар ва кенг халқни уйғотишга алоҳида эътибор бердилар. халқ эса пўлатхон ва дукчи эшон воқеаларидан “туркистон (қўқон) мухторияти” моҳиятини англаш ва қўллашгача бўлган масофани босиб ўтдилар. жадидларимиз сиёсий ишлар – ҳақ-ҳуқуқ, миллий давлат, ҳокимият масалалари билан мунтазм шуғалландилар. айни пайтда, мактаб, маориф ислоҳ қилина бошлади. миллий матбуот йўлга қўйилди. театр пайдо бўлди. янги адабиёт шаклланди, бир сўз билан айтганда, янги тафаккуур майдонга келди. бу – миллатнинг ўзлигини англаш ва мустақиллик мафкураси эди. бу ҳол, шудҳасиз, миллатнинг кейнинги 3-4 асрлик тарихий тарққиётида мисли кўирлмаган бир ҳол эди. унинг ҳаётида узоқ турғунликдан кейин янги босқич бошланишига далолат эди. жадидчиликнинг моҳияти шунда. “жадидчилик”нинг асосида “жадид” сўзи ётади. “жадид”нинг маъно “янги” демакдир. у шунчаки “янги” ёки “янгилак тарфдори” дегани эмас. балки “янги тафаккур”, “янги инсон”, …

и фикру ҳаёллари ва муддаолари биз бечора ва қашшоқларни ғурбатдан, яъни амирлар, беклар ва бойларнинг зулмларидан озод қилмоқ ва бизларнинг роҳатимиз ва тинчилигимиз учун ҳаракат ва тараддуд қилмоқдур”. ушбу мулоҳазанинг социалистик мафкура исканжасида билдирилгани туфайли социалистик бўёқда берилганини назардан соқит қилсак, ҳурлик, озодлик учун кураш жаиятнинг бош мақсадларидан қилиб белгилангани маълум бўлади. жадидчилик оқим эмас, ҳаракат. ижтимоий-сиёсий маърифий ҳаракат. яқингача ҳам у фақат маърифатчилик ҳаракати деб келинди. бу атайлаб қилинган эди. мақсад – жадидчиликнинг доирасини тарйтириш, социалистик-коммунистик мафкурадан бошқаси кенг халқ онгини қамраб олиши, эгаллаши муикн эмас, деган сохта тушунчанинг асорати эди. аслида эса: 1) жамиятнинг барча қатламларини жалб эта олди. уйғониш мафкураси бўлиб хизмат қилди; 2) мастақиллик учун кураш олиб борди. унинг ғайрат ва ташаббуси билан дунё кўрган туркистон муҳторияти бу йўлдаги амалий ҳаракатнинг дастлабки натижаси эди; 3) маориф ва маданияти, матбуотни ижтимоий-сиёсий мақсадларга мослаб чиқди. туркистондаги жадидчилик хих асрнинг 80-йилларида русия мусулмонлар, хусусан, кавказ ва волга бўийда ёйилган …

фош этувчи туркум асарларининг таъсирини ҳам ҳисобга олмоқ керак бўлади. булар адабиётнинг ҳам янгиланаётганидан далолат эди. шунингдек хих асрнинг сўнгида шарқ мусулмон мамлакатлари орасида кенг ёйилган жамолиддин афғоний (1839-1897), муҳаммад абдуҳ (1849-1905) номлари билан характерланувчи диний истилоҳчилик, оврупа мустамлакачилигига қарши бирдамлик, борасидаги фикрларни ҳам назардан соқит қилиб бўлмайди. “жадид” атамаси туркияда хх аср бошидага адабиётга, унинг ҳам биргина йўналишига нисбатан ишлатилган. шунингдек, “русия жадидчилиги” ўзимизда эса, “бухоро жадидчилиги”, “турикстон жадидчилиги” деган атамаларини учратамиз. туркияда 1839 йилдаги машҳур мустафо рашид пошо томонидан ёзили, гулхона майдонида эълон этилган ва тарихга “гулхонаи хатти ҳумояю” ними билан кириб, “танзимот”ни бошлаб берган давр бизнингча янгилашиндир – жадидчиликдир. тўғри, у асосан ғарбланишни тамал қилиб олган эди. шунинг учун ҳам буган қарама-қарши равишда “туркчилик”, “усмончили”, “исломчилик”, “турончилик” каби миллий ғоялар ўртага ташланди. оврупалашиш бизда ҳам жадидчиликнинг муҳим хусусиятларидан бири бўлган. чор ҳукумати бундан маҳаллий халқни руслаштириш йўлида фойдаланди ҳам. туркчилик, исломчилик, ўзбекчилик кабиларнинг бу ерда майдонга келиши …

ҳисоблашмоқ керак. бу ҳол, айниқса, мустақиллик учун олиб борилган курашда яққол кўринади. бу борада 3 йўлни кузатиш мумкин: 1. русияга тобеликдан зўрлик билан қутили, куч билан истиқлол олиш (дукчи эшон қўзғалони, 1916 йилда мардикорлик ҳаракати, босмачилик). 2. муроса йўли. руслар ёрдамида маърифатга эриши. маърифат масаласида ҳақ-ҳуқуқ олиш, миллий хусусиятларни тиклаш (и.гаспирали, м.беҳбудий). 3. ҳамкорлик йўли. чор маъмурлари, сўнг эса шўро ҳукумати билан бирга уларнинг дастурларида қатнашиш ва имкон бўлиши билан мустақилликни қўлга олиш. бунинг учун маълум тайёргарлик кўриб бориш (мунавварқори, ҳамза, авлоний). ниҳоят, бизнинг жадидчилик кавказ, волгабўйи, туркиядаги жадидчиликка нисбатан анъаналарга боғланиб қолган, умумевропа ижтимоий-маданий жараёнига тортиниш даражаси қийинроқ кечган жадидчилик. бизда ҳар бир янгиликнинг кириб келиш жараёни ғоят оғир кечган. “жадид” атамасининг туркистонда илк марта ким томонидан қачон ва қаерда қўлланилганини аниқ белгилаш қийин. лекин тахмин қилиш мумкинки, бу атама гарчи исмоилбек томонидан 1884 йилдан истеъмолга киритилган ва “таржимон” газетаси орқали шарқу ғарбнинг жуда кўп ўлкаларига ёйила бошлаган бўлса-да, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "истиқлол ва миллий уйғониш даври адабиёти муаммоларининг намоёндалари"

1405921720_57030.doc мавзу: истиқлол ва миллий уйғониш даври адабиёти муаммоларининг намоёндалари истиқлол ва миллий уйғониш даври адабиёти муаммоларининг намоёндалари режа: 1. масаланинг ўрганилиш тарихига бир назар 2. жадидчилик истилоҳи ҳақида 3. “усули жадид” мактаблари 4. жадидчилик ва олий таълим 5. жадид матбуотчилиги 6. татар матбуоти ва туркистонда жадидчилик 7. туркистон матбуоти саҳифалари адабиётлар: 1. абдулла авлоний. танланган асарлар, 2 жилдлик 2-жилд, т., 1998 2. абдулла бадрий. ёш бухороликлар кимлар. м., 1919, 3-бет 3. а.икромов. изб. труды в 3х томах. т-1., 1972 4. отажон ҳошим. жадид адабиёти тўғрисида. қизил қалам мажмуаси. 2-китоб. ўздавнашр, с-т., 1929 5. сўфизода. тароналар, т., 1968 6. б.қосимов. миллий уйғониш: жасорат, маърифат, фидойилик. т., 2002 7. и.гаспирин...

Формат DOC, 50,5 КБ. Чтобы скачать "истиқлол ва миллий уйғониш даври адабиёти муаммоларининг намоёндалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: истиқлол ва миллий уйғониш давр… DOC Бесплатная загрузка Telegram