tilshunoslik va uning bo’limlari

DOC 155.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405765942_56642.doc tilshunoslik va uning bo’limlari tilshunoslik va uning bo’limlari reja: 1. fonetika 2. unli tovushlar tavsifi 3. undosh tovushlar tasnifi 4. bo’g’in 5. urg’u 6. orfoepiya 7. orfografiya 8. tildagi tarixiy -fonetik o’zgarishlar va fonetik-fonologik qonuniyatlar 9. grafika 10. til va yozuv 11. leksikologiya tilshunoslik va uning bo’limlari dunyoda 5 ming xil til mavjud. bu tillar ma’lum xususiyatlariga ko’ra guruhlarga ajratilgan. o’zbek tili mansub bo’lgan turkiy tillar guruhi o’ttizga yaqin tilni o’z ichiga oladi. o’zbek tili qardosh tillar bilan bir asosga ega. shu bilan bir qatorda mazkur tilning keyingi taraqqiyot bosqichlarida shakllangan o’ziga xos jihatlari mavjud. o’zbek tili fani quyidagi bo’limlardan iborat. 1. fonetika-nutq tovushlari, bo’g’in va urg’u haqidagi bo’lim. 2. orfoepiya-adabiy tilning to’g’ri talaffuz qoidalari haqidagi bo’lim. 3. orfografiya-to’g’ri yozish yoki imlo qoidalarini o’rganadi. 4. grafika-tovush va harf munosabati, alifbo tizimi, yozuv va uning turlarini o’rganadi. 5. leksikologiya-so’z va uning lug’aviy ma’nosi, lug’aviy ma’noning taraqqiyot yo’llari, so’zning shakl va …

17. til tarixi-til taraqqiyotining tarixiy bosqichlaridagi muhim jihatlarni o’rganadi. fonetika «fonetika» grekcha so’zdan olingan bo’lib, «tovush» ma’nosini anglatadi, ya’ni «tovush haqidagi bo’lim» demakdir. nutq tovushlari fonetikada o’rganiladi. nutq a’zolari harakati jarayonida hosil bo’lgan tovushlar nutq tovushlari deyiladi. nutq tovushlarini hosil qiluvchi nutq a’zolarining jami nutq apparati deb yuritiladi. nutq a’zolari nutq tovushlarini hosil qilishdagi ishtirokiga ko’ra ikki xil bo’ladi: 1. faol (aktiv) nutq a’zolari: 1) til; 2) ovoz (un, tovush) paychalari; 3) yumshoq tanglay; 4) og’iz bo’shlig’i (til, lab); 5) pastgi jag’. 2. passiv (sust) nutq a’zolari: 1) o’pka; 2) kekirdak; 3) qattiq tanglay; 4) burun bo’shlig’i; 5) tish. nutq tovushlari ikki xil: unli va undosh tovushlar. unli tovush: o’pkadan chiqayotgan havo oqimining og’iz bo’shlig’ida hech qanday to’siqqa uchramay chiqishidan hosil bo’ladigan tovush unli hisoblanadi. unli tovushlar oltita: a, i, e, u, o’, o. unlilar lab ishtirokiga ko’ra ikki xil bo’ladi: 1. lablangan unlilar: o, u, o’ 2. lablanmagan unlilar: …

unlisi-orqa qatior,lablangan,keng unli.uning aytilishida til ichkariga tortiladi,tilning uchi tishlardan uzoqlashadi,pastki jag’ esa tushiriladi: bozor,obod,ovoz,hikoya,matbuot. undosh tovush: o’pkadan chiqayotgan havo oqimining og’iz bo’shlig’ida ma’lum to’siqqa uchrashidan hosil bo’lgan tovush undosh hisoblanadi. undoshlar quyidagicha tasnif etiladi. 1. hosil bo’lish o’rniga ko’ra: (qaerda?) 2. hosil bo’lish usuliga ko’ra: (qanday?) 3. ovoz va shovqinning ishtirokiga ko’ra. 1. hosil bo’lish o’rniga ko’ra undoshlar quyidagicha: a) lab undoshlari lab-lab: b, p, m (v) lab-tish: v, f til oldi: d,t,n,l,r,z, sh, ch, j b) til undoshlari til o’rta: y sayoz til orqa: k,g,ng til orqa: chuqur til orqa: q,g’,x v) bo’g’iz undoshi: h 2. hosil bo’lish usuliga ko’ra undoshlar quyidagilarga ajratiladi: a) portlovchi undoshlar: b, p, d, t, q, k, g. bunday undoshlar talaffuzida o’pkadan chiqayotgan havo oqimi og’iz bo’shlig’idagi to’siqdan portlab chiqadi; b) sirg’aluvchi undoshlar: v, f, g’, z, s, sh, j, y, x, h. bu undoshlar talaffuzida o’pkadan chiqayotgan havo oqimi og’iz bo’shlig’idagi to’siqdan sirg’alib …

puk, sex. undosh tovushlar tasnifi ovoz va shovqinning ishtirokiga ko’ra hosil bo’lish usuliga ko’ra hosil bo’lish o’rniga ko’ra lab tovushlari til tovushlari lab-lab lab-tish til oldi til o’rta til orqa sayoz chuqur b d g jarangli portlovchilar jarangsiz p t k q jarangli sirg’aluvchilar v z,j g’ jarangsiz f s,j x h jarangli qorishiq tovushlar j jarangsiz ch jarangli burun tovushlari m n n(ng) yon tovush l titroq tovush r bo’g’in bir nafas to’lqinida aytiladigan tovush yoki tovushlar yig’indisi bo’g’in deyiladi. so’zda nechta unli bo’lsa, shuncha bo’g’in bo’ladi. bir unli bir bo’g’inni hosil qila oladi. bo’g’inlar tarkibi quyidagicha bo’ladi: с-undosh; v-unli. v: o-na, u-mid, a-ka, i-jod, o-lim, a-yoz. vс: o’t, el, ot, on, ur, ish, oy, ip, iz, o’y, ol-(ma), in-(kor). cv: bu, shu, da-da, ma-na, da-(vom), sa-na, ra-(von), sa-(bab). cvc: ko’k, gul, qo’l, sol, bor, dam, tan-qid, tan-bur, rav-shan. cvcc: go’sht, qasd, mard, qasr, fikr, ranj, hukm, mehr. vcc: …

a qo’shilishi bilan urg’u ko’chib boraveradi. lekin barcha qo’shimchalar ham urg’u olavermaydi. quyidagi qo’shimchalar urg’u olmaydi: 1. birinchi darajali shaxs-son qo’shimchalari: -man, -san, -dir, -miz, -siz. masalan, o’quvchiman, bolaman, yaxshisiz. 2. sonlardagi-ta, -tacha qo’shimchalari, ravish yasovchi-cha qo’shimchasi urg’u olmaydi: o’nta, yigirmata, beshtacha, mardlarcha. 3. -dek, -day qo’shimchalari ham urg’u olmaydi: qordek, oydek, shishadek. 4. fe’lning bo’lishsiz shakli -ma ham urg’u olmaydi: kelmadi, olmagan, aytmadi. 5. qo’shimcha holidagi yuklamalar urg’u olmaydi: qizgina, keldi-yu. ba’zi so’zlarda urg’u oxirgi bo’g’inga tushmaydi: ammo, doim, afsuski, hatto, xuddi, albatta, balki, hamma, texnika, hamisha, kofe. bunday holat o’zlashgan (boshqa tillardan kirgan ) so’zlarda kuzatiladi. so’z urg’usi ma’no farqlash uchun ham xizmat qiladi. masalan: olma (meva)-olma (fe’l), etik (kiyim)-etik (fan), atlas (xarita)-atlas (ko’ylak), hozir (payt)-hozir (tayyor), yangi (kitob)-yangi (payt), qo’llar (ot)-qo’llar (fe’l), qishloqcha (ot)-qishloqcha (ravish), o’quvchimiz-o’quvchimiz. demak, so’z urg’usi so’zdagi biror bo’g’inni ajratib, ta’kidlab aytish va ma’no farqlash uchun xizmat qiladi. 2. gap urg’usi «mantiqiy urg’u», «logik …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik va uning bo’limlari"

1405765942_56642.doc tilshunoslik va uning bo’limlari tilshunoslik va uning bo’limlari reja: 1. fonetika 2. unli tovushlar tavsifi 3. undosh tovushlar tasnifi 4. bo’g’in 5. urg’u 6. orfoepiya 7. orfografiya 8. tildagi tarixiy -fonetik o’zgarishlar va fonetik-fonologik qonuniyatlar 9. grafika 10. til va yozuv 11. leksikologiya tilshunoslik va uning bo’limlari dunyoda 5 ming xil til mavjud. bu tillar ma’lum xususiyatlariga ko’ra guruhlarga ajratilgan. o’zbek tili mansub bo’lgan turkiy tillar guruhi o’ttizga yaqin tilni o’z ichiga oladi. o’zbek tili qardosh tillar bilan bir asosga ega. shu bilan bir qatorda mazkur tilning keyingi taraqqiyot bosqichlarida shakllangan o’ziga xos jihatlari mavjud. o’zbek tili fani quyidagi bo’limlardan iborat. 1. fonetika-nutq tovushlari, bo’g’in va urg’u haqida...

DOC format, 155.0 KB. To download "tilshunoslik va uning bo’limlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik va uning bo’limlari DOC Free download Telegram