til lison va nutq munosabati. lisoniy paradigma va uning asosiy turlari

DOC 453,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405764376_56619.doc til lison va nutq munosabati. lisoniy paradigma va uning asosiy turlari rðµjð°: 1. lisoniy umis va yahvo 2. til, lison va nutq munosabati 3. til sathlari va lisoniy birliklar 4. fonema va tovush 5. leksema va soâz 6. morfema va qoâshimcha 7. qolip va hosila 8. lisoniy paradigma 9. lisoniy munosabat va uning asosiy turlari 10. lisoniy ziddiyat va uning asosiy turlari 11. lisoniy tasnif va uning turlari haqida tushuncha lisoniy umis va yahvo. umis (zot) va yðhvo (tajalli) butun dialektikaning, yaâni butun borliq - tabiat, jamiyat va inson tafakkurining asosiy munosabat qonunlaridan biri boâlganligi sababli, u har bir fanda oâziga xos tarzda xususiylashadi. umisning tildagi tajallisi lison, yðhvoniki esa nutq deb yuritiladi. lison va nutqning majmui til deyiladi. yuqorida aytilganidek, tilshunoslar uzoq zamonlar davomida tildagi oârganish manbaining umis va yðhvo yoki lisoniy va nutqiy jihatlari ixtilofi (dialektikasi) mohiyatiga yetolmay, boshi berk koâchada cheksiz xususiyliklar doirasida oâralashib qoldilar. tilshunoslikda …

erish lozimligini, borliqdagi mavjud qonuniyatlarni mantiqiy kategoriyalarda qay usulda aks ettirish yoâllarini belgilab beradiâ» (h.neâmatov). shu asosda aytish mumkinki, oâzbek tilshunosligining birinchi bosqichi dialektika nuqtai nazaridan tildagi umis va yhvoni bir-biridan farqlamay tasnif etish bosqichidir. tilshunoslikda lison va nutqni izchil farqlab oârganish avvalo tilshunoslar v. fon humboldt, b.de kurtene va f.de sossyur nomi bilan bogâliq. lison va nutqning farqlanishi, tilga tizim sifatida yondashuv xx asr jahon tilshunosligida inqilobga teng hodisa sifatida baholanadi. chunki bu hodisa tilshunoslikdagi mavjud qarashlarni tubdan oâzgartirib yubordi. tilga, xususan, oâzbek tiliga sistema sifatida yondashuvning dastlabki yillarida lison oârnida til atamasi qoâllanilib, u koâp maânolilik tabiatiga ega boâlganligi sababli, ayrim chalkashliklarni keltirib chiqarar edi. chunonchi, insonning nutq soâzlash qobiliyati ham, nutqi ham ushbu atama bilan yuritilar edi. atamalarga esa bir maânolilik xos boâlib, koâp maânolilik ilmiy aniqlikka putur yetkazadi. shu boisdan nazariyotchi tilshunoslar umisning tildagi voqelanishiga nisbatan lison atamasini qabul qildilar. natijada til, lison, nutq munosabati quyidagicha …

orat: a) lisoniy birlikning shakliy, tashqi tomoni; b) lisoniy birlikning maâlum bir vazifasi, maânoviy qiymati. lisoniy birliklar umis sifatida mavjud ekan, u moddiylikdan xoli boâlmogâi lozim. bunda â«lisoniy birlikning tashqi tomoniâ» koârinishga, moddiylikka ishora qilmaydimi, degan savol tugâilishi tabiiy. toâgâri, lisoniy birlik moddiy qiyofadan xoli. biroq ular ongda qandaydir tarh, ramz sifatida saqlanadi. masalan, [a] fonemasining talaffuz xususiyatlari xaqida umumlashma tasavvur oâzbek tilida soâzlashuvchi barcha jamiyat aâzolari ongida birdir. bu [a] fonemasining shakli, tashqi tomoni boâlsa, uning maâno farqlash, chegaralash tomoni ichki jihati sanaladi. [a] fonemasi xususiyatlari va maâno farqlashning oâziga xos birligi, yaxlitligi sifatida ongda mavjud boâladi. har bir fonemaning maâno farqlash va talaffuz xususiyatlari umumlashmasi oâziga xos boâlib, biriniki ikkinchisinikidan farqlanadi va mustaqil fonemaga qoâyilgan talab ularning aynan oâxshash boâlishiga yoâl qoâymaydi. lisoniy birliklarining bu tashqi va ichki tomonini bir-biridan ajratish uchun ulardan birini mutlaqlashtirish mumkin emas. ichki va tashqi tomon bir varaqning ikki betiga oâxshaydi va ularni …

obiliyatiga oâxshaydi. donalarning harakatlantirilishini nutqqa qiyoslash mumkin. qiyoslang: shaxmat - oâynash qobiliyati lison - nutq qobiliyati â nutq shaxmat donalari va ularning yurish imkoniyatlari oâynovchilarning barchasi uchun umumiy boâlganligi kabi lisondan foydalanish ham shu tilda soâzlashuvchilar uchun tengdir. lison va shatranj qurilmalari oâzaro qiyoslanadigan boâlsa, avvalo, ularning birliklari orasida umumiy oâxshashliklar borligini taâkidlash lozim. har ikkala qurilma ham birliklar sistemasi (tizimi) va bu birliklarning oâziga xos vazifalari bilan ish koâradi. bunda maâlum qoida va qonunlarga tayaniladi. har ikkala holatning ham ishtirokchilari insonlar boâlib, ular har ikkala faoliyatda ham maâlum bir imkoniyatlarni ishga soluvchilardir. shu boisdan shaxmat taxtasi, uning donalari, shaxmat oâyinining tashqi, moddiy tomonini lisoniy birliklarning tashqi tomoniga, shaxmat oâyini qoidalari - donalarining joylashuvi, harakat qoidalari, yaâni shatranj oâyinining ichki tomoni xaqidagi tasavvurlarni lisoniy birliklarning mazmun mundarijasiga qiyoslash mumkin. lison va nutq munosabatiga dialektik, dialektika kategoriyalari nuqtai nazaridan yondashilganida, u haqdagi tasavvur va bilimlarimiz toâlaqonli boâladi. til sathlari, nutqiy va …

guruhga ajratish mumkin: a) tashkil etuvchi eng kichik lisoniy birliklar; b) hosila lisoniy birliklar. oâzbek tilidagi fonemalar maâlum bir butunlikni, bir sath (fonologik sathni) ni tashkil etadi. bu sath esa unlilar va undoshlar tizimlaridan tashkil topadi. deylik, unlilar tizimi yana ikkig - lablanmagan unlilar ([i]-[e]-[a]) va lablangan unlilar ([u]-[u]-[o]) tizimchalaridan tashkil topgan. koârinadiki, tashkil etuvchining oâzi ham tashkil etuvchilardan tashkil topadi. demak, tashkil etuvchilik nisbiy tushunchadir. bunda minimal tashkil etuvchigina boshqa boâlaklarga boâlinmasligi mumkin. minimal tashkil etuvchi nafaqat birliklarni, shu bilan birgalikda, birliklarning oâzaro munosabatlarini ham oâz ichiga oladi. shuni taâkidlash lozimki, eng kichik (minimal) tashkil etuvchilar boâlgan fonemalar yana ichki va tashqi jihatlarga ajraladi. aytilganlar asosida, lison, nutq birliklari sifatida quyidagilarni ajratamiz va lison va nutq birliklari ham lison va nutq kabi umis va yhvo munosabatida boâladi: [image: image3.png] fonema va tovush. eng kichik lisoniy birlik fonemalardir. fonema muayyan til egalarining maâlum tovushlar tipi haqidagi umumiy tasavvurlaridir. har bir …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til lison va nutq munosabati. lisoniy paradigma va uning asosiy turlari"

1405764376_56619.doc til lison va nutq munosabati. lisoniy paradigma va uning asosiy turlari rðµjð°: 1. lisoniy umis va yahvo 2. til, lison va nutq munosabati 3. til sathlari va lisoniy birliklar 4. fonema va tovush 5. leksema va soâz 6. morfema va qoâshimcha 7. qolip va hosila 8. lisoniy paradigma 9. lisoniy munosabat va uning asosiy turlari 10. lisoniy ziddiyat va uning asosiy turlari 11. lisoniy tasnif va uning turlari haqida tushuncha lisoniy umis va yahvo. umis (zot) va yðhvo (tajalli) butun dialektikaning, yaâni butun borliq - tabiat, jamiyat va inson tafakkurining asosiy munosabat qonunlaridan biri boâlganligi sababli, u har bir fanda oâziga xos tarzda xususiylashadi. umisning tildagi tajallisi lison, yðhvoniki esa nutq deb yuritiladi. lison va nutqning majmui til deyila...

Формат DOC, 453,0 КБ. Чтобы скачать "til lison va nutq munosabati. lisoniy paradigma va uning asosiy turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til lison va nutq munosabati. l… DOC Бесплатная загрузка Telegram