o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq tushunchalari talqin

DOCX 22 pages 175.5 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 175.5 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi barchinoyning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq tushunchalari talqin topshirdi: barchinoy qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq tushunchalari talqin mundarija: kirish .3 i bob. til, lison va nutq tushunchalarining nazariy asoslari .6 1.1. til tushunchasining mohiyati, jamiyatdagi o‘rni va ijtimoiy funksiyalari .6 1.2. lison tushunchasining shakllanishi va uning til tizimidagi o‘rni .9 ii bob. o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq o‘zaro munosabatining ilmiy talqini 12 2.1. nutq tushunchasining mohiyati, turlari va kommunikativ vazifasi 12 2.2. til, lison va nutq o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik va zamonaviy tilshunoslikdagi talqin 15 xulosa 19 foydalanilgan adabiyotlar 21 kirish kurs ishining dolzarbligi: til insoniyat sivilizatsiyasining eng muhim yutug‘i, tafakkur va muloqotning asosiy vositasidir. inson tafakkuri, his-tuyg‘usi va ijtimoiy …

2 / 22

anishidir. shu jihatdan bu uch tushuncha bir-birini to‘ldiruvchi, ammo mustaqil ilmiy kategoriyalar sifatida o‘rganiladi. til insoniyat taraqqiyotining barcha bosqichlarida markaziy o‘rinni egallagan. u fikrni ifodalash, bilimni uzatish, madaniyatni saqlash va ijtimoiy ongni shakllantirish vositasi sifatida jamiyat hayotining barcha sohalarida faol ishtirok etadi. tilning mavjudligi va rivoji inson tafakkuri, tarixiy xotirasi va ma’naviy olami bilan bevosita bog‘liq. shu sababli, tilshunoslikda “til–lison–nutq” tushunchalarini o‘rganish — bu inson tafakkurining til orqali modellashtirilgan mexanizmini tahlil qilish demakdir. tilning ijtimoiy mohiyatini, lisonning tizimli tuzilishini va nutqning individual ifoda shaklini birgalikda o‘rganish tilshunoslikning asosiy maqsadlaridan biridir. til umumxalq hodisasi sifatida millatning madaniy birligini ifodalaydi, lison esa shu tilning ichki mexanizmini — grammatik qonuniyatlarini, tuzilish tizimini tashkil etadi. nutq esa til va lisonning real hayotdagi ko‘rinishidir. shu boisdan, bu uch tushuncha o‘zaro uzviy bog‘liq bo‘lib, biri ikkinchisiz mavjud bo‘la olmaydi: til lison orqali shakllanadi, lison nutq orqali yashaydi. o‘zbek tilshunosligida bu masalaga e’tibor 20-asrning ikkinchi yarmidan boshlab …

3 / 22

‘zaro bog‘liqligini chuqur anglash zarurati ortib bormoqda. chunki til nafaqat aloqa vositasi, balki millatning o‘zligini, tafakkurini, madaniy merosini aks ettiruvchi hodisadir. har bir til o‘z ichki tizimiga (lisoniga) ega bo‘lib, u real nutq jarayonida namoyon bo‘ladi. shu bois, “til–lison–nutq” munosabatlarini ilmiy asosda tahlil qilish o‘zbek tilining nazariy asoslarini mustahkamlash, uni o‘qitish va rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq tushunchalarining mohiyatini, ularning o‘zaro munosabatini va kommunikativ tizimdagi rolini tahlil qilishdan iborat. vazifalar quyidagilardan iborat: 1. til tushunchasining ijtimoiy va lingvistik mohiyatini yoritish; 2. lison tushunchasining shakllanishi va tizimiy xususiyatlarini o‘rganish; 3. nutqning turlari, funksiyalari va kommunikativ rolini tahlil qilish; 4. til, lison va nutq o‘rtasidagi farq va o‘zaro aloqadorlikni aniqlash; 5. zamonaviy o‘zbek tilshunosligida bu tushunchalarning ilmiy talqinlarini umumlashtirish. kurs ishining obyekti — o‘zbek tili tizimida til, lison va nutqning o‘zaro munosabati. kurs ishining predmeti — tilning ijtimoiy, lisonning tizimiy va nutqning amaliy …

4 / 22

ri bo‘lib, u jamiyatning vujudga kelishi, insonning tafakkuri va ijtimoiy hayoti bilan chambarchas bog‘liqdir. til — bu insonlar o‘rtasida fikr almashish, o‘zaro muloqot qilish, bilim va tajriba uzatish vositasi bo‘lib xizmat qiladigan ijtimoiy hodisadir. har bir jamiyatning madaniyati, dunyoqarashi, tafakkur tarzi va ijtimoiy hayoti aynan til orqali ifodalanadi. shu boisdan, tilshunoslikda tilga nafaqat aloqa vositasi sifatida, balki insoniyat tafakkurining va millat ruhining eng muhim ifodasi sifatida qaraladi. tilning mohiyatini aniqlashda olimlar turlicha yondashuvlarni taklif etganlar. f. de sossyur tilda ikki jihatni ajratadi: lison (langue) — tilning ijtimoiy tizimi, va nutq (parole) — tilning individual ifodasi. o‘zbek tilshunoslari bu yondashuvni rivojlantirib, “til” tushunchasini kengroq talqin qilganlar. a. g‘ulomov, sh. rahmatullayev, n. mahmudov, a. hojiyev kabi olimlar ta’kidlashicha, til — bu jamiyat a’zolarining birgalikdagi hayot faoliyatini ta’minlaydigan, ijtimoiy ong bilan bevosita bog‘liq, belgilar tizimidan iborat murakkab hodisadir. unga ko‘ra, til insonning tafakkur jarayonini ifodalash, uni boshqalar bilan bo‘lishish va o‘z dunyoqarashini shakllantirish …

5 / 22

lar orqali esa fikr shakllanadi. shu tarzda til tafakkur bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, insonning dunyoni idrok etish vositasiga aylanadi. tilning yana bir muhim jihati — uning barqarorligi va o‘zgaruvchanligidir. bir tomondan, tilning grammatik tizimi, so‘z yasash qonuniyatlari, talaffuz va yozuv me’yorlari uni barqaror, umumiy aloqa vositasi sifatida saqlaydi. boshqa tomondan, til tarixiy jarayon, jamiyat taraqqiyoti, texnologik o‘zgarishlar va madaniy aloqalar ta’sirida doimo yangilanib boradi. masalan, o‘zbek tiliga ingliz, rus va arab tillaridan kirgan kompyuter, internet, dastur, ilm-fan, strategiya kabi so‘zlar tilning zamonaviy ehtiyojlarga moslashuvchanligini ko‘rsatadi[footnoteref:2]. [2: yusupov o. zamonaviy o‘zbek tili va leksik tizimdagi o‘zgarishlar. – toshkent: noshir, 2018] tilning ijtimoiy hayotdagi o‘rni beqiyosdir. u bir vaqtning o‘zida aloqa vositasi, tafakkur vositasi, madaniyatni saqlovchi vosita va ijtimoiy tartibni mustahkamlovchi mexanizm vazifalarini bajaradi. aloqa vositasi sifatida til insonlar o‘rtasida muloqotni ta’minlaydi; tafakkur vositasi sifatida inson fikrini shakllantiradi; madaniyatni saqlovchi vosita sifatida milliy qadriyatlarni avloddan avlodga yetkazadi; ijtimoiy tartibni mustahkamlovchi vosita sifatida …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq tushunchalari talqin"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi barchinoyning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq tushunchalari talqin topshirdi: barchinoy qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq tushunchalari talqin mundarija: kirish .3 i bob. til, lison va nutq tushunchalarining nazariy asoslari .6 1.1. til tushunchasining mohiyati, jamiyatdagi o‘rni va ijtimoiy funksiyalari .6 1.2. lison tushunchasining shakllanishi va uning til tizimidagi o‘rni .9 ii bob. o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq o‘zaro munosabatining ilmiy talqini 12 2.1. nutq t...

This file contains 22 pages in DOCX format (175.5 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida til, lison va nutq tushunchalari talqin", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida til, lis… DOCX 22 pages Free download Telegram